Trzy miejsca na celowniku UNESCO: Sebastia, zamki w Libanie i sawanny Sudanu Południowego na Liście Zagrożonych

Podczas 48. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO w koreańskim Busan (20–29 lipca 2026) trzy miejsca mają zostać wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa w Zagrożeniu w trybie pilnym . Komitet przeanalizuje również stan zachowania 147 istniejących miejsc, a kilka z nich może trafić na listę zagrożonych lub na niej pozostać .

Trzy miejsca w trybie pilnym na Liście Zagrożonych

Komitet rozpatrzy trzy wnioski w trybie pilnym, które prawdopodobnie od razu trafią na Listę Światowego Dziedzictwa w Zagrożeniu :

• Sebastia (okupowany Zachodni Brzeg) — biblijne stanowisko archeologiczne, identyfikowane jako starożytna Samaria, jest zagrożone izraelskim nakazem wywłaszczenia obejmującym ok. 450 akrów otaczającej ziemi, wtargnięciami osadników pod ochroną wojska oraz przeklasyfikowaniem 63 palestyńskich stanowisk na „izraelskie miejsca dziedzictwa” . Wniosek w trybie pilnym złożyła Autonomia Palestyńska, a Sebastia jest jednym z trzech priorytetowych przypadków . Znajduje się na wstępnej liście UNESCO od 2012 roku .

• Krajobraz Migracyjny Boma-Badingilo (Sudan Południowy) — ten rozległy ekosystem sawanny jest domem dla największej na świecie migracji ssaków lądowych . IUCN ostrzega, że jest poważnie zagrożony przez trwającą wojnę domową, kłusownictwo i zmiany klimatu . To pierwszy w historii wniosek Sudanu Południowego do UNESCO, rozpatrywany w trybie pilnym, ponieważ wyjątkowa uniwersalna wartość miejsca jest zagrożona jeszcze przed formalnym wpisem . Doradcze organy UNESCO zaleciły jednoczesne dodanie go zarówno na Listę Światowego Dziedzictwa, jak i na Listę Dziedzictwa w Zagrożeniu .

• Pięć zamków w południowym Libanie — Liban złożył pilny wniosek o umieszczenie pięciu średniowiecznych fortec na Liście Światowego Dziedzictwa, powołując się na zniszczenia spowodowane izraelskimi operacjami wojskowymi . Zamek Beaufort, XII-wieczna krzyżacka forteca, został zajęty przez siły izraelskie 31 maja 2026 roku, a potwierdzono uszkodzenia konstrukcyjne od ostrzału . Pozostałe cztery zamki — Zamek Toron (Tibnin), Cytadela Chama i inne w regionie Góry Amel — znajdują się w izraelskiej strefie okupacyjnej w południowym Libanie . Zamek Beaufort otrzymał w 2024 roku najwyższy status ochrony wzmocnionej UNESCO .

Istniejące miejsca światowego dziedzictwa pod kątem wpisu na Listę Zagrożonych

Komitet przeanalizuje stan zachowania 147 istniejących miejsc . Kilka raportów wskazuje, że niektóre z nich prawdopodobnie zostaną dodane do Listy Zagrożonych lub na niej pozostaną:

• Jezioro Bajkał (Rosja) — najgłębsze jezioro świata jest zagrożone z powodu zanieczyszczeń przemysłowych, masowej turystyki, nielegalnego wyrębu i obniżonego poziomu wody z powodu zapory na dopływie. Jest jednym z miejsc, które ONZ ma zamiar wpisać na listę „w niebezpieczeństwie” .

• Starożytne miasto Tyr (Liban) — już wpisane na Listę UNESCO, Tyr został uszkodzony przez izraelskie bombardowania pod koniec maja 2026 roku. ICOMOS Liban i UNESCO wydały pilne alerty dotyczące ostrzału przy wejściu do starożytnego miasta, które było objęte Ochroną Wzmocnioną na mocy Drugiego Protokołu do Konwencji Haskiej z 1954 roku . UNESCO oświadczyło, że jest „zaniepokojone stanem zachowania Tyru” w świetle ostatnich wydarzeń .

• Chersonez Taurydzki (Krym) — starożytne greckie stanowisko archeologiczne na Krymie od czasu aneksji przez Rosję w 2014 roku boryka się z nieautoryzowanymi wykopaliskami, nielegalną zabudową i zaniedbaniem. Oczekuje się, że będzie przedmiotem dyskusji pod kątem wpisu na Listę Zagrożonych z powodu zagrożeń dla jego integralności, choć w dostarczonych materiałach nie znaleziono potwierdzenia konkretnych wzmianek o sesji w 2026 roku.

Co oznacza wpisanie na Listę Dziedzictwa w Zagrożeniu

Na mocy Artykułu 11(4) Konwencji Światowego Dziedzictwa, Lista Światowego Dziedzictwa w Zagrożeniu ma na celu identyfikację dóbr zagrożonych „poważnymi i konkretnymi niebezpieczeństwami”, takimi jak konflikt zbrojny, klęski żywiołowe, niekontrolowany rozwój lub zaniedbanie . Cel jest dwojaki:

1. Mobilizacja międzynarodowego wsparcia — wpisanie na listę alarmuje społeczność globalną i odblokowuje dostęp do pomocy technicznej, funduszy i monitoringu ekspertów, aby pomóc państwu-stronie w rozwiązaniu zagrożeń .

2. Wywieranie presji dyplomatycznej i prawnej — wpisanie na Listę Zagrożonych jest formalnym sygnałem, że „wyjątkowa uniwersalna wartość” miejsca jest zagrożona. Wzywa wszystkie państwa-strony do powstrzymania się od działań, które mogłyby dodatkowo zaszkodzić dobru, i poddaje miejsce bliższej kontroli UNESCO z wymogiem regularnych raportów .

Przesłanie jest takie, że miejsce to nie jest tylko narodowym skarbem, ale częścią wspólnego dziedzictwa ludzkości. Gdy miejsce trafia na Listę Zagrożonych, UNESCO mówi w efekcie: „To dziedzictwo jest w niebezpieczeństwie, a cały świat patrzy.”

Według stanu na maj 2026 roku na Liście Światowego Dziedzictwa w Zagrożeniu znajdowały się 53 miejsca .