Europa chce uniezależnić AI od zagranicy. Stawką jest 100 mld euro i własna moc obliczeniowa

Europa nie powinna traktować zaawansowanej sztucznej inteligencji jak usługi, którą zawsze da się bezproblemowo kupić od zagranicznego dostawcy. Taka jest główna teza raportu A Transformative AI Strategy for Europe. Autorzy ostrzegają, że bez szybkich i szeroko zakrojonych działań kontynentowi grożą marginalizacja oraz trwała zależność w miarę przyspieszania rozwoju AI. 16

Cel: potroić europejską moc obliczeniową AI

Najbardziej wymiernym postulatem jest gwałtowna rozbudowa infrastruktury obliczeniowej i centrów danych. Strategia zakłada, że do 2030 r. na terenie UE powinno znajdować się 15% globalnej mocy obliczeniowej wykorzystywanej przez AI — wobec około 5% obecnie. 3

W relacjach o strategii pojawia się szeroki cel 100 mld euro publicznego impulsu dla centrów danych i mocy obliczeniowej oraz mobilizacja 1,5 bln euro prywatnych inwestycji. 56 Jednocześnie opublikowany dokument precyzuje rekomendację 75 mld euro krajowego finansowania publicznego dla mocy obliczeniowej AI. 3

Nie chodzi wyłącznie o budowanie serwerowni. Według autorów własna infrastruktura obliczeniowa jest warunkiem dobrobytu, suwerenności i bezpieczeństwa Europy. Bez niej europejskie firmy, naukowcy i administracje mogą pozostać zależni od infrastruktury kontrolowanej poza UE. 1618

Publiczne pieniądze mają odblokować inwestycje prywatne

Raport nie proponuje, by państwo samo budowało wszystkie obiekty. Zakłada raczej zmniejszanie ryzyka projektów ważnych strategicznie, tak aby prywatny kapitał mógł finansować ich budowę na odpowiednią skalę.

Wśród wskazanych instrumentów są gwarancje kredytowe, zobowiązania do zakupu z wyprzedzeniem oraz ewentualne inwestycje kapitałowe. W ten sposób 75 mld euro finansowania krajowego miałoby wesprzeć prywatne projekty centrów danych i zwiększać udział infrastruktury AI dostępnej wyłącznie w Europie. 3

Dostęp do czołowej AI — zanim Europa zbuduje własne możliwości

Autorzy nie zakładają, że Europa natychmiast zastąpi wszystkich zagranicznych twórców najbardziej zaawansowanych modeli. Dlatego równolegle postulują zapewnienie niezawodnego dostępu do AI z technologicznej czołówki — zarówno do modeli, jak i mocy obliczeniowej — przy jednoczesnym wzmacnianiu europejskich kompetencji technicznych i instytucjonalnych.

Raport stwierdza, że Europa jest obecnie zależna od zagranicznych dostawców w dostępie do takiej AI. Zaleca wykorzystanie europejskich aktywów technologicznych i gospodarczych do wynegocjowania gwarantowanego dostępu, a także ochronę tych aktywów przed przejęciem z zagranicy lub utratą wartości. 1718

To podejście ma więc dwa równoległe tory: budowę własnej infrastruktury i wiedzy oraz utrzymanie dostępu do światowej czołówki technologicznej w okresie przejściowym.

Instytucje UE muszą rozumieć technologię, którą regulują i kupują

Strategia rekomenduje też wprowadzenie do administracji państw członkowskich i instytucji UE wiedzy eksperckiej oraz technologii związanych z zaawansowaną AI. Cel jest prosty: sektor publiczny ma nadążać za rozwojem technologii, zamiast całkowicie polegać na zewnętrznych firmach przy jej ocenie, zakupach, wykorzystaniu czy nadzorze. 12

To w równym stopniu postulat dotyczący zarządzania, co technologii. Instytucja publiczna nie będzie skutecznie oceniać strategicznie ważnych systemów AI ani zależności, jakie tworzą, jeśli nie ma własnych kompetencji w tym obszarze.

Wspólna siła w łańcuchach dostaw

Kolejny filar to sojusz państw członkowskich na rzecz bezpieczeństwa łańcuchów dostaw. Autorzy wskazują, że europejskie państwa dysponują istotnymi punktami wpływu w globalnym łańcuchu dostaw AI, lecz nie wykorzystują w pełni swojego zbiorowego potencjału strategicznego i gospodarczego. 1217

Koalicja chętnych państw, działająca w koordynacji z Komisją Europejską, mogłaby połączyć tę siłę w negocjacjach i planowaniu bezpieczeństwa. W zamyśle autorów zwiększyłoby to zbiorową pozycję negocjacyjną Europy i poprawiło pewność dostępu do zaawansowanej AI. 18

AI jako kwestia odporności, nie tylko konkurencyjności

Raport ujmuje AI nie tylko jako wyścig gospodarczy, lecz także jako sprawę odporności i gotowości na kryzysy. Zaleca przygotowanie europejskich instytucji do działania w świecie transformacyjnej AI oraz wzmacnianie odporności na ryzyka związane z jej rozwojem. 1216

W tym ujęciu dostęp do modeli, infrastruktura, kompetencje administracji i bezpieczeństwo łańcuchów dostaw nie są odrębnymi tematami. To elementy jednego problemu: czy Europa będzie miała realny wybór w sprawach swojej gospodarki i bezpieczeństwa.

Najważniejszy wniosek

Proponowana odpowiedź na zależność od zagranicznych dostawców to skoordynowana europejska strategia przemysłowa i bezpieczeństwa dla AI:

• zwiększyć udział mocy obliczeniowej AI ulokowanej w UE do 15% światowego poziomu do 2030 r.;
• wykorzystać publiczne instrumenty do uruchomienia znacznie większych inwestycji prywatnych;
• zapewnić stabilny dostęp do czołowych modeli i mocy obliczeniowej, rozwijając jednocześnie własne zdolności;
• wprowadzić kompetencje dotyczące zaawansowanej AI do instytucji unijnych i krajowych;
• połączyć siłę państw członkowskich w strategicznych łańcuchach dostaw AI. 361218

Główne przesłanie raportu jest jednoznaczne: regulacje same w sobie nie zapewnią Europie sprawczości. Potrzebne są także infrastruktura, kompetencje techniczne i siła negocjacyjna w ekosystemie AI. 1618