Dlaczego Akademia Goncourt wycofała powieść Thélysona Oréliena z listy?

Akademia Goncourt 25 września 2026 roku usunęła C’était ça ou mourir Thélysona Oréliena z długiej listy kandydatów do nagrody. Uzasadniła decyzję chęcią ochrony wiarygodności wyróżnienia po zarzutach, że powieść powstała w dużej mierze przy użyciu sztucznej inteligencji, oraz po doniesieniach o plagiacie w starszych tekstach autora. Akademia oceniła, że książka „z dużym prawdopodobieństwem” jest w znacznej mierze dziełem AI. To jej stanowisko — nie dowód, że Orélien użył AI. Pisarz temu zaprzecza. 11015

Co wywołało kontrowersję?

Zarzut dotyczący powieści pojawił się na platformie X. Anonimowe konto Balance ton Claude twierdziło, że sprawdziło fragmenty książki za pomocą detektora AI i uzyskało wyniki wskazujące na tekst wygenerowany przez sztuczną inteligencję. Późniejsze testy fragmentów z użyciem różnych narzędzi przyniosły jednak bardzo rozbieżne odpowiedzi — detektor nie daje więc sam w sobie pewnego rozstrzygnięcia o autorstwie. 19

Równolegle media opisały zarzuty dotyczące wcześniejszej twórczości Oréliena. Według dziennika „La Presse” jego felieton z 2013 roku był niemal w całości lekko przerobionym tłumaczeniem tekstu opublikowanego wcześniej przez filipiński „The Philippine Star”. Doniesienia dotyczyły także innych dawnych publikacji. Są to zarzuty o konkretne teksty z przeszłości — nie dowód plagiatu w C’était ça ou mourir. 4

Jak zareagowali autor i wydawcy?

Orélien zaprzeczył użyciu AI. Zarzuty i ataki na siebie określił jako rasistowskie oraz mające na celu uciszenie go. Powiedział również, że wraz z wydawcami zbiera materiały, by wykazać, że to on napisał książkę. 214

Francuski wydawca Grasset publicznie stanął po stronie autora i odrzucił oparte na detektorach oskarżenia jako „fake news”. Ostrożniej zareagowało montrealskie wydawnictwo Boréal, które wydało książkę w Quebecu: wstrzymało działania promocyjne, powołując się na dobro autora, i przyznało, że na tym etapie nie potrafi potwierdzić ani wykluczyć użycia AI. Podkreśliło też, że plagiat jest niedopuszczalny, a Orélien otrzymuje nienawistne wiadomości. Książka pozostała w sprzedaży. 46

Spór, którego nie rozstrzyga jeden test

W tej sprawie splatają się dwie odrębne kwestie: czy w dawnych tekstach doszło do zapożyczeń oraz kto napisał powieść. Podobieństwa między publikacjami można sprawdzać przez porównanie konkretnych fragmentów. Wyniki detektorów AI są mniej jednoznaczne: narzędzia mogą wskazywać różne odpowiedzi, a ich rezultat nie jest sam w sobie dowodem autorstwa. 19

Akademia uzasadniła wycofanie książki ochroną wiarygodności nagrody. Orélien mówi z kolei o rasistowskich atakach i próbie uciszenia. Te doświadczenia należy traktować poważnie, nie uznając ich zarazem za rozstrzygnięcie pytań o autorstwo powieści czy zarzuty dotyczące dawnych tekstów.

Stawka była wysoka także dlatego, że debiut stał się bestsellerem: sprzedał się w nakładzie ponad 35 tysięcy egzemplarzy i zdobył Prix du Roman Fnac. Opowiada o haitańskim nauczycielu historii, który ucieka przed przemocą gangów w Port-au-Prince i rusza w drogę do Kanady. Teraz uwagę przyciąga nie tylko ta historia, lecz także pytanie, kto — lub co — ją napisał. 4813