Oman stawia sprawę jasno: żadnych przymusowych opłat w Cieśninie Ormuz. Minister proponuje model dobrowolnych składek

Pod koniec czerwca 2026 r., gdy kryzys w Cieśninie Ormuz pogłębił się po porozumieniu ramowym USA-Iran i odnowionych groźbach ze strony IRGC, minister spraw zagranicznych Omanu, Sayyid Badr bin Hamad Al Busaidi, przedstawił jasne i ostateczne stanowisko: żadnych przymusowych opłat tranzytowych. Jego oświadczenia, złożone 25 czerwca na spotkaniu państw Zatoki Perskiej (GCC) z USA w Manamie oraz w późniejszych wywiadach, odrzucały irańskie dążenia do wprowadzenia opłat i proponowały kompromisowy, dobrowolny system, oparty na istniejącym prawie międzynarodowym.

Stanowcze 'nie' dla opłat tranzytowych

Przemawiając 25 czerwca na wspólnym spotkaniu ministerialnym w Manamie (Bahrajn), w którym uczestniczył sekretarz stanu USA Marco Rubio oraz ministrowie spraw zagranicznych państw Zatoki Perskiej, Busaidi stwierdził bez ogródek, że „przyszłe ustalenia dotyczące zarządzania Cieśniną Ormuz nie będą obejmować nakładania opłat tranzytowych” . Omański rząd osobno oświadczył, że opłaty tranzytowe są „międzynarodowo zakazane” na mocy prawa morza .

Znaczenie tego oświadczenia było ogromne: padło ono zaledwie dwa dni po tym, jak Iran i Oman podpisały wspólne oświadczenie, zgadzając się na „zbadanie kosztów, które miałyby być pobierane za usługi świadczone przy administrowaniu Cieśniną Ormuz” , i jeden dzień po tym, jak Iran odrzucił poparty przez ONZ omański plan ewakuacji uwięzionych statków . Deklaracja Busaidiego w Manamie wyraźnie oddzieliła stanowisko Maskatu od interpretacji Teheranu.

Dobrowolna alternatywa: model malakkański

Zamiast przymusowych opłat, Oman zaproponował system dobrowolnych opłat, wzorowany na mechanizmie regulującym przepływ przez Cieśninę Malakka w Azji Południowo-Wschodniej . Zgodnie z tym kompromisowym planem, państwa importujące energię i firmy żeglugowe byłyby proszone o wniesienie niewielkiego, nieobowiązkowego wkładu na rzecz pomocy nawigacyjnych i usług, zamiast płacenia przymusowych opłat tranzytowych. Propozycja ta daje Omanowi i Iranowi dostęp do nowego źródła dochodów, pozostając jednocześnie w zgodzie z międzynarodowym prawem morskim .

Maskat otworzył również 24 czerwca tymczasowy korytarz morski w koordynacji z Międzynarodową Organizacją Morską (IMO), potwierdzając swoje zaangażowanie w zapewnienie swobodnej i bezpiecznej żeglugi zgodnie z prawem morza . Omańskie oświadczenie podkreślało, że przepływ przez ten korytarz będzie odbywał się „bez nakładania opłat tranzytowych”, co bezpośrednio przeczyło staraniom Iranu, by przedstawić cieśninę jako przestrzeń wspólnego zarządzania i obowiązkowych kosztów .

Kluczowe rozróżnienie: opłaty a usługi morskie

Busaidi dokonał ostrego prawnego rozróżnienia między przymusowymi opłatami tranzytowymi a dobrowolnymi kosztami usług morskich. Wyjaśnił, że dyskusje z Iranem dotyczą dobrowolnych usług morskich – takich jak pilotaż, pomoce nawigacyjne i zarządzanie ruchem – a nie przymusowych opłat za przejście .

Wspólne oświadczenie Iranu i Omanu z 23 czerwca mówiło, że oba kraje będą „badać koszty, które miałyby być pobierane za usługi świadczone przy administrowaniu Cieśniną Ormuz” . Oman od tego czasu podkreśla, że chodzi o zwrot kosztów opcjonalnych usług, a nie o opłaty tranzytowe . Jak Busaidi powiedział dziennikowi „The Guardian” 29 czerwca: „Nie popieramy nakładania opłat za przepływ przez Cieśninę Ormuz, co jest międzynarodowo zakazane – natomiast opłaty za usługi są dozwolone i trwają w tej sprawie dyskusje ze stroną irańską” .

