Wojna w Ukrainie a transport zboża przez Morze Czarne

Ukraina znalazła sposoby na utrzymanie eksportu rolnego mimo wojny, lecz dla zboża droga morska pozostaje kluczowa. Pokazały to zarówno blokada portów po rosyjskiej inwazji, jak i zakończenie porozumienia regulującego transport przez Morze Czarne. Zakłócenia na tej trasie mogą odbić się na rynkach żywności daleko poza Ukrainą. 1718

Co stało się ze szlakiem zbożowym?

Rosyjska inwazja zablokowała ukraińskie porty i zakłóciła wywóz produktów rolnych. Późniejsza Inicjatywa Zbożowa Morza Czarnego umożliwiła wznowienie dostaw, ale w lipcu 2023 r. Rosja odmówiła jej przedłużenia. Ataki na porty i infrastrukturę eksportową dodatkowo zwiększyły ryzyko dla transportu. 1718

Ukraina nadal korzysta z tras morskich oraz z dróg prowadzących przez państwa sąsiednie. Te drugie są ważnym zabezpieczeniem, lecz nie zastąpiły Morza Czarnego w eksporcie produktów rolnych. Według Komisji Europejskiej w czerwcu 2026 r. około 90% ukraińskiego eksportu zbóż, nasion oleistych i produktów powiązanych odbyło się przez Morze Czarne, a około 10% przez wspierane przez UE Szlaki Solidarności. To dane za jeden miesiąc, nie stała proporcja obowiązująca w przyszłości. 4

Dlaczego ma to znaczenie dla cen żywności?

Początkowe zakłócenia związane z wojną przyczyniły się do gwałtownego wzrostu światowych cen żywności w 2022 r. Później ceny spadły — zagrożenie dla żeglugi nie oznacza więc, że rosły nieprzerwanie przez cały okres wojny. 1718

Jeśli dostawy ponownie zostaną ograniczone lub dostęp do zboża stanie się trudniejszy, koszty importu mogą wzrosnąć. Szczególnie narażone są kraje zależne od zakupów żywności za granicą. Nie da się jednak z góry określić skali ewentualnego wzrostu cen: zależy ona między innymi od tego, jak duża część handlu zostanie zakłócona i na jak długo. 1718

Co mogą zrobić alternatywne trasy?

Unijne Szlaki Solidarności prowadzą koleją, drogami i śródlądowymi drogami wodnymi. Według Komisji Europejskiej od maja 2022 r. umożliwiły wywóz z Ukrainy niemal 94 mln ton zbóż, nasion oleistych i produktów powiązanych. UE wspiera też zwiększanie możliwości magazynowania zboża, rozwiązania finansowe dla ukraińskich rolników, sprawniejszy transport przez granice oraz rozbudowę przepustowości tras. 7156

To daje eksporterom wybór, gdy porty są zagrożone. Przedstawiciele UE podkreślają jednak, że trasy lądowe nie zastąpią bezpiecznej żeglugi po Morzu Czarnym, i apelują o pilne uzgodnienie zasad bezpiecznego przepływu statków. Sam apel nie oznacza, że trwałe zawieszenie działań na morzu już obowiązuje. 46