Skąd pochodzą nietoperze? Genomy i skamieniałości wskazują na Europę

Przez lata jako możliwą kolebkę nietoperzy wskazywano różne kontynenty. Badanie opublikowane 23 września 2026 r. w „Nature” przemawia za Europą: według autorów to tam nietoperze najprawdopodobniej pojawiły się około 65 mln lat temu, zanim rozprzestrzeniły się po świecie. Wyniki sugerują również, że aktywny lot oraz echolokacja — orientowanie się w otoczeniu dzięki odbitym dźwiękom — rozwinęły się blisko początku ich ewolucji. 236

Co pozwoliło odtworzyć ich historię?

Siłą badania było zestawienie dwóch świadectw przeszłości. Genomy współczesnych zwierząt pomagają ustalić pokrewieństwo między żyjącymi liniami, natomiast skamieniałości pozwalają uwzględnić linie, które wymarły. W pracach konsorcjum Bat1K uczestniczyło 137 badaczy z 64 krajów. 11

Zespół przeanalizował genomy 103 gatunków reprezentujących wszystkie 21 znanych rodzin nietoperzy; 42 z tych genomów złożono na potrzeby badania. 16 Do analizy dołączono 699 cech anatomicznych opisanych u 65 gatunków, wśród których były 44 gatunki kopalne sprzed czwartorzędu. Chodzi o gatunki, niekoniecznie o 44 pojedyncze okazy skamieniałości. 15

Porównanie organizacji genomów umożliwiło także rekonstrukcję 26 chromosomów przodków nietoperzy. To wnioskowanie o ich dawnej budowie na podstawie dostępnych danych, nie DNA pozyskane ze skamieniałości. 15

Co wynika z połączenia tych danych?

Uwzględnienie wymarłych linii sprawiło, że rekonstrukcja nie opierała się wyłącznie na tym, gdzie żyją nietoperze dzisiaj. Połączona analiza wskazała Europę jako najbardziej prawdopodobne miejsce ich pochodzenia, wbrew wcześniejszym propozycjom wskazującym Azję, Afrykę lub Amerykę Północną. „Najbardziej prawdopodobne” nie oznacza jednak, że kwestię rozstrzygnięto bez cienia niepewności. 23

Badanie wspiera też wniosek, że wspólny przodek współczesnych nietoperzy dysponował już zdolnością aktywnego lotu i echolokacji. Nie znaczy to, że z dostępnych tu informacji można wskazać dokładny moment powstania każdej z tych zdolności. 245

Dlaczego ta praca ma znaczenie także dziś?

Genomy zebrane przez Bat1K tworzą punkt odniesienia dla dalszych badań nad skrzydłami, zmysłami, długowiecznością czy reakcjami nietoperzy na zakażenia. Porównania genetyczne mogą wskazać zmiany warte sprawdzenia, lecz same nie dowiodą, że dany gen odpowiada za określoną cechę. Dane mogą również pomagać w badaniach różnorodności populacji i ochronie gatunków, jeśli zostaną połączone z obserwacjami terenowymi. To możliwe zastosowania, a nie rezultaty wykazane już w tej pracy.

Obecna analiza jest etapem projektu Bat1K, którego celem jest uzyskanie genomów referencyjnych dla wszystkich żyjących gatunków nietoperzy. 67