Iran i Oman wyznaczyły trasę przez cieśninę Ormuz. Dlaczego statki nadal czekają?

Iran i Oman uzgodniły założenia tymczasowego korytarza dla statków handlowych przez cieśninę Ormuz. To możliwy sposób na przywrócenie części ruchu, nie zaś decyzja o natychmiastowym otwarciu szlaku. Teheran uzależnia przepuszczanie statków od spełnienia swoich warunków przez Stany Zjednoczone, przede wszystkim od działań dotyczących amerykańskiej blokady morskiej Iranu. 2514

Którędy miałyby płynąć statki?

Według irańskich urzędników statki wpływające do Zatoki Perskiej korzystałyby z trasy biegnącej przez irańskie wody terytorialne. Część trasy prowadzącej w przeciwnym kierunku również przebiegałaby przez wody Iranu. Oba państwa mówią o uzgodnieniu tras wejścia i wyjścia, ale podkreślają tymczasowy charakter rozwiązania. 5714

Samo wyznaczenie korytarza nie daje jeszcze statkom gwarancji przejścia. Iran nie zapowiada bezwarunkowego wznowienia żeglugi i chce zachować wpływ na to, które jednostki będą mogły przepływać przez cieśninę. 28

Dlaczego potrzebna jest zgoda USA?

Dla Teheranu zasady tranzytu są częścią szerszych negocjacji o zakończeniu konfliktu. Prezydent Masud Pezeszkian powiązał otwarcie cieśniny ze zniesieniem amerykańskiej blokady morskiej, a irańscy urzędnicy domagali się również zmniejszenia presji militarnej. Uzgodnienie trasy z Omanem samo w sobie nie rozstrzyga tych kwestii. 10182

Według irańskich mediów państwowych minister spraw zagranicznych Abbas Aragczi przekazał amerykańskiemu wysłannikowi Steve’owi Witkoffowi w Nowym Jorku także żądania uwolnienia zamrożonych irańskich aktywów i zakończenia wojny na frontach określanych przez Teheran jako fronty „oporu”. To stanowisko Iranu, nie warunki zaakceptowane przez Waszyngton. 20

Źródła regionalne opisały ponadto irańską propozycję zawieszenia broni w całym regionie na okres do 60 dni, stopniowego otwierania cieśniny, zakończenia blokady i ustalenia harmonogramu szerszych rozmów pokojowych. Jest to relacjonowany plan, a nie uzgodniony rozejm czy termin wznowienia żeglugi. 1219

Co stoi na drodze do porozumienia?

Kontakty w Nowym Jorku przywróciły kanał rozmów między Waszyngtonem a Teheranem. Witkoff mówił o pośrednikach przekazujących stanowiska obu stron, jednak wysoki rangą irański urzędnik wskazał, że nadal dzielą je poważne różnice. Wznowienie dialogu nie oznacza więc zgody co do blokady, zakończenia wojny ani zasad tranzytu. 2012

Utknęły też rozmowy regionalne. Oman przełożył planowane spotkanie z Iranem i państwami Zatoki, tłumacząc to potrzebą wypracowania konsensusu. Jeszcze przed tą decyzją irański urzędnik oceniał, że spotkanie raczej nie zakończy się podpisaniem umowy. Sporna pozostaje również irańska propozycja pobierania opłat od statków przepływających przez cieśninę, której Oman się sprzeciwia. 131

Stawka jest wysoka: według wstępnych danych o położeniu statków około 14 września przez Ormuz przepływało zaledwie kilka jednostek handlowych dziennie. Obawy o przedłużające się zakłócenia dostaw wywierały presję na ceny ropy. Tymczasowy korytarz może stać się częścią porozumienia, ale sam projekt trasy nie usuwa sporów, od których zależy jego uruchomienie. 615214