Kryzys w Cieśninie Ormuz zużywa ostatnie bufory rynku ropy

Najważniejszą konsekwencją kryzysu w Cieśninie Ormuz nie jest wyłącznie mniejsza liczba przewożonych baryłek. Globalny system energetyczny utrzymuje się dzięki rozwiązaniom tymczasowym — uwalnianiu rezerw awaryjnych, zużywaniu zapasów handlowych, ograniczaniu przerobu w rafineriach i przekierowywaniu eksportu — zamiast dzięki odzyskaniu normalnej przepustowości transportowej.

Przed konfliktem przez cieśninę przepływało dziennie około 20 mln baryłek ropy i produktów naftowych. Późniejsze szacunki rzeczywistych przepływów były rozbieżne, ale wszystkie wskazują na głębokie zakłócenie: Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA) podawała średnio 2,7 mln baryłek dziennie od marca do maja, a późniejsze dane żeglugowe odnotowały 18 września zaledwie cztery statki przewożące towary.

Siatka bezpieczeństwa rynku staje się coraz cieńsza

Szok podażowy nie musi od razu przekładać się na równie duży spadek zużycia. Rządy mogą uwalniać zapasy strategiczne, firmy handlowe — korzystać z zapasów komercyjnych, rafinerie — ograniczać przerób, a producenci — kierować część eksportu innymi trasami. Takie działania kupują czas, ale nie zastępują pewnego korytarza żeglugowego.

Według IEA państwa członkowskie uzgodniły w marcu największe w historii agencji uwolnienie awaryjnych zapasów ropy w reakcji na zakłócenia. 15 Jednocześnie skumulowane ubytki podaży z Bliskiego Wschodu przekroczyły do sierpnia 1,3 mld baryłek — podała agencja. Wniosek jest prosty: każda kolejna redukcja zapasów zmniejsza zdolność rynku do absorpcji następnej awarii.

Dane tłumaczą też, dlaczego szacunki pozostałej luki podażowej tak się różnią. Liczba wypłynięć z Zatoki Perskiej, przepływy przez Ormuz i łączna dostępność ropy nie są tym samym. Wskaźniki zmieniają się również, gdy armatorzy modyfikują trasy, stosują przeładunki statek–statek albo ograniczają raportowanie pozycji. Zamiast uznawać pojedynczy szacunek za rozstrzygający, warto skupić się na trwalszym fakcie: normalne przepływy handlowe nie zostały przywrócone. 4 12

Saudyjski rurociąg omijający cieśninę był kluczowym zaworem bezpieczeństwa

Saudyjski rurociąg Wschód–Zachód łączy pola naftowe na wschodzie kraju z terminalem eksportowym Yanbu nad Morzem Czerwonym. Dzięki niemu ropa może omijać Cieśninę Ormuz. W pierwszych pięciu miesiącach konfliktu eksport z zachodniego wybrzeża tą trasą wzrósł do około 4–5 mln baryłek dziennie — informował Reuters. 3

Rurociąg stał się więc jednym z najważniejszych zaworów bezpieczeństwa dla światowego systemu. Jego wyłączenie po atakach dronów odebrało przepustowość właśnie wtedy, gdy rynek miał niewiele łatwych alternatyw. Reuters podał, że atak unieruchomił rurociąg, a 14 września ropa Brent zakończyła notowania na poziomie 105,68 USD za baryłkę w warunkach ponownych obaw o podaż. 17

Zapasy ropy zgromadzone w Yanbu mogą przez krótki czas podtrzymać eksport, ale nie zastąpią działającego rurociągu. Reuters cytował szacunki, według których dostępna ropa wystarczyłaby na utrzymanie eksportu tylko przez pięć–siedem dni, jeśli przestój by się przedłużał. Termin napraw pozostaje niepewny: przedstawiciele USA określali przerwę jako krótką, natomiast niezależne oceny wskazywały, że może ona potrwać tygodnie.

Dlaczego większy eksport z USA nie zlikwiduje luki

Stany Zjednoczone mogą dostarczyć na rynek światowy dodatkową ropę, lecz nie są w stanie natychmiast odtworzyć całego pakietu, który zapewniał region Zatoki: określonych gatunków ropy, terminali eksportowych, dostępnych tankowców i produkcji rafineryjnej.

