EU KIDS Act: co zmieni unijna propozycja dla dzieci w internecie

Komisja Europejska przedstawiła EU KIDS Act — projekt rozporządzenia, który ma ujednolicić w UE zasady dostępu dzieci do mediów społecznościowych i zobowiązać dostawców usług cyfrowych do projektowania ich z myślą o bezpieczeństwie osób niepełnoletnich. To istotne zastrzeżenie: propozycja została przedstawiona 17 września, ale nie jest jeszcze prawem. Ostateczny tekst musi zostać uzgodniony przez Parlament Europejski i Radę UE, czyli państwa członkowskie. 1617

Trzy progi wieku dla mediów społecznościowych

Model zaproponowany przez Komisję jest stopniowy:

• Poniżej 13 lat: brak dostępu do usług mediów społecznościowych. Dzieci mogłyby jednak korzystać z przyjaznych dzieciom usług udostępniania wideo za pośrednictwem konta zarządzanego przez rodzica lub opiekuna. 2
• 13 i 14 lat: dostęp przez nadzorowane przez rodzica lub opiekuna „mini-konto”, z ograniczonymi funkcjami i limitem jednej godziny dziennie. 2517
• Od 15. roku życia: możliwość założenia samodzielnego konta w mediach społecznościowych, lecz usługodawcy musieliby oferować konta zabezpieczone zgodnie z zasadą „safety by design”, czyli bezpieczeństwa uwzględnionego już na etapie projektowania. 117

Komisja chce w ten sposób wprowadzić wspólne zasady w całej Unii, zamiast pozostawiać państwom członkowskim rozbieżne regulacje. Celem jest zarazem ograniczanie zagrożeń dla prywatności, bezpieczeństwa i ochrony dzieci w usługach uznanych za szczególnie ryzykowne.

Nie tylko Facebook, TikTok czy Instagram

Zakres projektu jest szerszy niż same serwisy społecznościowe. Obowiązki ochrony nieletnich dotyczyłyby usług używanych przez osoby poniżej 18. roku życia, w tym:

• platform udostępniania wideo,
• gier online,
• towarzyszy AI,
• chatbotów,
• sklepów z aplikacjami. 217

W praktyce oznacza to, że projekt nie skupia się wyłącznie na pytaniu, kto może utworzyć konto. Reguluje też sposób projektowania i oferowania produktów cyfrowych dzieciom oraz nastolatkom.

Jakie mechanizmy miałyby zniknąć?

Jedną z kluczowych zmian byłoby przeniesienie większej odpowiedzialności na firmy technologiczne. To dostawcy mieliby wykazać, że ich usługi są odpowiednie dla wieku użytkownika i bezpieczne już w projekcie, zamiast czekać, aż regulator udowodni powstanie szkody. 117

Projekt przewiduje ograniczenia dla funkcji i praktyk, które mogą sprzyjać nadmiernemu korzystaniu z usług lub narażać nieletnich na niepożądany kontakt. Chodzi między innymi o:

• nieskończone przewijanie treści bez przerw;
• mechanizmy nagród i inne „sztuczki” zwiększające zaangażowanie;
• powiadomienia push w godzinach snu;
• niezamówiony kontakt ze strony nieznajomych;
• rekomendacje oparte na profilowaniu oraz spersonalizowane reklamy dla dzieci;
• mechanizmy zachęcające nieletnich do wydawania pieniędzy. 517

To ważne, bo EU KIDS Act nie byłby wyłącznie polityką limitów wieku. Propozycja ma także ograniczać rozwiązania produktowe, które maksymalizują uwagę użytkownika lub przychody kosztem jego bezpieczeństwa.

Chatboty i towarzysze AI: domyślnie wyłączeni

Projekt zawiera odrębne zasady dla towarzyszy AI i chatbotów. W przypadku nieletnich takie funkcje miałyby być domyślnie wyłączone. Zakazane byłoby również projektowanie systemów, które naśladują relacje międzyludzkie w sposób prowadzący do emocjonalnego uzależnienia użytkownika. 517

Za naruszenie części obowiązków dotyczących towarzyszy AI i ogólnych chatbotów konwersacyjnych groziłyby administracyjne kary do 6% całkowitego światowego rocznego obrotu dostawcy z poprzedniego roku finansowego.

Co dalej z projektem?

Komisja przyjęła i przekazała wniosek legislacyjny, ale nie ustanowiła jeszcze obowiązującego rozporządzenia. Projekt trafi do negocjacji w Parlamencie Europejskim oraz Radzie UE. W ich toku mogą zmienić się progi wieku, zakres regulacji, sposób potwierdzania wieku, zasady egzekwowania przepisów i szczegółowe obowiązki firm. 6

Dlatego opisane rozwiązania należy traktować jako proponowane przepisy, a nie aktualny stan prawa — także w Polsce.

Spór o weryfikację wieku i prywatność

Krytycy wskazują, że bramki wiekowe mogą być trudne do wyegzekwowania: dzieci mogą podawać nieprawdziwy wiek, a skuteczna weryfikacja może wymagać rozwiązań ingerujących w prywatność. Pojawiają się też obawy, że bardzo szeroki zakres obowiązków przyniesie niezamierzone skutki dla usług wykorzystywanych w zupełnie różny sposób.

Drugi zarzut dotyczy modelu biznesowego platform. Według krytyków ograniczenia wiekowe koncentrują się na dostępie dzieci, nie rozwiązując w pełni problemu zachęt związanych z angażowaniem użytkowników, wykorzystywaniem danych i reklamą. EU KIDS Act częściowo odpowiada na tę krytykę zakazami mechanizmów uzależniających, rekomendacji opartych na profilowaniu i personalizowanych reklam dla nieletnich. To, czy te elementy pozostaną w końcowej wersji i jak będą egzekwowane, będzie jednym z głównych tematów negocjacji. 517

Doradcy i rozwiązania poza UE

Komisja podaje, że w pracach przygotowawczych uczestniczyli eksperci oraz przedstawiciele branży, rodziców i młodych ludzi. 2 Materiał źródłowy nie potwierdza jednak konkretnych zarzutów dotyczących powiązań poszczególnych doradców z firmami technologicznymi, konfliktów interesów czy nadużyć. Nie ma więc podstaw do dalej idących wniosków.

Podobne dyskusje o bezpieczeństwie dzieci online i dostępie zależnym od wieku toczą się w różnych krajach. Dostępne materiały nie przedstawiają jednak wystarczająco szczegółowego i porównywalnego obrazu konkretnych rozwiązań poza UE. Pewne jest natomiast, że unijna propozycja wpisuje się w szerszą debatę: jak lepiej chronić dzieci w sieci, nie tworząc przy tym nadmiernej kontroli ani nie pomijając odpowiedzialności samych platform.