Wojna i upał: jak amerykańskie naloty i rekordowa fala upałów załamały irańską sieć energetyczną i gospodarkę

Iran zmaga się z narastającym kryzysem, w którym amerykańskie naloty zniszczyły znaczną część jego mocy wytwórczych energii elektrycznej, a jednocześnie dotkliwa letnia fala upałów powoduje, że zapotrzebowanie przewyższa możliwości zniszczonej sieci. Efektem są wielogodzinne, codzienne blackouty w wielu prowincjach, załamanie waluty do poziomu około 1,92 mln riali za dolara, inflacja przekraczająca 88% oraz koszty napraw samej infrastruktury energetycznej wynoszące ponad 1,5 miliarda dolarów – przy czym odbudowa całego sektora energetycznego szacowana jest na kwotę od 19 do 58 miliardów dolarów.

Zniszczenia infrastruktury energetycznej

Skala zniszczeń irańskiej sieci energetycznej jest ogromna i dobrze udokumentowana w wielu oficjalnych i niezależnych źródłach.

Utrata mocy wytwórczych: Naloty amerykańskie i izraelskie między lutym a kwietniem 2026 roku zniszczyły około 7 000 MW mocy wytwórczych (około 7% całej irańskiej sieci), według irańskich urzędników . Do maja minister energii Abbas Aliabadi podał, że uszkodzonych zostało prawie 5 000 MW, a także duże części sieci dystrybucyjnej . Szef państwowego przedsiębiorstwa energetycznego Tavanir, Mohammad Elahdad, poinformował w lipcu, że sieć straciła około 4,2 GW (4 200 MW) mocy, a uszkodzenia dotknęły ponad 2 000 lokalizacji .

Uderzenia w linie przesyłowe i dystrybucyjne: Odłamki uszkodziły stacje transformatorowe w prowincji Alborz, powodując kaskadowe blackouty w Teheranie . Wznowione amerykańskie naloty na południowy Iran w połowie lipca 2026 roku znacząco pogorszyły dostawy energii elektrycznej w południowych prowincjach, co ministerstwo energii po raz pierwszy publicznie przyznało 17-18 lipca .

Letni deficyt szczytowy: Irańskie biuro badawcze parlamentu ostrzegło, że sieć może stanąć w obliczu letniego deficytu szczytowego na poziomie 13 640 MW – około 17% całkowitego zapotrzebowania – jeszcze przed najnowszymi nalotami . Inne raporty sugerowały potencjalny niedobór na poziomie 25 000 MW, czyli mniej więcej jednej trzeciej całkowitego krajowego zużycia .

Czas trwania blackoutów

Blackouty dotknęły miliony Irańczyków, a ich czas trwania wydłużał się wraz z pogłębianiem się fali upałów.

Naloty z marca 2026 roku: Powszechne blackouty nawiedziły Teheran i prowincję Alborz po amerykańsko-izraelskich nalotach w dniach 29-30 marca, a ekipy energetyczne wskazywały na uszkodzenia sieci spowodowane odłamkami .

Blackouty podczas fali upałów w czerwcu i lipcu: Codzienne, planowane przerwy w dostawie prądu trwające kilka godzin były zgłaszane w Chuzestanie (Ahwaz), Ilamie, Lorestanie, Azerbejdżanie Wschodnim, Alborz i Teheranie . Mieszkańcy Ilamu zgłaszali przerwy w dostawie prądu trwające do czterech godzin . W Chuzestanie odnotowano blackouty trwające od dwóch do trzech godzin w wielu miastach . W niektórych obszarach prąd był wyłączany nawet na 11 godzin dziennie .

Lipiec 2026 roku: Wznowione przerwy w dostawie prądu i wody nawiedziły wiele miast, gdy temperatury gwałtownie wzrosły, a zapotrzebowanie gwałtownie skoczyło. Przerwy w dostawie prądu w Chuzestanie określano jako „wielogodzinne" . Rząd poprosił obywateli, aby „używali mniej prądu" w regionach dotkniętych ekstremalnymi upałami . W Teheranie prąd wyłączano dwa razy dziennie, łącznie na cztery godziny .

