Proton grozi opuszczeniem Europy, jeśli wejdą w życie przepisy o inwigilacji

Bart Butler, dyrektor technologiczny Protona, w rozmowie z Nilayem Patelem w podcaście Decoder (The Verge) w lipcu 2026 roku postawił sprawę jasno: jeśli proponowane przepisy o inwigilacji w Szwajcarii i Unii Europejskiej uczynią świadczenie usług szyfrowanych niemożliwym, Proton opuści Europę . Rozmowa, której osią przewodnią było stwierdzenie „Żadna firma nie pójdzie za ciebie do więzienia”, dotyczyła technicznej niemożliwości stworzenia bezpiecznych furt (backdoorów), konkretnego planu relokacji oraz premiery Lumo 2.0 – asystenta AI stawiającego prywatność na pierwszym miejscu, opartego na szyfrowaniu zero-access .

Groźba opuszczenia Europy

Butler oświadczył, że Proton rozważy przeniesienie swojej działalności prawnej i technicznej poza Europę, jeśli proponowane przepisy o nadzorze w Szwajcarii i UE uniemożliwią świadczenie usług chroniących prywatność w obiecany sposób . Określił tę groźbę jako „poważną” i nie będącą blefem . Główny konflikt odcinka był jasny: żaden opór korporacji nie ochroni użytkowników, jeśli firma jest prawnie zmuszona do złamania szyfrowania w kraju, w którym ma siedzibę .

Dlaczego „Chat Control” jest punktem krytycznym

Głównym zagrożeniem ze strony UE, na które wskazał Butler, jest rozporządzenie „Chat Control”, które wymagałoby od platform komunikacji szyfrowanej skanowania prywatnych wiadomości w poszukiwaniu nielegalnych treści . Butler argumentował, że bezpieczne backdoory są technicznie niemożliwe – wymuszanie skanowania po stronie klienta (client-side scanning) zasadniczo złamałoby szyfrowanie end-to-end dla wszystkich użytkowników . Proton publicznie oświadczył, że wolałby opuścić rynek niż dostosować się do takich nakazów . UE próbuje przeforsować to ustawodawstwo od 2022 roku; Parlament Europejski przyjął korzystne stanowisko w listopadzie 2023 roku, ale rządy państw członkowskich (Rada) jak dotąd nie osiągnęły porozumienia .

Strategia relokacji serwerów Protona

Proton już przenosi fizyczną infrastrukturę ze Szwajcarii z powodu „niepewności prawnej” związanej z proponowanymi przez szwajcarski rząd przepisami o masowej inwigilacji . Butler potwierdził, że firma przygotowała zapasową infrastrukturę w Niemczech i Norwegii i przeniesie się dalej, jeśli przepisy UE zostaną zaostrzone . Struktura własnościowa Protona, oparta na fundacji non-profit z siedzibą w Genewie, ma na celu zrównanie interesów z ochroną prywatności użytkowników, ale Butler przyznał, że jurysdykcja prawna ostatecznie decyduje o tym, do czego firma może być zmuszona .

Lumo 2.0: Asystent AI stawiający na prywatność

Proton uruchomił Lumo 2.0 30 czerwca 2026 roku, określając go jako „najpotężniejsze prywatne AI” i „największą zmianę od czasu premiery” . Lumo 2.0 korzysta z szyfrowania zero-access – personel Protona nie może czytać rozmów użytkowników, a system nigdy nie loguje czatów ani nie trenuje na danych użytkowników . Działa w pełni na europejskiej infrastrukturze Protona, chroniony szwajcarskim prawem o prywatności, co pozycjonuje go jako alternatywę dla ChatGPT, Gemini i Claude . Butler przedstawił Lumo jako dowód, że „użytkownicy nie muszą już wybierać między potężnymi możliwościami AI a znaczącą ochroną prywatności” .

Szersze napięcia regulacyjne

Butler opisał presję na Proton z dwóch stron: ze strony szwajcarskiego rządu promującego własne przepisy o inwigilacji oraz ze strony unijnych propozycji „Chat Control” . Zauważył, że niektóre proponowane środki nadzoru UE zostały już uznane za nielegalne przez europejskie sądy, co pogłębia „niepewność prawną” . Wywiad był pierwszą z dwóch części serii Decoder badającej systemy rządzące światem, ze szczególnym uwzględnieniem tego, jak architektura, własność i wybór jurysdykcji Protona wpływają na prywatność użytkowników .