Kryzys paliwowy przeniósł się z ropy na diesel

Kryzys energetyczny coraz mniej dotyczy samego wydobycia ropy, a coraz bardziej przerobu surowca na paliwo i dostarczenia go odbiorcom. Ropa naftowa nie jest gotowym dieslem: musi trafić do rafinerii, gdzie powstają m.in. olej napędowy, benzyna i paliwo lotnicze. Dlatego zakłócenia pracy rafinerii i eksportu mogą ograniczać dostępność paliw nawet wtedy, gdy poprawiają się dostawy ropy. W sierpniu łączny eksport diesla i oleju napędowego z krajów Zatoki Perskiej oraz Rosji był o 1,6 mln baryłek dziennie niższy niż w lutym.67

Więcej ropy nie oznacza od razu więcej diesla

Konflikt z udziałem Iranu zakłócił pracę rafinerii i ruch tankowców na Bliskim Wschodzie. Dodatkowym problemem są uszkodzenia rosyjskich rafinerii oraz ograniczenia eksportu paliw z Rosji, które zmniejszają ilość diesla dostępnego na światowym rynku.320

Inne rafinerie mają niewielkie wolne moce, więc nie mogą łatwo nadrobić utraconej produkcji. Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA) podała, że w sierpniu światowy przerób ropy w rafineriach był o 4,2 mln baryłek dziennie niższy niż rok wcześniej. Spadki odnotowano na Bliskim Wschodzie, w Rosji i w części Azji.6 Jeśli eksport surowca odbuduje się szybciej niż praca rafinerii i wysyłka paliw, dodatkowa ropa nie zamieni się natychmiast w dodatkowy diesel na stacjach.

Niskie zapasy i ograniczone moce wzmacniają presję

Zapasy mogą łagodzić skutki przerw w dostawach, ale ich poziom maleje. We wrześniu zapasy diesla w ważnym europejskim centrum handlu osiągnęły najniższy poziom dla tej pory roku.18 Amerykańska Agencja Informacji Energetycznej (EIA) prognozowała, że zapasy paliw destylowanych w USA — kategorii obejmującej m.in. diesel — przez znaczną część 2027 roku pozostaną poniżej najniższego poziomu z ostatnich pięciu lat.13

Gdy w magazynach jest mniej paliwa, a rafinerie mają mało wolnych mocy, trudniej zastąpić brakujące dostawy. Zakłady muszą też dzielić moce między różne produkty. Reuters informował, że przeciążone rafinerie stawiały produkcję diesla i innych paliw ponad olej opałowy wykorzystywany m.in. przez statki i elektrownie, co zwiększało presję także na te rynki.20

Co mówią marże rafineryjne

Crack spread, czyli różnica między ceną ropy a ceną produktów uzyskiwanych z jej przerobu, pomaga pokazać, gdzie leży problem. Gdy diesel drożeje szybciej niż ropa, ta różnica się zwiększa. To sygnał, że na ceny wpływają nie tylko koszty surowca, lecz także ograniczone moce przerobowe i niedobór gotowego paliwa.17 Doniesienia o obecnych zakłóceniach wskazują na rekordowe marże rafineryjne i gwałtowny wzrost cen produktów naftowych.15

Nie oznacza to, że cena ropy pozostaje bez zmian: zakłócenia dostaw i transportu na Bliskim Wschodzie podbijają również ceny surowca. Presja na diesel może być jednak większa, bo jego dostępność zależy także od pracy rafinerii, poziomu zapasów i sprawnego transportu.26

Skutki dla transportu i cen

Diesel jest ważnym kosztem w transporcie i rolnictwie, a ceny paliw wpływają też na koszty produkcji. Mniejsza podaż paliwa żeglugowego może dodatkowo zwiększać koszty przewozu.20 Firmy mogą przenosić część wyższych kosztów na klientów, ale dostępne źródła nie przesądzają, jak duża będzie ta część ani jaki będzie łączny wpływ na inflację.

Perspektywa to zatem ryzyko utrzymania napiętej sytuacji, a nie pewna prognoza konkretnej ceny. IEA sygnalizuje, że powrót do normalnych dostaw ropy z Zatoki Perskiej opóźnia się do 2027 roku, a inne doniesienia wskazują, że niedobory diesla mogą utrzymywać się do przyszłego roku.12 Poprawa zależy od odbudowy produkcji i eksportu z rafinerii, sprawniejszego transportu oraz uzupełnienia zapasów — nie tylko od wzrostu eksportu samej ropy.