Załamanie waluty

Irańska waluta, rial, doświadczyła historycznego załamania, które gwałtownie przyspieszyło podczas konfliktu.

• Irański rial osiągnął kolejne rekordowo niskie poziomy na wolnym rynku. Do 29 kwietnia 2026 roku osiągnął poziom 1,8 mln riali za dolara . Następnie 4 maja przekroczył 1,9 mln .
• 17 lipca 2026 roku dolar osiągnął 1 918 000 riali – nowy, wszechczasów rekord . Tego samego dnia funt szterling osiągnął 2,57 mln riali .
• Inflacja rok do roku osiągnęła 88,6% (CPI) w okresie od 22 maja do 21 czerwca 2026 roku, według Centrum Statystycznego Iranu. Bank Centralny podał 83,1% inflacji rok do roku za ten sam okres .
• Rial już w grudniu 2025 roku, przed wojną, spadł do poziomu 1 750 000 za dolara, co oznacza, że konflikt i sankcje przyspieszyły i tak już poważny spadek .
• Przy kursie z 17 lipca na wolnym rynku oficjalna miesięczna płaca minimalna w Iranie wynosząca 166 255 500 riali była warta około 87 dolarów .

Koszty napraw

Szacunki kosztów naprawy uszkodzonej infrastruktury są bardzo zróżnicowane, co odzwierciedla skalę i ciągły charakter zniszczeń.

• Tylko infrastruktura energetyczna: Szef Tavaniru stwierdził, że szkody w sieci elektroenergetycznej przekroczyły 60 bilionów tomanów (~1,5 miliarda dolarów) na dzień 12 lipca 2026 roku .
• Szersza infrastruktura energetyczna: Firma Rystad Energy oszacowała w kwietniu 2026 roku, że naprawy uszkodzonej irańskiej infrastruktury energetycznej (ropa, gaz, energia elektryczna) będą kosztować do 19 miliardów dolarów, w ramach szerszego regionalnego rachunku za naprawy w wysokości 34-58 miliardów dolarów . Według tych samych szacunków, od początku konfliktu zaatakowano ponad 80 obiektów energetycznych, a ponad jedna trzecia z nich została poważnie uszkodzona .
• Całkowite szkody gospodarcze: Fundacja Obrony Demokracji (FDD) oszacowała całkowite szkody wojenne w Iranie na około 40% przedwojennego PKB, czyli w przedziale od 50 do 300 miliardów dolarów, z szacunkiem centralnym na około 144 miliardy dolarów . Inne trackery oszacowały straty w infrastrukturze na 218 miliardów dolarów, przy czym 14 milionów ludzi pozostaje bez niezawodnego dostępu do energii elektrycznej, a 6,2 miliona bez dostępu do czystej wody .

Wpływ na życie codzienne

Dla zwykłych Irańczyków połączenie wojny, upałów i załamania gospodarczego sprawiło, że codzienne życie stało się walką.

• Mieszkańcy co najmniej siedmiu prowincji opisywali codzienne, wielogodzinne przerwy w dostawie prądu, które rozpoczęły się wraz z nadejściem lata, którym towarzyszyły nawracające niedobory wody (ponieważ pompy wodne są zależne od energii elektrycznej) .
• Apteki i sklepy w Teheranie działały przy oświetleniu gazowym podczas blackoutów .
• W prowincji Ilam, gdzie temperatury sięgały 46°C, mieszkańcy zgłaszali przerwy w dostawie prądu trwające do czterech godzin, a jedna osoba ostrzegała, że jeśli blackouty będą kontynuowane, władze staną w obliczu „wściekłych i protestujących ludzi" .
• Mieszkaniec 14-piętrowego budynku mieszkalnego w Pardis, na wschód od Teheranu, powiedział, że prąd był wyłączany na cztery godziny w ciągu dnia .
• Połączenie zniszczeń energetycznych związanych z wojną, dotkliwej letniej fali upałów i załamania waluty stworzyło „żywą, ogólnokrajową próbę wytrzymałości sieci", a urzędnicy przyznali, że warunki są gorsze, niż wcześniej informowano opinię publiczną .