Kolumbia na krawędzi kryzysu. USA i państwa Ameryki Łacińskiej ostrzegają przed podważaniem wyborów, Petro nie uznaje porażki

Wśród konkretnych obaw wymieniono publiczne oskarżenia o fałszerstwa bez przedstawienia dowodów, działania mogące delegitymizować oficjalne wyniki zatwierdzone przez kolumbijskie władze wyborcze oraz ryzyko destabilizacji politycznej wynikające z trwającego sporu . Sygnatariusze wystosowali „stanowczy apel do wszystkich władz Kolumbii o działanie w ścisłej zgodności z konstytucją, prawem i zasadami demokratycznymi”, ostrzegając, że każda próba delegitymizacji procesu wyborczego lub utrudniania przekazania władzy jest lekceważeniem woli narodu .

Wynik wyborów

Abelardo de la Espriella, prawicowy milioner przedstawiający się jako outsider, który w kampanii stawiał na surowe podejście do przestępczości, wygrał drugą turę wyborów prezydenckich 21 czerwca różnicą mniejszą niż jeden punkt procentowy . Ostateczne, zatwierdzone wyniki dały mu 49,7% (12,959 mln głosów) wobec 48,70% dla lewicowego kandydata Ivána Cepedy – przewaga wyniosła około 248 tysięcy głosów . Władze wyborcze oficjalnie ogłosiły de la Espriellę zwycięzcą 24 czerwca . Frekwencja wyniosła 63,6%, co jest najwyższym odnotowanym wynikiem w historii Kolumbii .

De la Espriella, biznesmen i prawnik, którego interesy obejmują linię odzieżową, marki win i rumów oraz restaurację, został kandydatem prezydenckim z największą liczbą głosów w historii Kolumbii – 12,9 mln . Od 2023 roku posiada także obywatelstwo USA . Prezydent USA Donald Trump udzielił mu swojego „całkowitego i zupełnego poparcia” na platformie Truth Social 2 czerwca, nazywając wynik wyborów „bardzo ważnym dla przyszłości Kolumbii i jej relacji ze Stanami Zjednoczonymi” .

Reakcja Gustava Petro

Ustępujący prezydent Gustavo Petro odmawia uznania i zaakceptowania wyników wyborów . Jego działania obejmują:

• Natychmiast po drugiej turze Petro oświadczył, że „żaden prezydent nie może zostać jeszcze ogłoszony” i wezwał do przeprowadzenia oficjalnego przeliczenia głosów (escrutinios) .
• Publicznie zarzuca fałszerstwa wyborcze, oskarżając opozycję o kupowanie głosów oraz sugerując, że Izrael i Stany Zjednoczone interweniowały, aby pomóc de la Esprielli .
• Odmawia formalnego uznania zwycięstwa de la Esprielli, co zamroziło oficjalny proces przekazania władzy („empalme”) .
• Minister finansów z ramienia Petro wydał swojemu zespołowi polecenie, aby nie współpracował z zespołem ds. przekazania władzy de la Esprielli .

W serii wpisów na platformie społecznościowej X Petro oskarżył opozycję o kupowanie głosów i zażądał śledztwa sądowego . Cepeda, jego wybrany następca, zdystansował się od protestów Petro po wyborach i uznał swoją porażkę 24 czerwca .

Działania weryfikujące integralność wyborów

Zarówno kolumbijscy, jak i międzynarodowi obserwatorzy podjęli kroki w celu weryfikacji wyborów:

• Krajowy Rejestr Wyborców (Registraduría Nacional) przeprowadził oficjalne przeliczenie głosów (escrutinio) i potwierdził zwycięstwo de la Esprielli .
• Misja Obserwacji Wyborów Unii Europejskiej (EU EOM) wysłała obserwatorów i opublikowała wstępne oświadczenie, stwierdzając, że druga tura była konkurencyjna, a wstępne wyniki wskazywały na niewielkie prowadzenie de la Esprielli, zaznaczając jednocześnie, że proces oczekiwał na oficjalne ogłoszenie . EU EOM odnotowała, że różnica między wstępnym a oficjalnym wynikiem wyniosła mniej niż 0,1% .
• Organizacja Państw Amerykańskich (OPA) oraz inne misje obserwacyjne monitorowały obie tury głosowania.

Żadna z głównych międzynarodowych misji obserwacyjnych nie potwierdziła zarzutów o systematyczne fałszerstwa.

Stawka dyplomatyczna i kontekst regionalny

Spór ma znaczące implikacje regionalne:

• Otwarte poparcie Trumpa dla de la Esprielli zostało potępione przez Cepedę jako „interwencja obcego rządu” . Dwudziestu członków Kongresu USA, pod przewodnictwem reprezentanta Jima McGoverna, opublikowało 12 czerwca wspólne oświadczenie potępiające wysiłki amerykańskich urzędników mające na celu ingerencję w wybory prezydenckie w Kolumbii .
• Koalicja amerykańskich organizacji społeczeństwa obywatelskiego – w tym Latin America Working Group (LAWG), Washington Office on Latin America (WOLA), Oxfam America i Amazon Watch – również potępiła ingerencję administracji Trumpa i republikańskich kongresmenów w wybory prezydenckie w Kolumbii .
• Oświadczenie Tarczy Ameryk, którego sygnatariuszami są m.in. Argentyna, Boliwia, Chile, Kostaryka, Dominikana, Ekwador, Salwador, Gwatemala, Honduras, Panama, Paragwaj i Urugwaj, odzwierciedla szersze regionalne obawy, że normy demokratyczne w Kolumbii mogą zostać naruszone, jeśli proces przekazania władzy zostanie zablokowany .
• Impas zwrócił również uwagę na zarzuty – podnoszone przez Petro – dotyczące izraelskiej ingerencji w wybory .

Wyzwania stojące przed prezydentem-elektem de la Espriellą

Przed de la Espriellą stoi obecnie kilka poważnych wyzwań:

• Zamrożony proces przekazania władzy. Odmowa Petro uznania wyniku wstrzymała formalny proces przekazania, a de la Espriella 7 lipca gwałtownie wstrzymał swoją część procedury .
• Głęboka polaryzacja polityczna. Minimalna różnica głosów pozostawia kraj głęboko podzielonym, a około połowa elektoratu popierała Cepedę . Międzynarodowy Instytut Republikański (IRI) zidentyfikował pogłębiającą się polaryzację polityczną jako główną słabość podważającą ekosystem wyborczy .
• Kryzys bezpieczeństwa i narkotykowy. De la Espriella prowadził kampanię opartą na ostrzejszej polityce bezpieczeństwa i walce z narkotykami, ale stoi w obliczu zakorzenionej przestępczości zorganizowanej i przemocy ze strony grup zbrojnych . Rada Bezpieczeństwa ONZ wysłuchała apeli o ochronę w obliczu przemocy wyborczej .
• Rządzenie bez szerokiej koalicji. Jako polityczny outsider bez ugruntowanej koalicji rządzącej w Kongresie będzie musiał budować sojusze .
• Stosunki międzynarodowe. Jego bliskie powiązania z Trumpem i amerykańską polityką zagraniczną mogą nadwyrężyć relacje z lewicowymi rządami w innych krajach Ameryki Łacińskiej, szczególnie tymi sprzymierzonymi z Petrem . De la Espriella ma objąć urząd 7 sierpnia .