Guterres na Cyprze: ONZ chce wznowić rozmowy przed końcem jego kadencji

Po co Guterres przyjechał na Cypr?

Oficjalnie sekretarz generalny ONZ miał „posunąć naprzód proces pokojowy i wspierać stabilność na wyspie”. Wizyta odbywała się w ramach tzw. misji dobrych usług ONZ, czyli działań mediacyjnych mających ułatwić kontakt i negocjacje między stronami .

Guterres przybył wieczorem w poniedziałek 27 lipca, na czele wysokiej rangi delegacji. W jej skład weszli m.in. podsekretarze generalni ONZ Rosemary DiCarlo i Jean-Pierre Lacroix oraz osobista wysłanniczka sekretarza generalnego ds. Cypru María Ángela Holguín .

Program obejmował spotkania z greckocypryjskim przywódcą i prezydentem Republiki Cypryjskiej Nikosem Christodoulidesem oraz z tureckocypryjskim przywódcą Tufanem Erhürmanem. Zaplanowano również wspólne rozmowy obu liderów i prywatną kolację . Guterres odwiedził ponadto Komitet ds. Osób Zaginionych, a ostatniego dnia wizyty wystąpił na konferencji prasowej .

Nie gotowy traktat, lecz konkretne kroki

Nie oczekiwano, że Guterres przedstawi podczas wizyty nowy, kompleksowy plan pokojowy. Według dostępnych informacji ONZ badała raczej podejście skoncentrowane na wdrażaniu: połączenie praktycznych środków budowy zaufania, kwestii konstytucyjnych i zabezpieczeń okresu przejściowego z szerszym porozumieniem politycznym .

Kluczowym celem miało być uzyskanie konkretnych rezultatów w Nikozji, zanim proces przejdzie do nieformalnej konferencji rozszerzonej w formule „5+1” . W tym formacie uczestniczą obie strony cypryjskie oraz trzy państwa-gwaranci — Grecja, Turcja i Wielka Brytania — a rozmowy odbywają się pod auspicjami ONZ .

Wizyta wpisywała się w działania prowadzone już wcześniej. Christodoulides mówił w maju, że do końca 2026 roku może powstać konkretny plan rozwiązania konfliktu i opowiadał się za zwołaniem latem rozszerzonej konferencji . Rzecznik cypryjskiego rządu Konstantinos Letymbiotis podkreślał, że podróż Guterresa „nie ma charakteru ceremonialnego”, lecz ma stworzyć warunki do wznowienia negocjacji .

Dlaczego Cypr pozostaje podzielony?

Cypr jest podzielony od 1974 roku, gdy po zamachu stanu wspieranym przez Grecję doszło do tureckiej interwencji wojskowej. Południową część wyspy kontroluje uznawana na arenie międzynarodowej Republika Cypryjska, zamieszkana głównie przez Greków cypryjskich. Na północy znajduje się Turecka Republika Cypru Północnego, uznawana wyłącznie przez Turcję.

Obie części oddziela strefa buforowa patrolowana przez siły pokojowe ONZ, UNFICYP. Ostatnia poważna runda rozmów zakończyła się fiaskiem podczas konferencji w Crans-Montanie w 2017 roku . Niepowodzeniem zakończyło się również nieformalne spotkanie w Genewie w 2021 roku, na którym nie udało się znaleźć wystarczającej płaszczyzny porozumienia do wznowienia formalnych negocjacji .

W latach 2025–2026 Holguín prowadziła konsultacje ze stronami cypryjskiego sporu oraz z Grecją, Turcją, Wielką Brytanią i przedstawicielami UE, przygotowując grunt pod kolejne działania dyplomatyczne . W styczniu 2026 roku Rada Bezpieczeństwa ONZ ponownie potwierdziła, że podstawą rozwiązania powinna być federacja bizonalna i dwuwspólnotowa .

Ostatnie okno możliwości?

Znaczenie wizyty wynikało nie tylko z jej symbolicznego charakteru. Po 16 latach sekretarz generalny ONZ osobiście pojawił się na wyspie, aby rozmawiać z oboma przywódcami. Dla organizacji, która od dekad wspiera mediacje na Cyprze, był to sygnał, że negocjacje znów znalazły się wysoko na agendzie .

Równie ważny był kalendarz polityczny. Kadencja Guterresa kończy się 31 grudnia 2026 roku, dlatego jego wizyta stworzyła ograniczone czasowo okno na wypracowanie choćby ram dalszych rozmów . Nie oznaczało to jednak, że porozumienie było blisko ani że konferencja 5+1 na pewno się odbędzie.

Greckocypryjski rząd mówił o „ostrożnym optymizmie” . Erhürman wyrażał nadzieję, że wizyta pomoże obu stronom „lepiej się zrozumieć” . Część analityków oceniałą ją jako być może ostatnią realistyczną szansę na federalne rozwiązanie, zanim podział wyspy jeszcze bardziej się utrwali .