Viswanathan Anand tymczasowym prezydentem FIDE. Sankcje UE sięgnęły szachów

Oto jak do tego doszło, co oznaczają sankcje i co czeka FIDE w najbliższej przyszłości.

Sankcje UE, które zapoczątkowały zmianę

Unia Europejska w swoim 21. pakiecie sankcyjnym wobec Rosji, nałożonym w związku z pełnoskalową inwazją na Ukrainę w 2022 roku, objęła środkami karnymi 170 podmiotów i 48 osób fizycznych . Na liście znaleźli się Arkadij Dworkowicz oraz minister sportu Rosji i przewodniczący Rosyjskiego Komitetu Olimpijskiego, Michaił Diegtiariew .

Sankcje nakładają zakaz wjazdu do UE i zamrożenie aktywów. Ponieważ FIDE ma siedzibę w Szwajcarii, równoważne środki ograniczające na mocy szwajcarskiego prawa również mają zastosowanie . Podstawą prawną jest rozporządzenie UE nr 269/2014 oraz szwajcarskie „Ordonnance instituant des mesures en lien avec la situation en Ukraine” .

Minister młodzieży i sportu Ukrainy, Matwij Bidnyj, oświadczył, że Dworkowicz „promuje interesy Kremla, piastując stanowisko prezydenta Międzynarodowej Federacji Szachowej” oraz „konsekwentnie wykorzystuje swoją pozycję do szerzenia narracji państwa agresora i legitymizowania Rosji w światowym sporcie” .

Reakcja Dworkowicza: zawieszenie, nie rezygnacja

Dworkowicz wydał oficjalne oświadczenie na stronie FIDE, nazywając sankcje „bezprawne i niesprawiedliwe” oraz zapowiadając, że będzie je kwestionował „wszelkimi możliwymi środkami” na drodze sądowej .

Przyznał jednak, że istnieje praktyczny problem: do czasu wydania prawomocnego orzeczenia sądu sankcje „mogą utrudniać stabilne funkcjonowanie FIDE” . Dlatego dobrowolnie zawiesił wykonywanie swoich uprawnień i obowiązków jako Prezydenta FIDE ze skutkiem natychmiastowym, na tak długo, jak długo będzie podlegał sankcjom na mocy prawa UE i Szwajcarii .

Rada FIDE przyjęła i ratyfikowała tę decyzję, orzekając w szczególności, że Dworkowicz nie będzie pełnił funkcji „détenteur de contrôle” (właściciela, posiadacza lub kontrolera) FIDE ani jej aktywów przez okres obowiązywania sankcji .

To nie jest formalna rezygnacja. Dworkowicz pozostaje prezydentem FIDE tylko z nazwy, przekazawszy wszystkie prawa, obowiązki i uprawnienia związane z urzędem .

Powołanie Ananda na mocy Artykułu 19.2

Mechanizm przekazania władzy był już zapisany w regulaminie FIDE. Na mocy Artykułu 19.2 Statutu FIDE, w przypadku gdy Prezydent nie może wykonywać swoich uprawnień, obowiązki przejmuje Wiceprezydent .

Viswanathan Anand pełnił funkcję Wiceprezydenta FIDE od 2022 roku, wybrany wraz z Dworkowiczem . Jako 15. mistrz świata, Anand staje się pierwszym posiadaczem tytułu mistrzowskiego kierującym federacją od czasów Maxa Euwe w latach 70. XX wieku . Będzie pełnił funkcję Tymczasowego Prezydenta tak długo, jak długo Dworkowicz będzie podlegał sankcjom UE i Szwajcarii .

Szerszy kontekst: wieloletnie napięcia w FIDE związane z Rosją

Przeszłość Dworkowicza uczyniła go nieuchronnym celem. Były Wicepremier Rosji (2012–2018) i bliski współpracownik Władimira Putina, został wybrany na prezydenta FIDE w 2018 roku i ponownie w 2022 .

UE od miesięcy zmierzała do nałożenia sankcji na Dworkowicza. Już w lutym 2026 roku przecieki unijnych dokumentów wskazywały, że został uwzględniony w projektach pakietów sankcyjnych za „publiczne popieranie aneksji Krymu i uznawanie niepodległości Doniecka i Ługańska” . Został usunięty z wcześniejszego projektu w kwietniu 2026 roku po zgłoszonych naciskach lobbingowych, ale ostatecznie znalazł się w 21. pakiecie .

Od czasu inwazji w 2022 roku FIDE spotykała się z ciągłą krytyką za utrzymywanie bliskich związków z rosyjskimi strukturami szachowymi. Dworkowicz opierał się wezwaniom do zerwania relacji FIDE z rosyjskimi sponsorami państwowymi i bronił udziału rosyjskich i białoruskich szachistów pod neutralną flagą, choć z pewnymi ograniczeniami . Publicznie deklarował również, że poda się do dymisji, jeśli znajdzie się na międzynarodowej liście sankcyjnej .

Kluczowe wnioski

Objęcie sterów przez Ananda jest bezpośrednim, natychmiastowym skutkiem 21. pakietu sankcji UE wymierzonego w Dworkowicza. Dworkowicz nie zrezygnował całkowicie, ale zawiesił wszystkie uprawnienia, aby uniknąć destabilizacji FIDE, jednocześnie zapowiadając walkę z sankcjami w sądzie. Anand, będący już Wiceprezydentem, wkroczył do akcji na mocy Statutu FIDE i będzie pełnił funkcję tymczasowego lidera przez okres obowiązywania sankcji.