WAICO – Chiny tworzą własną organizację do spraw sztucznej inteligencji

16 lipca 2026 roku dwadzieścia dziewięć krajów podpisało w Szanghaju porozumienie o utworzeniu Światowej Organizacji Współpracy w dziedzinie Sztucznej Inteligencji (WAICO) podczas Światowej Konferencji AI (WAIC) . Chiński minister spraw zagranicznych Wang Yi złożył podpis w imieniu Pekinu . Inicjatywę po raz pierwszy ogłosił premier Li Qiang 26 lipca 2025 roku . W ceremonii wziął udział sekretarz generalny ONZ António Guterres .

Które kraje podpisały porozumienie?

Grono 29 sygnatariuszy obejmuje m.in.: Chiny, Rosję, Białoruś, Serbię, Kubę, Brazylię, Wenezuelę, Kazachstan, Laos, Pakistan i Indonezję . Wśród sygnatariuszy znalazło się 10 krajów afrykańskich, 12 azjatyckich oraz wymienione państwa Ameryki Łacińskiej i Europy . Żadna z głównych zachodnich gospodarek (USA, Wielka Brytania, Niemcy, Francja, Japonia) nie podpisała porozumienia.

Trzy cele operacyjne WAICO

WAICO to niezależna międzyrządowa organizacja z siedzibą w Szanghaju, której cele to:

• Promowanie międzynarodowej współpracy w dziedzinie AI
• Rozwijanie globalnego zarządzania sztuczną inteligencją
• Zapewnienie bezpiecznego i sprawiedliwego rozwoju AI

Czym WAICO różni się od zachodnich inicjatyw?

Jak wynika z analizy Centrum Bezpieczeństwa Międzynarodowego i Strategii Uniwersytetu Tsinghua, WAICO łączy trzy cechy, których nie oferuje żadna istniejąca multilateralna struktura ds. AI: członkostwo otwarte dla każdego suwerennego państwa, brak testu wartości czy ustroju politycznego oraz agendę skoncentrowaną na rozwoju i niwelowaniu globalnych nierówności w dostępie do technologii . To bezpośrednie przeciwieństwo Procesu Hiroszima G7 i amerykańskiej inicjatywy Pax Silica, które są ograniczone do demokracji i mają ostrzejsze kryteria członkostwa .

Kontekst geopolityczny: amerykańskie sankcje i krytyka Francji

WAICO jest powszechnie postrzegane jako instytucjonalna przeciwwaga dla amerykańskich wysiłków w zakresie zarządzania AI:

• Amerykańskie sankcje eksportowe: USA agresywnie ograniczyły Chinom dostęp do zaawansowanych chipów i technologii AI. WAICO daje Chinom i krajom partnerskim forum do koordynacji rozwoju AI poza amerykańskimi łańcuchami dostaw .
• Krytyka Francji: Paryż należy do najgłośniejszych krytyków, argumentując, że WAICO to próba osłabienia zachodnich standardów bezpieczeństwa AI i normalizacji modeli autorytarnych. Francuscy urzędnicy określają to jako działanie na rzecz „podważenia podejścia opartego na wartościach” Procesu Hiroszima .

Chińska narracja: zarządzanie AI jako kwestia rozwoju

Chiny przedstawiają WAICO jako odpowiedź na potrzeby „globalnego Południa”, twierdząc, że zarządzanie AI musi stawiać na rozwój, budowanie potencjału i niwelowanie przepaści cyfrowej, a nie tylko na bezpieczeństwo i prawa człowieka, które dominują w zachodnich ramach . Ta narracja ma przyciągnąć kraje rozwijające się, które czują się wykluczone z amerykańskiej dyplomacji AI.

Czy zachodnie gospodarki dołączą?

Na dzień podpisania porozumienia żadna z głównych zachodnich gospodarek nie przystąpiła do WAICO. Klauzula otwartego członkostwa teoretycznie pozwala każdemu krajowi dołączyć później, ale uważa się to za mało prawdopodobne w najbliższej perspektywie. USA, UE i G7 postrzegają WAICO jako chińskie narzędzie do ustanawiania standardów AI, które mogą być sprzeczne z ich własnymi modelami regulacyjnymi i interesami bezpieczeństwa . Kluczową niewiadomą pozostaje, czy dołączą średnie mocarstwa (np. Korea Południowa, Singapur, Turcja, Arabia Saudyjska), co znacząco zwiększyłoby legitymację WAICO.