Rosyjskie ataki zniszczyły 13 mln ukraińskich książek

Rosyjskie uderzenia rakietowe i dronowe z lata 2026 roku uszkodziły podstawową infrastrukturę ukraińskiego rynku książki: drukarnie, magazyny, biura wydawnictw i sprzedaż detaliczną. Ministerstwo Kultury Ukrainy podało, że w ciągu dwóch miesięcy zniszczono ponad 13 mln nowo wydrukowanych książek — około jedną trzecią rocznego nakładu kraju. Bezpośrednie straty wyniosły co najmniej 1,75 mld hrywien, czyli około 39,3 mln dolarów. 18

To nie tylko utracone egzemplarze, lecz zerwany cały łańcuch dostaw

Największa pojedyncza strata nastąpiła 1 sierpnia, gdy rosyjski atak dronów uderzył w centrum logistyczne i magazyny wydawnictwa Ranok w Charkowie. Zniszczonych zostało około 8 mln książek, w tym 620 tys. podręczników. W obiekcie przechowywano też książki innych wydawców oraz sieci księgarń KnyhoLand, co pokazuje, że jedno uderzenie w magazyn może sparaliżować znacznie większą część rynku. 18

Ucierała również infrastruktura wydawnicza Kijowa. Podczas ataku rakietowego i dronowego w nocy z 18 na 19 lipca zniszczono magazyn wydawnictwa #knygolove i biuro Mison, uszkodzono biuro Arc.ua, a zakład drukarski Konvi został poważnie zdewastowany. W tym ataku zniszczono lub uszkodzono ponad 850 tys. książek.

W przypadku Konvi straty nie ograniczają się do gotowego nakładu. Uszkodzone zostały hale produkcyjne, maszyny drukarskie i możliwości oprawy książek. Odtworzenie specjalistycznego sprzętu oraz przywrócenie produkcji wymaga znacznie więcej czasu i pieniędzy niż samo dodrukowanie jednego tytułu. Wydawcy mierzą się więc równocześnie z utratą zapasów, mocy produkcyjnych i kanałów dystrybucji. 18

Podręczniki dla szkół znalazły się pod szczególną presją

Moment ataków ma bezpośrednie znaczenie dla edukacji. Zakład Konvi został trafiony, gdy zwiększał produkcję 1,3 mln podręczników szkolnych — według BBC odpowiadało to około 10% potrzeb Ukrainy w zakresie podręczników. 17

W magazynie Ranoku zniszczono setki tysięcy podręczników, a wcześniejsze szkody w Konvi już wcześniej zagroziły planowanym dostawom na rok szkolny. 18 Skutkiem nie jest zatem wyłącznie mniejsza liczba książek dostępnych w sprzedaży. Zakłócony został precyzyjnie zaplanowany proces druku, oprawy i dostarczania materiałów dydaktycznych przed rozpoczęciem zajęć.

Najdłużej skutki mogą odczuwać niezależne wydawnictwa

Liczbę spalonych lub uszkodzonych książek można policzyć. Trudniej oszacować stratę przyszłych możliwości wydawniczych. Firmy potrzebują środków na remonty, wymianę urządzeń, wznowienie kluczowych tytułów i odbudowę dystrybucji. To oznacza mniej pieniędzy na zamawianie nowych tekstów, redakcję oraz promocję autorów.

Szczególnie trudna jest sytuacja wydawców książek dla dzieci. Ilustrowane, kolorowe publikacje są kosztowniejsze w produkcji, a segment ten częściowo konkuruje o te same zasoby co produkcja materiałów szkolnych. Relacje z branży wskazują na obawy, że mniejsze niezależne oficyny będą rzadziej podejmować ryzyko związane z debiutantami, co może zawęzić drogę, którą do czytelników trafia przyszła ukraińska literatura. 18

Dlatego wydawcy i instytucje kultury mówią o stratach nie tylko jako o problemie handlowym. Drukarnie, magazyny i księgarnie tworzą system, dzięki któremu literatura ukraińskojęzyczna trafia do szkół, domów i czytelników. Powtarzające się ataki osłabiają niezależne instytucje podtrzymujące życie literackie i kulturalne kraju.

Na czym polega inicjatywa grantowa o wartości 500 tys. dolarów

Ministerstwo Kultury Ukrainy, KSE Charitable Foundation, Ukraiński Instytut Książki i Book Arsenal przygotowują program grantowy dla małych ukraińskich wydawców. Celem zbiórki jest 500 tys. dolarów. Program ma pomóc oficynom kontynuować działalność i zmniejszyć ich podatność na wojenne zakłócenia; otwarcie naboru wniosków zaplanowano na listopad 2026 roku.

Fundusz ma zapewnić ciągłość działania, a nie całkowicie pokryć szkody. W porównaniu z bezpośrednimi stratami szacowanymi na co najmniej 39,3 mln dolarów, cel 500 tys. dolarów odpowiada około 1,3% tej kwoty. A ten bilans nie obejmuje wszystkich kosztów: zniszczonych budynków, utraconych mocy produkcyjnych, przerwanych sprzedaży ani odłożonych inwestycji. 18

Najważniejsze wyzwanie jest więc podwójne: odtworzyć utracone książki i infrastrukturę, a zarazem zachować wystarczające możliwości finansowe, by ukraińscy wydawcy mogli nadal tworzyć kolejne pokolenie literatury.