Lifetime ISA: co dziś przysługuje kupującym pierwsze mieszkanie, a co może się zmienić?

Lifetime ISA (LISA) to brytyjskie konto oszczędnościowe objęte ulgami podatkowymi, które można wykorzystać między innymi przy zakupie pierwszego domu. Nadal jest dostępne. Rząd rozważa zastąpienie go prostszym kontem First Time Buyer ISA, jednak konsultacje już się zakończyły, a nowy produkt nie jest jeszcze dostępny. Nie potwierdzono ani daty jego uruchomienia, ani ostatecznych zasad. 16

Jak dziś działa Lifetime ISA przy zakupie domu?

Pierwszą wpłatę na LISA trzeba zrobić przed ukończeniem 40 lat. Konto można zasilać kwotą do 4 000 funtów w roku podatkowym, maksymalnie do ukończenia 50 lat. Rząd dopłaca 25% wpłat — do 1 000 funtów rocznie. Konto może być oszczędnościowe albo inwestycyjne. 1518

Pieniądze z konta i dopłatę można przeznaczyć na pierwszy dom tylko po spełnieniu określonych warunków:

• od pierwszej wpłaty na konto musi minąć co najmniej 12 miesięcy;
• cena nieruchomości nie może przekraczać 450 000 funtów;
• kupujący musi planować zamieszkać w tym domu;
• zakup musi być finansowany kredytem hipotecznym i obsługiwany przez prawnika lub specjalistę od formalności przeniesienia własności, zwanego w Wielkiej Brytanii conveyancerem.

Limit 450 000 funtów dotyczy pełnej ceny nieruchomości, a nie tylko udziału kupowanego w ramach współwłasności. 791113

LISA można też wykorzystać na emeryturze — wypłaty są dozwolone od 60. roku życia. Wypłata w innym celu zwykle wiąże się z opłatą w wysokości 25% wypłacanej kwoty. Może ona uszczuplić również własne oszczędności, a nie tylko odebrać korzyść z rządowej dopłaty. 915

Dlaczego rząd rozważa nowe konto?

LISA łączy dwa cele: oszczędzanie na pierwszy dom i odkładanie na emeryturę. Problemem dla części oszczędzających jest opłata za wypłatę pieniędzy na inny cel — może być dotkliwa, jeśli plany się zmienią.

Proponowane First Time Buyer ISA ma być prostszym produktem skupionym na zakupie pierwszego domu. Zgodnie z założeniami dopłata rządowa byłaby przyznawana w związku z kwalifikującym się zakupem, zamiast trafiać na konto w miarę dokonywania wpłat. Celem jest także większa swoboda w dostępie do własnych oszczędności. 13

Czym może różnić się First Time Buyer ISA?

To na razie propozycja, nie konto, z którego można już korzystać. Konsultacje zakładają, że z nowego produktu mogłyby korzystać osoby kupujące pierwszy dom od 18. roku życia, bez górnej granicy wieku. W odróżnieniu od LISA nowe konto miałoby służyć zakupowi domu, a nie także oszczędzaniu na emeryturę. 1

Premia miałaby być wypłacana przy zakupie kwalifikującej się nieruchomości, a nie dopisywana do kolejnych wpłat. Propozycja zakłada również możliwość wypłacenia własnych oszczędności bez 25-procentowej opłaty charakterystycznej dla LISA. Wśród proponowanych warunków zakupu znalazł się 12-miesięczny okres od otwarcia konta. 13

Nie przesądzono natomiast, jakie formy oszczędzania będą dostępne. LISA może obejmować gotówkę lub inwestycje, ale nie należy zakładać, że nowe konto zaoferuje ten sam wybór. Nie potwierdzono też wysokości premii, limitów wpłat ani maksymalnej ceny nieruchomości. Obecnych zasad LISA — limitu 4 000 funtów rocznie, 25-procentowej dopłaty i progu ceny 450 000 funtów — nie można traktować jako potwierdzonych warunków nowego produktu. 115

Jaka jest rola prawnika lub conveyancera?

Przy zakupie domu z pieniędzy LISA dostawca konta przekazuje środki za pośrednictwem prawnika lub conveyancera. Specjalista obsługujący transakcję sprawdza wymagane oświadczenia. Jeśli zakup nie dojdzie do skutku w przewidzianym terminie, środki trzeba zwrócić zgodnie z obowiązującymi zasadami. 717

Propozycja nowego konta nie oznacza rezygnacji z udziału conveyancera. Konsultacje przewidują jego rolę przy sprawdzaniu i finalizowaniu kwalifikującego się zakupu, tak aby można było ubiegać się o premię. Dokładne obowiązki będą zależeć od ostatecznych przepisów. 1

Co nadal pozostaje niewiadomą?

Konsultacje rządowe trwały od 22 czerwca do 18 sierpnia 2026 roku i są już zamknięte. Samo zakończenie konsultacji nie oznacza jednak, że konto ruszyło — dostępne informacje rządowe nie potwierdzają daty uruchomienia ani ostatecznych warunków. 61

Nie ustalono szczegółowo wysokości premii, rocznego limitu oszczędności, maksymalnej ceny kwalifikującej się nieruchomości ani dostępnych form oszczędzania. Dotychczasowi posiadacze LISA mogą nadal oszczędzać na obecnych zasadach, dopóki nowy produkt nie będzie dostępny. Nie zakładaj też z góry, że będzie można przenieść środki z LISA albo że zmienią się zasady dotyczące już zgromadzonych pieniędzy. 13

Co zrobić, jeśli planujesz zakup pierwszego domu?

Na razie podejmuj decyzje na podstawie obowiązujących zasad LISA, a nie zapowiedzi. Jeśli konto pasuje do planowanej ceny zakupu i terminu, jego wcześniejsze otwarcie pozwala rozpocząć 12-miesięczny okres oczekiwania. Środki, których możesz potrzebować na inne cele, lepiej trzymać poza LISA — wypłata niezgodna z zasadami zwykle wiąże się z 25-procentową opłatą. 915

Jeśli masz już LISA, nie wypłacaj pieniędzy ani nie przenoś ich w przekonaniu, że nowe konto jest dostępne lub że określony sposób przejścia na nowe zasady został zagwarantowany. Przed zmianą planu oszczędzania sprawdź ostateczne wytyczne rządu, gdy zostaną opublikowane. 1