Dlaczego sprawa Netanjahu przeciw Erdoğanowi napotkałaby poważne przeszkody prawne

Doniesienia, że Benjamin Netanjahu polecił izraelskim urzędnikom przygotować możliwą sprawę przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym (MTK) przeciw prezydentowi Turcji Recepowi Tayyipowi Erdoğanowi, dotyczą przygotowywanego dossier — nie rozpoczętego procesu. Według relacji zarzuty miałyby dotyczyć traktowania Kurdów przez Turcję oraz domniemanego wspierania Hamasu. Same doniesienia nie potwierdzają tych oskarżeń, a 27 września 2026 r. nie informowano o złożeniu sprawy w MTK. 2

Kolejny ruch w sporze Ankary z Jerozolimą

Bezpośrednim tłem była zapowiedź Turcji, że będzie zabiegać o wydanie przez Interpol czerwonej noty dotyczącej Netanjahu. Chodzi o tureckie postępowanie krajowe związane z przechwyceniem przez Izrael flotylli z pomocą humanitarną płynącej do Gazy. Wniosek o czerwoną notę to odrębna procedura od postępowania przed MTK; sama zapowiedź Turcji nie oznacza, że Interpol taką notę wydał. 110

O przygotowywaniu izraelskiego dossier poinformowano po tym ruchu, ale kolejność zdarzeń nie przesądza o motywach Netanjahu. Doszło do tego w czasie szerszej wymiany oskarżeń: Erdoğan krytykował Izrael za działania w Gazie, a Netanjahu odrzucał oskarżenia o ludobójstwo i zarzucał Turcji goszczenie przywódców Hamasu. Tureccy urzędnicy określili jego oskarżenia jako bezpodstawne. 17

Przygotowanie materiałów może być sygnałem politycznym albo próbą skierowania międzynarodowej uwagi na działania Erdoğana. To jednak interpretacja okoliczności, a nie potwierdzone wyjaśnienie Netanjahu ani dowód, że sprawa mogłaby ruszyć. 2

Dlaczego droga do MTK byłaby trudna

Przygotowanie dossier samo w sobie nie wszczyna sprawy. Prokurator MTK niezależnie ocenia otrzymane informacje i ustala, czy Trybunał ma jurysdykcję. Informacje mogą przekazywać osoby, organizacje i państwa, ale formalne ścieżki uruchomienia jurysdykcji obejmują m.in. skierowanie sytuacji przez państwo-stronę Statutu Rzymskiego lub Radę Bezpieczeństwa ONZ, a także wszczęcie dochodzenia z inicjatywy prokuratora. 6

Trybunał musi mieć podstawę do działania. MTK może rozpatrywać sprawę, gdy istotne zbrodnie popełniono na terytorium państwa-strony Statutu Rzymskiego lub państwa, które uznało jurysdykcję Trybunału, albo gdy sprawcą jest obywatel takiego państwa. Możliwa jest też ścieżka przez skierowanie sprawy przez Radę Bezpieczeństwa ONZ. Ani Turcja, ani Izrael nie są stronami Statutu Rzymskiego. Nie wyklucza to automatycznie jurysdykcji MTK, ale sprawia, że kluczowe byłyby miejsce domniemanych czynów i istnienie odpowiedniego związku prawnego z państwem uznającym jurysdykcję Trybunału. 414

Zarzuty musiałyby dotyczyć zbrodni objętych mandatem MTK. Trybunał zajmuje się ludobójstwem, zbrodniami przeciwko ludzkości, zbrodniami wojennymi i zbrodnią agresji — nie każdą poważną krzywdą ani sporem politycznym. Prokuratura musiałaby wykazać, że doszło do konkretnej zbrodni z tej kategorii, a także ustalić indywidualną odpowiedzialność Erdoğana. Sam zarzut finansowego wspierania Hamasu nie wystarcza, by spełnić te warunki. 6

Na razie sygnał polityczny, nie postępowanie

Opisywana inicjatywa dotyczy urzędników gromadzących zarzuty, a nie dochodzenia MTK, aktu oskarżenia czy nakazu aresztowania. Bez wyraźnej podstawy jurysdykcyjnej i dowodów spełniających wymogi prawne Trybunału dossier może mieć przede wszystkim znaczenie polityczne — jako kolejny element eskalującego sporu między Ankarą a Jerozolimą. Nie wiadomo, czy mogłoby posunąć się dalej. 26