Ostrzeżenie Iranu: reprymenda Welajatiego

Ali Akbar Welajati, starszy doradca najwyższego przywódcy Iranu, wystosował pod koniec czerwca serię eskalacyjnych ostrzeżeń, które były powszechnie interpretowane jako bezpośrednia reprymenda dla Omanu za złamanie irańskiej linii w sprawie opłat.

• 6 czerwca argumentował, że rosnąca potęga Iranu „zmusiła” USA do szukania porozumienia, a „długo wyczekiwany koszmar Zachodu stał się rzeczywistością” .
• 8 czerwca ostrzegł, że „Ruch Oporu ma możliwość zablokowania zarówno Cieśniny Ormuz, jak i Bab al-Mandab” .
• Najbardziej dosadnie 26 czerwca Welajati napisał na platformie X, że państwa arabskie Zatoki Perskiej – w tym Oman – „zawdzięczają swoją stabilność irańskiemu zarządzaniu Cieśniną Ormuz”, krytykując wspólne oświadczenie USA i GCC z rozmów w Manamie .

Choć uwagi te były skierowane ogólnie do arabskich państw Zatoki, analitycy zauważyli, że głównym celem był Oman ze względu na jego niedawną dyplomatyczną rozbieżność ze stanowiskiem Iranu.

Pierwsze posiedzenie Wspólnego Komitetu ds. Ormuz

29 czerwca 2026 r. wiceminister spraw zagranicznych Iranu Kazem Gharibabadi i minister stanu ds. zagranicznych Omanu Abdulaziz al-Hinai przeprowadzili pierwsze posiedzenie „Wspólnego Komitetu ds. Ormuz” w Maskacie . Gharibabadi powiedział, że „wymienili poglądy na temat wdrażania postanowień wspólnego oświadczenia dotyczącego nowego zarządzania Cieśniną Ormuz”, ale podkreślił, że „pierwsza runda rozmów technicznych” odbędzie się dopiero po spełnieniu wszystkich warunków, a data i miejsce zostaną uzgodnione .

Utworzenie komitetu uzgodniono 23 czerwca podczas wizyty w Maskacie irańskiego ministra spraw zagranicznych Araghchiego i przewodniczącego parlamentu Ghalibafa . Instytut Studiów nad Wojną (ISW) ostrzegł, że ten mechanizm może umożliwić Iranowi „regulowanie tranzytu przez cieśninę i decydowanie o ograniczeniu przepływu według własnego uznania” .

Szerszy kontekst: porozumienie USA-Iran, sprzeciw GCC i rozmowy w Katarze

Stanowiska Omanu nie można rozpatrywać w oderwaniu. Na szerszą geopolityczną układankę końca czerwca 2026 r. składały się:

• Porozumienie ramowe USA-Iran: 17 czerwca prezydent Trump i prezydent Iranu Pezeszkian podpisali memorandum o zrozumieniu, mające zakończyć działania wojenne i ponownie otworzyć cieśninę . Oman poparł to porozumienie i oświadczył, że przyszły tranzyt będzie wolny od opłat .
• Sprzeciw państw Zatoki Perskiej (GCC): Na spotkaniu w Manamie 25 czerwca sekretarz stanu USA Marco Rubio i ministrowie spraw zagranicznych GCC wydali wspólne oświadczenie, sprzeciwiając się wszelkim opłatom w cieśninie, co Welajati następnie zaatakował .
• Iran odrzuca plan poparty przez ONZ: 25 czerwca Iran odrzucił poparty przez ONZ omański plan ewakuacji uwięzionych statków, nazywając go pierwszą fazą szerszych omańskich propozycji zarządczych .
• Rozmowy w Katarze: Premier Kataru szejk Mohammed bin Abdulrahman Al-Thani odwiedził Maskat 24 czerwca, aby zainicjować negocjacje z udziałem Iranu, Iraku i arabskich państw Zatoki w sprawie przyszłości operacji w Ormuz. Oczekuje się, że państwa Zatoki będą naciskać na brak opłat . Planowane rozmowy w Dosze są postrzegane jako kolejne forum wielostronnych dyskusji na temat zarządzania cieśniną.