Dlaczego Theo Francken ostrzega Europę przed „ciemną zimą”

Co skłoniło Franckena do ostrzeżenia?

„Ciemna zima” to określenie, którego belgijski minister obrony Theo Francken użył 30 września podczas szczytu Euronews Defence and Space w Brukseli. Przewidywał, że w kolejnych miesiącach wzrośnie liczba rosyjskich działań hybrydowych, i nazwał Rosję największym zagrożeniem dla bezpieczeństwa Belgii. Nie wskazywał przy tym na jeden konkretny atak na swój kraj. Ostrzeżenie wpisywało się w szerszy niepokój związany z incydentami i operacjami przypisywanymi Rosji w Europie. 41011

Wojna hybrydowa oznacza tu działania, które nie muszą przybierać formy otwartego konfliktu zbrojnego: mogą obejmować sabotaż, cyberataki, drony czy operacje zakłócające funkcjonowanie ważnych usług i infrastruktury.

Drony i obrona powietrzna na pierwszym planie

Francken za najpilniejsze zagrożenie uznał ataki z powietrza. Wzywał do szybszego wzmacniania europejskiej obrony przeciwlotniczej oraz do uzyskania dostępu do ukraińskich technologii i doświadczeń w zwalczaniu nowoczesnych dronów. 414

Niepokój wywołał między innymi nieudany atak z użyciem dronów z materiałami wybuchowymi na lotnisko Lipsk/Halle. Niemcy przypisały przygotowanie operacji Rosji, a unijni i natowscy przywódcy określali incydent jako eskalację i ostrzegali przed traktowaniem podobnych działań jako „nowej normalności”. 318

Innym przykładem przywoływanym w europejskiej debacie jest pożar w estońskiej firmie Milrem Robotics, produkującej sprzęt obronny. Estonia oskarżyła Rosję o zlecenie podpalenia, ale poszczególne incydenty różnią się zakresem publicznie przedstawionych dowodów i stopniem formalnego przypisania odpowiedzialności. Nie należy więc uznawać wszystkich za równie jednoznacznie potwierdzone rosyjskie operacje. 10

Sabotaż, cyberataki i infrastruktura

Drony to tylko część szerszego obrazu. Duński wywiad wymienia sabotaż i niszczące cyberataki, które mogą uderzać w ważne funkcje społeczne. W europejskich ostrzeżeniach pojawia się też infrastruktura wspierająca Ukrainę oraz obiekty krytyczne dla codziennego funkcjonowania państw. 1312

Brytyjskie władze zapowiedziały zamknięte odprawy o zagrożeniach związanych z Rosją dla przedstawicieli przemysłu obronnego i firm zarządzających infrastrukturą krytyczną. Mają w nich uczestniczyć przedstawiciele rządu, a omawiane informacje mają korzystać z możliwości służb wywiadowczych. Osobno brytyjski minister obrony ostrzegał przed rosyjską aktywnością w pobliżu kabli i rurociągów oraz przed skutkami ich ewentualnego uszkodzenia.

Co ocenia Dania i jak może zareagować NATO?

W ocenie duńskiego wywiadu Rosja może w najbliższych miesiącach prowadzić częstsze działania hybrydowe, które będą miały poważniejsze konsekwencje. Służba wskazuje zarazem, że pełnoskalowa inwazja na państwo NATO jest bardzo mało prawdopodobna. Ryzyko ograniczonego ataku militarnego na jedno lub kilka państw Sojuszu graniczących z Rosją określa jednak jako niskie, ale rosnące. 1

Sekretarz generalny NATO Mark Rutte mówił, że Sojusz ma plany reagowania na incydenty z dronami i sabotażem. Ostrzeżenia i konsultacje między sojusznikami nie oznaczają jednak automatycznego przejścia do działań zbrojnych. NATO wskazywało, że zagrożenia hybrydowe mogą w określonych okolicznościach prowadzić do rozważenia art. 5, czyli zasady wspólnej obrony — nie uruchamia się ona jednak automatycznie po każdym incydencie.

Wypowiedź Franckena łączy więc dwa komunikaty: ostrzeżenie przed możliwym nasileniem działań poniżej progu otwartej wojny oraz apel o szybsze przygotowanie obrony. „Ciemna zima” jest jego oceną nadchodzących miesięcy, a nie zapowiedzią, że atak na Belgię lub inne państwo NATO jest nieuchronny.