Ropę trzeba przewieźć, załadować, dopasować do konfiguracji rafinerii, a następnie przerobić na paliwa — między innymi olej napędowy, paliwo lotnicze i benzynę. Niedobór produktów rafinowanych może utrzymywać się nawet wtedy, gdy dodatkowa ropa jest dostępna gdzie indziej. Centrum Polityki Energetycznej Uniwersytetu Columbia wskazało, że amerykańskie rafinerie eksportowały rekordowe wolumeny, uszczuplając krajowe zapasy paliw, a zarazem pracują blisko praktycznych limitów. Zapasy destylatów w USA były o około 13% niższe od pięcioletniej średniej.

Dlatego wzrost amerykańskiej produkcji lub eksportu pomaga jedynie częściowo i nie rozwiązuje automatycznie kryzysu wywołanego ograniczeniami transportowymi. Wąskim gardłem nie jest tylko wydobycie, lecz także logistyka oraz możliwości przerobu ropy na gotowe paliwa.

Mniejszy import Chin dał rynkowi czas, ale nie musi trwać

Chiny stworzyły istotny początkowy bufor, ograniczając import netto ropy i w większym stopniu korzystając z krajowych zapasów oraz niższej aktywności rafinerii. Centrum Polityki Energetycznej Uniwersytetu Columbia oszacowało, że w drugim kwartale 2026 r. chiński import netto ropy spadł rok do roku o 30%, czyli o 3,5 mln baryłek dziennie.

Zmniejszyło to konkurencję o dostępne baryłki spoza Zatoki i złagodziło natychmiastową presję na ceny na świecie. Było to jednak ograniczone w czasie dostosowanie po stronie popytu, a nie nowe źródło podaży.

W sierpniu przerób ropy w Chinach wzrósł drugi miesiąc z rzędu, wsparty eksportem paliw po złagodzeniu przez Pekin ograniczeń eksportowych w połowie lipca — podał Reuters. Chiny nadal mają zapasy i elastyczność polityki, ale wyższa aktywność rafinerii oznacza, że wcześniejszego ograniczenia importu nie można zakładać jako stałej przeciwwagi dla zakłóceń.

LNG ma ten sam problem bezpieczeństwa na morzu

Kryzys naftowy odsłania szerszy problem bezpieczeństwa energetycznego. Gdy ubezpieczyciele, załogi i armatorzy uznają trasę za niebezpieczną, fizyczne moce produkcyjne mogą zostać odcięte od odbiorców, nawet jeśli odwierty, rurociągi i instalacje skraplania gazu pozostają nienaruszone.

Brookings informował, że ubezpieczenie dla statków przepływających przez Ormuz jest niedostępne albo zaporowo drogie, a marynarze nie chcą podejmować tej trasy. 2 Nabywcy LNG mają mniejszą elastyczność niż odbiorcy ropy, ponieważ skroplony gaz wymaga wyspecjalizowanych statków, terminali odbiorczych i łańcuchów dostaw powiązanych z kontraktami. Praktyczna odpowiedź to dywersyfikacja: bardziej elastyczne umowy dostaw, alternatywne połączenia rurociągowe tam, gdzie istnieją, moce regazyfikacyjne, magazyny oraz mniejsze uzależnienie od jednego morskiego wąskiego gardła.

Od czego zależy dalszy kierunek cen ropy

Szeroka rozpiętość scenariuszy cenowych wynika z dwóch zasadniczo różnych założeń dotyczących kryzysu.

Scenariusz wyższych cen w krótkim terminie zakłada dalsze ataki, ograniczony ruch tankowców, przedłużoną utratę przepustowości tras omijających cieśninę i kolejne spadki zapasów. Brent kosztował jeszcze 18 września 104,87 USD za baryłkę. Wcześniej w tym tygodniu ceny zbliżyły się do czteromiesięcznych maksimów, gdy narosły obawy o uszkodzony saudyjski rurociąg i zakłócenia załadunków w Yanbu.

Znacznie niższy scenariusz w dłuższej perspektywie wymagałby innej rzeczywistości: wiarygodnego przywrócenia bezpiecznej żeglugi, naprawy i ponownego uruchomienia infrastruktury eksportowej, normalizacji ubezpieczeń oraz dostępności tankowców, a także czasu na odbudowę zapasów. Mógłby również wymagać słabszego popytu albo ponownej nadpodaży poza regionem Zatoki.

Te warianty nie są sprzeczne. Pierwszy wycenia nierozwiązane fizyczne wąskie gardło, drugi — jego usunięcie. Dopóki bezpieczeństwo tranzytu i alternatywne szlaki eksportowe nie zostaną wiarygodnie przywrócone, rynek pozostaje bardziej podatny na wzrostowe szoki cenowe, niż sugerowałaby sama bieżąca cena ropy.