Amerykański myśliwiec F-35 dla Turcji. Konflikt Trumpa z Netanjahu i przeszkoda, której nie da się ominąć

Ofensywa Trumpa: Szczyt NATO w Ankarze i zniesienie sankcji

Podczas szczytu NATO w Ankarze w lipcu 2026 r. prezydent Trump zasygnalizował, że skłania się ku ponownemu włączeniu Turcji do programu F-35. Podczas wspólnego wystąpienia z prezydentem Turcji Recepem Tayyipem Erdoganem Trump ogłosił zniesienie sankcji CAATSA nałożonych na Turcję za zakup S-400, oświadczając: „Zdejmujemy sankcje... Nie chcemy sankcjonować przyjaciół” . Jak podało wiele mediów, zmiana stanowiska Trumpa wynikała z postrzegania Turcji jako bardziej wiarygodnego partnera w NATO niż niektórzy tradycyjni europejscy sojusznicy .

Sprzeciw Netanjahu i ostrzeżenie o zachwianiu równowagi sił

Zaledwie kilka godzin po tym, jak Trump zasygnalizował otwartość na sprzedaż, izraelski premier Benjamin Netanjahu w wywiadzie dla CNN wyraził swój sprzeciw, ostrzegając, że umowa „zniszczy równowagę sił na Bliskim Wschodzie” i stwierdzając: „Nie sądzę, aby powinni otrzymywać F-35 lub silniki do nich” . Izrael, jako jedyny kraj w regionie posiadający F-35, postrzega ten stealth myśliwiec jako kluczowy element swojej przewagi militarnej.

Gniew Trumpa: „Nikt mi nie mówi, co mamy sprzedawać”

Trump zareagował ostro na publiczną krytykę Netanjahu. Według raportu Axios, powołującego się na dwóch urzędników Białego Domu, Trump był „wściekły” i uważał, że Netanjahu „nie ma prawa” komentować tej umowy . 27 lipca Trump powiedział dziennikarzom: „Nikt mi nie mówi, co powinniśmy sprzedawać”, wprost odrzucając zastrzeżenia Netanjahu . Spór zaostrzył się, gdy sekretarz obrony Pete Hegseth odwołał zaplanowane spotkanie z Netanjahu w celu omówienia kwestii F-35 .

Szersze napięcia na linii USA-Izrael

Spór o F-35 jest częścią szerszych napięć między Trumpem a Netanjahu dotyczących polityki wobec Iranu i innych różnic strategicznych. Izraelskie media donosiły o tarciu między przywódcami wykraczającym poza kwestię myśliwców, choć szczegóły dotyczące różnic w sprawie Iranu były mniej precyzyjne w cytowanych źródłach.

Największa przeszkoda: System S-400 wciąż w Turcji

Pomimo politycznego poparcia Trumpa dla sprzedaży, pozostaje poważna bariera prawna. Prawo USA – a konkretnie ustawa CAATSA oraz przepis NDAA autorstwa senatora Jamesa Lankforda – zabraniają transferu F-35 do Turcji, dopóki Ankara nie usunie swojego systemu S-400 i powiązanego sprzętu oraz nie zobowiąże się do niezakupywania podobnych rosyjskich systemów w przyszłości . W połowie 2026 r. Turcja wciąż posiada S-400, chociaż „Wall Street Journal” poinformował, że Ankara rozważa opcje pozbycia się systemu, aby utorować drogę dla F-35 .

List Departamentu Stanu do Kongresu (22 lipca 2026 r.)

22 lipca 2026 r. Biuro ds. Legislacyjnych Departamentu Stanu wysłało list do kongresmena Wesleya Bella (D-MO), stwierdzając, że Turcja „nie spełniła jeszcze warunków” wymaganych prawem do ponownego włączenia do programu F-35 . List wyraźnie potwierdza, że wymogi ustawowe – w tym usunięcie S-400 i pełne przestrzeganie CAATSA – pozostają niezmienione . To formalne stanowisko oznacza, że nawet gdyby prezydent chciał działać natychmiast, sam organ wykonawczy przyznaje, że Turcja nie spełnia obecnie prawnych wymogów wstępnych do sprzedaży.

Podsumowanie aktualnego stanu

Konkluzja: Trump zasygnalizował silną wolę polityczną przywrócenia Turcji dostępu do F-35 i rozpoczął znoszenie sankcji CAATSA, ale utrzymywanie przez Turcję systemu S-400 pozostaje decydującą przeszkodą prawną. List Departamentu Stanu z 22 lipca do Kongresu formalnie potwierdza, że Ankara nie spełnia obecnie ustawowych warunków ponownego włączenia do programu, a Kongres wykazuje dwupartyjny opór przed uchyleniem tych wymogów . Żaden transfer F-35 nie może nastąpić, dopóki Turcja nie usunie S-400 lub Kongres nie zmieni prawa.