Dlaczego 17 prezesów europejskich telekomów domaga się zmian w Akcie o sieciach cyfrowych

To nie jest apel przeciw bezpieczeństwu sieci. W otwartym liście 17 prezesów europejskich firm telekomunikacyjnych przekonuje, że unijny Akt o sieciach cyfrowych (Digital Networks Act, DNA) powinien przede wszystkim zachęcać do inwestycji w łączność — zamiast nakładać obowiązki, które, ich zdaniem, odbiorą kapitał potrzebny na światłowody, 5G i 6G. Wśród sygnatariuszy są przedstawiciele m.in. Orange, Deutsche Telekom i Telefóniki. 46

Najpilniejszy spór: sprzęt dostawców „wysokiego ryzyka”

Najostrzejsze zastrzeżenia dotyczą zasad wobec dostawców uznanych za podmioty wysokiego ryzyka z punktu widzenia cyberbezpieczeństwa. Według informacji o liście operatorzy mogliby dostać trzy lata na wycofanie wskazanego sprzętu z sieci. Branża ocenia koszt takiej operacji nawet na 40 mld euro i argumentuje, że te środki nie trafiłyby wtedy na rozbudowę sieci nowej generacji. 58

Kwota 40 mld euro jest jednak szacunkiem branżowym, a nie ostateczną, publicznie uzgodnioną oceną kosztów. Spór nie dotyczy więc wyłącznie tego, czy sprzęt wymieniać, lecz także: jak szybko, kto ma zapłacić i na jakiej podstawie obowiązek miałby obowiązywać w całej Unii.

Obawy Komisji Europejskiej dotyczące bezpieczeństwa mają oparcie w jej wcześniejszych pracach nad 5G. W 2023 r. Komisja uznała, że Huawei i ZTE stwarzają istotnie większe ryzyko niż inni dostawcy technologii 5G. Wskazywała m.in. na możliwość podlegania przez dostawców ingerującym przepisom państw trzecich dotyczącym wywiadu i bezpieczeństwa danych. Zdaniem Komisji krajowe decyzje o ograniczeniu lub wykluczeniu tych firm były uzasadnione w świetle unijnego zestawu narzędzi cyberbezpieczeństwa 5G. 17

Dlaczego Bruksela chce wspólnych reguł

Przed obecną propozycją unijny zestaw narzędzi dla 5G opierał się głównie na wdrożeniach krajowych. Komisja informowała, że 24 państwa członkowskie przyjęły lub przygotowywały przepisy pozwalające władzom oceniać dostawców i nakładać ograniczenia. Faktyczne ograniczenia zastosowało jednak tylko 10 państw.

Ta nierówna praktyka tłumaczy dążenie UE do bardziej wiążących zasad. Z perspektywy Brukseli sieci łączności są wzajemnie powiązaną infrastrukturą krytyczną, dlatego mozaika krajowych polityk wobec dostawców może pozostawiać wspólne słabe punkty. Komisja przedstawia DNA jako jedno rozporządzenie, które ma unowocześnić reguły łączności i wspierać zaawansowaną, odporną infrastrukturę cyfrową. 3

Operatorzy odpowiadają, że wspólne ramy powinny pozostać proporcjonalne. Ostrzegają przed jednakowym harmonogramem demontażu dla wszystkich, ponieważ istniejące sieci, dostępne alternatywy i plany inwestycyjne różnią się między państwami.

Czego jeszcze chcą operatorzy

Spór o sprzęt jest częścią szerszego postulatu bardziej inwestycyjnych zasad dla sektora telekomunikacyjnego. Prezesi i organizacja Connect Europe wzywają decydentów do:

• ograniczenia barier regulacyjnych i administracyjnych, które według nich hamują inwestycje i innowacje w szybkich sieciach; 46
• wprowadzenia trwałych lub bezterminowych licencji na częstotliwości, co ma dać większą pewność przy inwestycjach o długim okresie zwrotu; 4
• pozostawienia większej przestrzeni dla konsolidacji rynkowej, ponieważ większa skala — w ocenie branży — zwiększa możliwości finansowania inwestycji;
• odejścia od podejścia „najpierw regulacja” i budowy bardziej zharmonizowanego jednolitego rynku telekomunikacyjnego. 119

Za tymi postulatami stoi dobrze znany argument operatorów: budowa infrastruktury wymaga bardzo dużych, długoterminowych nakładów, więc przewidywalne prawo, pewność dostępu do częstotliwości i odpowiednia skala działalności są kluczowe dla finansowania modernizacji sieci.

Dlaczego sprzeciwiają się sztywnemu terminowi wyłączenia miedzi

List kwestionuje także odgórnie narzucony harmonogram wygaszania starszych sieci miedzianych. DNA przewiduje etapowe przejście na światłowód i nakłada na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia wyłączenia miedzi do końca 2035 r. na wyznaczonych obszarach, gdzie spełnione są określone warunki dotyczące zasięgu światłowodu i dostępności przystępnych cenowo usług. 1

Operatorzy nie podważają kierunku zmiany z miedzi na światłowód. Ich zdaniem tempo wygaszania powinno jednak uwzględniać lokalne warunki budowy sieci, ochronę klientów, gotowość techniczną i odporność infrastruktury. Domagają się więc elastyczności zamiast jednolitego terminu ustalonego w Brukseli. 4

Co naprawdę jest przedmiotem negocjacji

Ten konflikt łatwo przedstawić jako prosty wybór między tańszym chińskim sprzętem a bezpieczeństwem. W rzeczywistości sprawa jest bardziej złożona.

Komisja Europejska uważa, że ograniczenia wobec dostawców wysokiego ryzyka są konieczne, by chronić infrastrukturę krytyczną i naprawić skutki dobrowolnego, nierównego wdrażania zasad przez państwa członkowskie. 17 Operatorzy twierdzą natomiast, że szybki i jednolity nakaz wymiany może osłabić inwestycje potrzebne do poprawy łączności w Europie. 58

Dla Parlamentu Europejskiego i rządów państw członkowskich kluczowe będą zatem cztery pytania:

1. Jak szybko należy usuwać sprzęt wskazanych dostawców?
2. Kto ma ponieść koszty wymiany?
3. Ile swobody krajowej powinno pozostać w ramach wspólnej europejskiej polityki bezpieczeństwa?
4. Czy UE może podnieść poziom bezpieczeństwa bez spowalniania inwestycji w światłowód, 5G i przyszłe 6G?

Odpowiedzi zadecydują, czy DNA będzie postrzegany przede wszystkim jako interwencja bezpieczeństwa, reforma inwestycyjna czy próba pogodzenia obu celów. Prezesi chcą wersji przepisów, która — w ich ocenie — mocniej sprzyja inwestycjom i elastyczności operacyjnej. Komisja dąży zaś do bardziej spójnego minimalnego poziomu bezpieczeństwa w całej UE. 34