Viswanathan Anand tymczasowym prezydentem FIDE. Sankcje UE sięgnęły szachów

23 lipca 2026 roku Międzynarodowa Federacja Szachowa (FIDE) obudziła się z nowym, nie wybranym w głosowaniu, przywództwem. Pięciokrotny mistrz świata Viswanathan Anand objął stanowisko tymczasowego prezydenta po tym, jak Unia Europejska umieściła dotychczasowego szefa FIDE, Arkadiego Dworkowicza, na liście sankcyjnej 21. pakietu za rosyjską wojnę na Ukrainie. Dworkowicz dobrowolnie zawiesił swoje uprawnienia kilka godzin później, przekazując stery organizacji pierwszemu od pół wieku czynnemu mistrzowi świata na czele federacji .

Oto jak do tego doszło, co oznaczają sankcje i co czeka FIDE w najbliższej przyszłości.

Sankcje UE, które zapoczątkowały zmianę

Unia Europejska w swoim 21. pakiecie sankcyjnym wobec Rosji, nałożonym w związku z pełnoskalową inwazją na Ukrainę w 2022 roku, objęła środkami karnymi 170 podmiotów i 48 osób fizycznych . Na liście znaleźli się Arkadij Dworkowicz oraz minister sportu Rosji i przewodniczący Rosyjskiego Komitetu Olimpijskiego, Michaił Diegtiariew .

Sankcje nakładają zakaz wjazdu do UE i zamrożenie aktywów. Ponieważ FIDE ma siedzibę w Szwajcarii, równoważne środki ograniczające na mocy szwajcarskiego prawa również mają zastosowanie . Podstawą prawną jest rozporządzenie UE nr 269/2014 oraz szwajcarskie „Ordonnance instituant des mesures en lien avec la situation en Ukraine” .

Minister młodzieży i sportu Ukrainy, Matwij Bidnyj, oświadczył, że Dworkowicz „promuje interesy Kremla, piastując stanowisko prezydenta Międzynarodowej Federacji Szachowej” oraz „konsekwentnie wykorzystuje swoją pozycję do szerzenia narracji państwa agresora i legitymizowania Rosji w światowym sporcie” .

Reakcja Dworkowicza: zawieszenie, nie rezygnacja

Dworkowicz wydał oficjalne oświadczenie na stronie FIDE, nazywając sankcje „bezprawne i niesprawiedliwe” oraz zapowiadając, że będzie je kwestionował „wszelkimi możliwymi środkami” na drodze sądowej .

Przyznał jednak, że istnieje praktyczny problem: do czasu wydania prawomocnego orzeczenia sądu sankcje „mogą utrudniać stabilne funkcjonowanie FIDE” . Dlatego dobrowolnie zawiesił wykonywanie swoich uprawnień i obowiązków jako Prezydenta FIDE ze skutkiem natychmiastowym, na tak długo, jak długo będzie podlegał sankcjom na mocy prawa UE i Szwajcarii .

Rada FIDE przyjęła i ratyfikowała tę decyzję, orzekając w szczególności, że Dworkowicz nie będzie pełnił funkcji „détenteur de contrôle” (właściciela, posiadacza lub kontrolera) FIDE ani jej aktywów przez okres obowiązywania sankcji .

To nie jest formalna rezygnacja. Dworkowicz pozostaje prezydentem FIDE tylko z nazwy, przekazawszy wszystkie prawa, obowiązki i uprawnienia związane z urzędem .

Powołanie Ananda na mocy Artykułu 19.2

Mechanizm przekazania władzy był już zapisany w regulaminie FIDE. Na mocy Artykułu 19.2 Statutu FIDE, w przypadku gdy Prezydent nie może wykonywać swoich uprawnień, obowiązki przejmuje Wiceprezydent .

Viswanathan Anand pełnił funkcję Wiceprezydenta FIDE od 2022 roku, wybrany wraz z Dworkowiczem . Jako 15. mistrz świata, Anand staje się pierwszym posiadaczem tytułu mistrzowskiego kierującym federacją od czasów Maxa Euwe w latach 70. XX wieku . Będzie pełnił funkcję Tymczasowego Prezydenta tak długo, jak długo Dworkowicz będzie podlegał sankcjom UE i Szwajcarii .

Szerszy kontekst: wieloletnie napięcia w FIDE związane z Rosją

Przeszłość Dworkowicza uczyniła go nieuchronnym celem. Były Wicepremier Rosji (2012–2018) i bliski współpracownik Władimira Putina, został wybrany na prezydenta FIDE w 2018 roku i ponownie w 2022 .

UE od miesięcy zmierzała do nałożenia sankcji na Dworkowicza. Już w lutym 2026 roku przecieki unijnych dokumentów wskazywały, że został uwzględniony w projektach pakietów sankcyjnych za „publiczne popieranie aneksji Krymu i uznawanie niepodległości Doniecka i Ługańska” . Został usunięty z wcześniejszego projektu w kwietniu 2026 roku po zgłoszonych naciskach lobbingowych, ale ostatecznie znalazł się w 21. pakiecie .

Od czasu inwazji w 2022 roku FIDE spotykała się z ciągłą krytyką za utrzymywanie bliskich związków z rosyjskimi strukturami szachowymi. Dworkowicz opierał się wezwaniom do zerwania relacji FIDE z rosyjskimi sponsorami państwowymi i bronił udziału rosyjskich i białoruskich szachistów pod neutralną flagą, choć z pewnymi ograniczeniami . Publicznie deklarował również, że poda się do dymisji, jeśli znajdzie się na międzynarodowej liście sankcyjnej .

Kluczowe wnioski

Objęcie sterów przez Ananda jest bezpośrednim, natychmiastowym skutkiem 21. pakietu sankcji UE wymierzonego w Dworkowicza. Dworkowicz nie zrezygnował całkowicie, ale zawiesił wszystkie uprawnienia, aby uniknąć destabilizacji FIDE, jednocześnie zapowiadając walkę z sankcjami w sądzie. Anand, będący już Wiceprezydentem, wkroczył do akcji na mocy Statutu FIDE i będzie pełnił funkcję tymczasowego lidera przez okres obowiązywania sankcji.