Dlaczego ORLEN pilnie szukał ropy po wstrzymaniu Petroline w Arabii Saudyjskiej

Wyłączenie saudyjskiego rurociągu Wschód–Zachód, znanego jako Petroline, nie oznaczało natychmiastowego zatrzymania rafinerii ORLENU. Stworzyło jednak pilne ryzyko logistyczne. Rurociąg transportował ropę na zachód do portu Yanbu nad Morzem Czerwonym. Stamtąd surowiec mógł trafiać przez Egipt do śródziemnomorskiego terminalu Sidi Kerir, a następnie do Gdańska. Gdy ten szlak został zakłócony, a część europejskich dostaw kontraktowych miała zostać odwołana lub przesunięta, ORLEN szybko zwrócił się ku rynkowi spot, czyli zakupom dostępnych na bieżąco ładunków. 4

Bezpośrednia przyczyna serii przetargów

Źródła branżowe cytowane przez Reutersa podały, że po ataku na rurociąg ORLEN kupił kilka ładunków ropy w przetargach spot, prowadzonych w piątek i poniedziałek. Argus informował natomiast, że od 11 września spółka ogłosiła co najmniej osiem przetargów na ropę z regionu Morza Śródziemnego, Morza Północnego i Afryki Zachodniej. Dokładna liczba zależy od momentu, na który sporządzono dane, ale kierunek działania był jednoznaczny: ORLEN uzupełniał spodziewaną lukę w dostawach z Arabii Saudyjskiej, zanim przełoży się ona na pracę rafinerii. 14

Firma podkreślała, że dostawy wsadu do jej rafinerii odbywały się bez zakłóceń. To ważne rozróżnienie: odbiorca może dysponować zapasami na najbliższy okres i wcześniej zaplanowanymi transportami, a mimo to musi szybko kupować zamienniki, jeśli niepewne stają się kolejne dostawy kontraktowe. 2

Wrześniowe dostawy do Polski miały mocno spaść

Dane żeglugowe LSEG wskazywały, że w sierpniu z Sidi Kerir do Gdańska wypłynęło 10 tankowców z łącznym ładunkiem 6,6 mln baryłek ropy. We wrześniu tą samą trasą miały popłynąć trzy tankowce z 2,1 mln baryłek, w tym dwa transporty wstępnie uzgodnione. Oznaczało to spadek o około 4,5 mln baryłek, czyli blisko dwie trzecie miesiąc do miesiąca. 2

Według informacji przywołanych przez Reutersa Saudi Aramco stało się po 2022 r. największym dostawcą ORLENU i zapewniało około 40% ropy przerabianej przez grupę. Taka skala zależności wyjaśnia, dlaczego ryzyko przerwania saudyjskiej logistyki wywołało natychmiastowe zakupy zastępcze, mimo braku zgłoszonego niedoboru operacyjnego. 1

Dlaczego Petroline był ważny dla dostaw do Europy

Rurociąg Wschód–Zachód łączy pola naftowe Arabii Saudyjskiej z Yanbu, umożliwiając eksport przez Morze Czerwone zamiast przez Cieśninę Ormuz. Dla europejskich odbiorców ropa z Yanbu mogła zostać wysłana do egipskiego terminalu Ain Sukhna, następnie przetłoczona rurociągiem SUMED do Sidi Kerir nad Morzem Śródziemnym i stamtąd przewieziona tankowcami do Europy. 4

Wyłączenie tego korytarza zagroziło więc nie tylko jednemu punktowi załadunku. Obniżyło wiarygodność całej trasy łączącej saudyjską ropę z infrastrukturą dostaw na Morzu Śródziemnym, z której korzystają europejskie rafinerie, w tym ORLEN. W cytowanych doniesieniach Arabia Saudyjska nie podała wiążącego terminu naprawy, co zwiększało znaczenie szybkich i elastycznych zakupów spot. 4

Jakiej ropy szukał ORLEN

Handlowcy informowali, że ORLEN kupił gatunki z Morza Północnego, w tym Grane, Johan Sverdrup i Johan Castberg. Spółka poszukiwała też innych alternatyw, m.in. amerykańskiej WTI Midland i kazachskiej CPC Blend, a później ogłosiła przetarg na ropę z Morza Północnego albo z Algierii z dostawą w październiku. Publiczne informacje nie pozwalają ustalić wszystkich rozstrzygnięć przetargów ani wolumenów, dlatego pełnej listy zastępczych dostaw nie da się potwierdzić. 1

Była to reakcja krótkoterminowa, ale wpisująca się w szersze ograniczanie zależności od jednego źródła dostaw.

Umowa z Equinorem: dłuższy bufor z Norwegii

W sierpniu ORLEN podpisał z Equinorem trzyletnią umowę na dostawy ropy z norweskiego złoża Johan Sverdrup, które miały rozpocząć się we wrześniu. Kontraktowany wolumen może przekroczyć 9 mln ton rocznie — do jednej czwartej rocznego zapotrzebowania grupy na ropę — dla rafinerii w Polsce, Czechach i na Litwie. 13

Umowa nie usuwała natychmiastowej potrzeby uzupełnienia zagrożonych saudyjskich ładunków. Wzmacniała jednak dostęp ORLENU do dużego źródła ropy z Morza Północnego — tego samego regionu, z którego handlowcy wskazywali już dostawy awaryjne. 113

Skutki dla szerszego rynku ropy

Zakłócenie miało znaczenie wykraczające poza Polskę. Źródła branżowe szacowały, że zapasy ropy w Yanbu mogłyby wystarczyć na utrzymanie eksportu tylko przez pięć–siedem dni przy ówczesnym tempie, gdyby rurociąg pozostał nieczynny. Petroline przesyłał do Yanbu około 4 mln baryłek dziennie, co opisywano jako mniej więcej 4% światowej podaży ropy. Były to oceny handlowców i odbiorców, a nie dane potwierdzone przez władze Arabii Saudyjskiej — wskazywały zatem skalę ryzyka, nie przesądzoną stratę podaży. 3

Perspektywa ograniczenia saudyjskich załadunków pogłębiła obawy o dostawy i żeglugę na Bliskim Wschodzie. 15 września informacje o zawieszeniu załadunków w Yanbu, wraz z postojami na libijskich polach naftowych, pomogły podnieść w ciągu dnia cenę ropy Brent o 2,81 dolara do 108,49 dolara za baryłkę, a cenę amerykańskiej WTI o 3,29 dolara. 17

Wniosek

Przetargi spot ORLENU były działaniem osłonowym, mającym zabezpieczyć ciągłość dostaw. Zamknięcie Petroline postawiło pod znakiem zapytania łańcuch dostaw Arabia Saudyjska–Egipt–Polska, akurat gdy zaplanowane wrześniowe przewozy miały spaść do 2,1 mln baryłek z 6,6 mln baryłek w sierpniu. Rafinerie nie zgłaszały jeszcze zakłóceń, lecz szybkie pozyskanie ropy z Morza Północnego i dalszych kierunków było praktycznym sposobem ochrony ich pracy, dopóki saudyjska logistyka eksportowa pozostawała niepewna. 12