Trump mówi o rezygnacji Iranu z broni jądrowej. Kluczowy problem: brak weryfikacji

3 października, gdy wojna USA i Izraela z Iranem trwała już ósmy miesiąc, Donald Trump powiedział, że Iran „praktycznie zrezygnował” z planów budowy broni jądrowej. To wypowiedź o intencjach Teheranu, a nie ustalenie Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (MAEA). Agencja przyznaje, że obecnie nie może zweryfikować stanu irańskich materiałów i instalacji jądrowych. 719

Co wiadomo, a czego nie da się potwierdzić

W memorandum podpisanym przez USA i Iran w czerwcu 2026 roku Teheran zobowiązał się, że nie zdobędzie ani nie opracuje broni jądrowej. Niezależnie od tego, amerykańska dyrektor wywiadu narodowego zeznała w marcu, że Iran nie wznowił wzbogacania uranu. Są to ważne informacje, ale żadna z nich nie dowodzi, że Iran na stałe porzucił wszelkie plany dotyczące broni jądrowej. 1718

Największym problemem pozostaje niezależna kontrola. Po uderzeniach na irańskie obiekty jądrowe w czerwcu 2025 roku MAEA wycofała inspektorów. Dyrektor generalny agencji mówił później, że Iran nie przekazał informacji ani nie zapewnił dostępu, które pozwoliłyby sprawdzić stan materiałów i instalacji. Określił tę lukę jako poważny problem z punktu widzenia ryzyka proliferacji, czyli rozprzestrzeniania broni jądrowej. 1819

Bez tych danych i dostępu MAEA nie może potwierdzić słów Trumpa o irańskich zamiarach. Sam brak weryfikacji nie dowodzi jednak, że Iran dąży do zbudowania bomby. 19

USA i Iran: presja oraz rozmowy

Waszyngton łączy dyplomację z naciskiem. Trump odrzucił najnowszą irańską propozycję pokojową jako niewystarczającą i nie wykluczył wznowienia bombardowań. Administracja USA poparła też przedłużenie mandatu ekspertów ONZ monitorujących sankcje wobec Iranu. 5

Stanowisko Teheranu obejmuje zapisane w czerwcowym memorandum zobowiązanie do niezdobywania ani nierozwijania broni jądrowej. Irański minister spraw zagranicznych przekonywał natomiast, że kolejne sankcje ani działania wojskowe nie rozwiążą konfliktu i że potrzebne jest porozumienie wynegocjowane przez strony. 183

Osobny artykuł donosił, że irański minister miał nieoficjalnie zaproponować przywrócenie inspektorom dostępu do zbombardowanych obiektów w zamian za złagodzenie sankcji. Iran zaprzeczył tej relacji, dlatego nie należy przedstawiać jej jako uzgodnionej oferty ani potwierdzonego stanowiska negocjacyjnego.

Inspekcje MAEA to nie to samo co nadzór nad sankcjami ONZ

MAEA zajmuje się zabezpieczeniami i weryfikacją jądrową: potrzebuje informacji oraz dostępu, by ocenić stan irańskich materiałów i instalacji. Panel ekspertów ONZ, o którego mandat toczył się ostatni spór, miał inne zadanie — monitorowanie wdrażania sankcji. 19

Chiny i Rosja zawetowały wspieraną przez USA rezolucję, która miała przedłużyć mandat panelu. Pekin argumentował, że spór wokół irańskiego programu jądrowego należy rozwiązywać w drodze negocjacji. Chiny i Rosja kwestionują również prawną podstawę sankcji. Weto zablokowało przedłużenie mandatu ekspertów, ale nie zniosło samych sankcji — jak podała Associated Press, nadal obowiązywały.

To rozróżnienie jest istotne: spór o egzekwowanie sankcji nie przywraca MAEA dostępu do irańskich obiektów, a polityczne zobowiązanie nie zastępuje inspekcji. Dopóki utrzymuje się luka w weryfikacji, twierdzenia Trumpa o planach Iranu nie można uznać za niezależnie potwierdzone. 1819