Erdogan w ONZ mówił o „obronie rodziny” po nalotach na środowiska LGBTQ+

Recep Tayyip Erdogan wykorzystał wystąpienie przed Zgromadzeniem Ogólnym ONZ, by potępić to, co określił jako „globalną politykę neutralizacji płci”. Według niego przekształciła się ona w kampanię wymierzoną w rodziny i dzieci. Turecki prezydent przekonywał, że odpowiedzią ma być ochrona tradycyjnej rodziny, tworzonej przez kobietę i mężczyznę. 25

Słowa te padły mniej więcej tydzień po rozpoczęciu przez tureckie władze szeroko zakrojonej operacji przeciw organizacjom, aktywistom i miejscom związanym ze społecznością LGBTQ+. Kampania otrzymała nazwę „Moja rodzina jest bezpieczna”; rząd przedstawiał ją jako działania na rzecz ochrony dzieci i wartości rodzinnych. 12

Na czym polegała operacja „Moja rodzina jest bezpieczna”

We wrześniu policja przeszukiwała siedziby stowarzyszeń LGBTQ+, bary i kluby, a także domy aktywistów. W pierwszej fali zatrzymano co najmniej 47 osób w 12 prowincjach. Później władze poinformowały o postępowaniach wobec 162 podejrzanych, dziewięciu stowarzyszeń i 13 przedsiębiorstw w 15 prowincjach. 17313

Postępowania koordynowały prokuratury w Stambule, Ankarze, Izmirze, Aydın i Mersinie. Wśród organizacji objętych działaniami znalazło się Kaos GL, jedno z najbardziej znanych tureckich stowarzyszeń działających na rzecz praw osób LGBTQ+. Human Rights Watch podał, że naloty przeprowadzone od 12 do 14 września dotknęły także grup broniących praw osób LGBT oraz organizacji wspierających osoby żyjące z HIV. 3

Prokuratorzy wiązali śledztwa m.in. z zarzutami prostytucji i obsceniczności. Są to jednak zarzuty w toczących się postępowaniach, a nie stwierdzenie winy przez sąd. 177

Zatrzymania, areszty i ograniczenia w internecie

Podawane w relacjach liczby nie opisują jednej kategorii: dotyczą różnych etapów postępowania — osób objętych śledztwem, zatrzymanych przez policję, tymczasowo aresztowanych oraz nadal przetrzymywanych na mocy decyzji sądu.

• Reuters informował o co najmniej 47 zatrzymanych w pierwszej fali nalotów. 17
• Do 15 września co najmniej 31 osób trafiło do aresztu tymczasowego, a podczas protestów w Ankarze i Stambule zatrzymano co najmniej 126 osób. 18
• 16 września Reuters podał, że do aresztu tymczasowego trafiło ośmioro członków Kaos GL, a w innych prowincjach — co najmniej 54 osoby. 1
• Według późniejszego zestawienia Human Rights Watch dokonano co najmniej 112 zatrzymań, a 82 osoby pozostawały w areszcie na podstawie decyzji sądu. Wśród nich było co najmniej 24 aktywistów, założycieli lub członków władz objętych działaniami grup oraz jeden dziennikarz.

Władze ograniczyły również działalność organizacji w sieci. Media opisywały blokowanie stron internetowych i kont w mediach społecznościowych należących do grup LGBTQ+. Ministerstwo Sprawiedliwości poleciło też prokuratorom w całym kraju analizować skargi dotyczące materiałów, które — zdaniem władz — narażają dzieci na treści obsceniczne albo promują „bezpłciowość”. 615

Spór o deklarowaną ochronę rodziny

Minister sprawiedliwości Akın Gürlek uzasadniał operację ochroną dzieci, rodziny i porządku publicznego.

Human Rights Watch ocenił natomiast, że naloty uderzają w rządy prawa. Inne organizacje praw człowieka oraz przedstawiciele opozycji uznali działania za rozszerzającą się kampanię przeciw społeczności LGBTQ+ i prawom podstawowym. 118

Sednem sporu nie jest więc wyłącznie deklarowany cel operacji. Krytycy pytają, czy argumenty o ochronie rodziny i zarzuty obsceniczności nie są wykorzystywane do ograniczania zrzeszania się, wypowiedzi i obecności osób LGBTQ+ w życiu publicznym.

„Dekada Rodziny i Ludności”

Rząd powiązał kampanię ze strategią Dekady Rodziny i Ludności na lata 2026–2035, ogłoszoną w czasie, gdy władze wyrażały obawy z powodu spadającej dzietności w Turcji. Według relacji prasowych program ma wzmacniać tradycyjny, konserwatywny model rodziny i stanowić odpowiedź na spadek współczynnika dzietności.

To tłumaczy wspólny język używany przy operacji i w przemówieniu Erdogana: rodzina, dzieci, demografia oraz sprzeciw wobec tego, co urzędnicy nazywają „bezpłciowością”. Krytycy twierdzą, że polityka demograficzna i rodzinna staje się w ten sposób uzasadnieniem dyskryminacji osób LGBTQ+. 15

Co Erdogan mówił w ONZ poza sprawami rodziny

Gaza

Prezydent Turcji wezwał państwa do zwiększenia presji na Izrael, zaapelował o niezwłoczne rozpoczęcie odbudowy Gazy i zachęcił kraje, które nie uznają Palestyny, do ponownego rozważenia swojego stanowiska. Oskarżył też Izrael o ludobójcze działania w Strefie Gazy.

Ukraina i inne konflikty

Erdogan mówił również o wojnie w Ukrainie, Syrii i Sudanie oraz o kryzysach humanitarnych. Przedstawiał Turcję jako państwo wspierające dyplomację, zarazem zarzucając systemowi międzynarodowemu nieskuteczność wobec osób dotkniętych konfliktami.

Reforma ONZ

Według Erdogana ONZ została osłabiona i nie jest już w stanie realizować swojej misji utrzymywania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa. Ponownie zażądał reformy Rady Bezpieczeństwa, krytykując system, w którym decydującą władzę ma pięciu stałych członków — nawiązując do swego hasła, że „świat jest większy niż pięciu”.

Wątek krajowy i międzynarodowy łączyło w tym wystąpieniu jedno przesłanie: Erdogan przekonywał, że instytucje — od rodziny po ONZ — wymagają obrony lub przebudowy wobec zagrożeń, które sam definiuje. Najbardziej bezpośrednie skutki tej narracji były jednak widoczne w Turcji: w nalotach, zatrzymaniach i ograniczeniach wymierzonych w organizacje LGBTQ+.