Gospodarczy rozłam Wschód-Zachód może kosztować świat 6,9 biliona dolarów

Geopolityczna fragmentacja gospodarcza osiągnęła punkt krytyczny. Opublikowany w czerwcu 2026 roku raport World Economic Forum (WEF) Deepening Divides: The Cost of a More Fragmented Financial System, przygotowany we współpracy z Oliver Wyman, wskazuje lata 2025–2026 jako moment zwrotny – od globalizacji do strukturalnie podzielonej światowej gospodarki. Oto szczegółowa analiza kluczowych ostrzeżeń, prognoz i rekomendacji politycznych zawartych w raporcie.

Najgorszy scenariusz: strata PKB do 6,9 biliona dolarów

Całkowite gospodarcze rozdzielenie Wschodu i Zachodu może kosztować globalną gospodarkę nawet 6,9 biliona dolarów w utraconym PKB w ekstremalnym scenariuszu . Ta liczba aktualizuje wcześniejsze szacunki z raportu WEF ze stycznia 2025 roku, Navigating Global Financial System Fragmentation, który przewidywał straty w przedziale od 0,6 biliona do 5,7 biliona dolarów (około 5% globalnego PKB) przy bardzo wysokiej fragmentacji – co już wtedy stanowiło większy wpływ niż kryzys finansowy z 2008 roku czy pandemia COVID-19 . Wzrost prognozy do 6,9 biliona dolarów odzwierciedla ciągłe narastanie barier handlowych, ograniczeń inwestycyjnych i polityk ograniczania ryzyka finansowego w latach 2025–2026 .

Już teraz bolesne: 213–307 miliardów dolarów rocznie

Fragmentacja to nie tylko ryzyko na przyszłość – już dziś przynosi wymierne straty. Raport WEF szacuje, że geopolityczna fragmentacja kosztuje obecnie globalną gospodarkę od 213 do 307 miliardów dolarów rocznie w utraconym PKB . Jednocześnie dodaje od 0,2 do 0,3 punktu procentowego do globalnej inflacji, osłabiając siłę nabywczą w większości gospodarek . Koszty te wynikają ze zmniejszonego wolumenu handlu, ograniczonych transgranicznych przepływów kapitału oraz utraty efektywności ekonomicznej, którą zapewniały zintegrowane rynki .

Rozprzestrzenianie się poza rywali na sojusznicze gospodarki

Uderzającym wnioskiem raportu jest to, że fragmentacja nie ogranicza się już tylko do geopolitycznych rywali, takich jak oś USA-Chiny. Raport ostrzega, że rozprzestrzeniła się na tradycyjnie sojusznicze gospodarki, ponieważ bariery handlowe, polityki ograniczania ryzyka finansowego i środki bezpieczeństwa ekonomicznego rozprzestrzeniają się nawet wśród krajów należących do tych samych bloków geopolitycznych . Trend ten przyspieszyło osłabienie instytucji multilateralnych, takich jak Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW), Bank Światowy i Światowa Organizacja Handlu (WTO), której rola w rozstrzyganiu sporów zmalała, przez co kraje coraz częściej polegają na umowach bilateralnych i rozliczeniach w lokalnych walutach .

Wpływ na realne płace amerykańskich pracowników według poziomu umiejętności

Raport dostarcza szczegółowych szacunków dotyczących wpływu na realne płace pracowników w USA, przy czym najbardziej ucierpią pracownicy wysoko wykwalifikowani:

• Pracownicy nisko wykwalifikowani: realne płace niższe o 0,33%
• Pracownicy średnio wykwalifikowani: realne płace niższe o 0,49%
• Pracownicy wysoko wykwalifikowani: realne płace niższe o 0,58%

Fakt, że amerykańscy pracownicy wysoko wykwalifikowani stoją w obliczu największych spadków płac, tłumaczy się ich większą ekspozycją na sektory zintegrowane globalnie – takie jak finanse, technologia i zaawansowana produkcja – które są najbardziej zakłócone przez fragmentację .

Dlaczego rynki wschodzące ponoszą największe straty (studium przypadku Afryki)

Kraje spoza głównych bloków geopolitycznych stoją w obliczu nieproporcjonalnie wysokich kosztów ekonomicznych. Raport szacuje 10,7% spadek wzrostu PKB dla krajów niezaangażowanych w bloki, w porównaniu do 6,4% dla gospodarek należących do bloków . Rynki wschodzące są szczególnie narażone z trzech głównych powodów:

• Większa zależność od otwartego handlu i transgranicznych przepływów kapitału, co czyni je bardziej podatnymi na zakłócenia.
• Brak zróżnicowanych buforów ekonomicznych, co oznacza, że mają mniej rodzimych gałęzi przemysłu lub dużych rynków wewnętrznych, na których mogłyby polegać.
• Uwięzione między konkurującymi blokami, cierpiące z powodu zmniejszonych inwestycji, zakłóceń w transferze technologii i wyższych kosztów finansowania .

W przypadku Afryki koszty ekonomiczne są już widoczne. Opublikowany w 2025 roku raport Afrykańskiego Banku Rozwoju African Economic Outlook odnotował, że globalna niepewność wywołana taryfami doprowadziła do obniżenia prognoz wzrostu o 0,2–0,4 punktu procentowego, do 3,9% w 2025 r. i 4,0% w 2026 r. . W dokumencie roboczym MFW stwierdzono, że Afryka Subsaharyjska jest szczególnie narażona, ponieważ powiązania handlowe i finansowe regionu są mniej zróżnicowane, co utrudnia absorbowanie wstrząsów wynikających z ograniczonych stosunków handlowych . Raport WEF podkreśla, że kraje niezaangażowane, w tym te w Afryce, poniosą największe straty produkcyjne w każdym scenariuszu rozdzielenia .

Pięć zaleceń politycznych WEF

Raport identyfikuje pięć konkretnych działań, które decydenci mogą podjąć, aby zarządzać fragmentacją i łagodzić jej skutki :

1. Ustanowienie wspólnych zabezpieczeń w celu ochrony systemu finansowego: Ochrona praworządności, zapewnienie niezależnej polityki pieniężnej, ograniczenie zajmowania aktywów państwowych i ochrona danych rządowych przed nieautoryzowanym dostępem .
2. Oparcie się dalszej fragmentacji systemu: Utrzymanie otwartych kanałów dla płatności transgranicznych, bankowości korespondencyjnej i infrastruktury rynków finansowych .
3. Reforma globalnego systemu finansowego: Wzmocnienie instytucji multilateralnych (MFW, Bank Światowy, WTO) i aktualizacja ich ram w celu dostosowania do obecnych realiów geopolitycznych .
4. Promowanie interoperacyjności między powstającymi blokami: Zapewnienie, że nowa infrastruktura finansowa i systemy płatności (np. waluty cyfrowe, alternatywne systemy rozliczeniowe) mogą łączyć, a nie dzielić .
5. Inwestowanie w integracyjną odporność gospodarczą: Wspieranie gospodarek wschodzących i wrażliwych grup społecznych poprzez ukierunkowaną pomoc, transfer technologii i budowanie potencjału w celu zmniejszenia asymetrycznego obciążenia fragmentacją .

Główne przesłanie raportu jest jasne: globalna gospodarka przekroczyła punkt krytyczny, a bez zdecydowanej interwencji politycznej koszty podziału będą nadal rosnąć dla wszystkich gospodarek – ale najbardziej dotkliwie dla tych, które najmniej są w stanie udźwignąć ten cios.