Jak Europa chce ograniczyć zależność od zagranicznych potęg AI

To nie jest jeszcze przyjęty program Unii Europejskiej, lecz propozycja jej autorów. Transformacyjna Strategia AI dla Europy wychodzi z założenia, że infrastruktura AI, strategiczne dane i łańcuchy dostaw powinny być traktowane jak fundament odporności gospodarczej. Celem nie jest więc wyłącznie stworzenie europejskiego odpowiednika czołowego zagranicznego dostawcy modeli, ale zapewnienie trwałego dostępu do zaawansowanej AI oraz zatrzymanie większej części jej korzyści dla europejskiej gospodarki, instytucji i firm. 1214

Nie tylko własne modele, lecz także realna siła przetargowa

Autorzy strategii nie uznają za jedyną miarę sukcesu wygranej w wyścigu o modele podstawowe dzięki jednemu europejskiemu czempionowi. W krótszej perspektywie chcą przede wszystkim zagwarantować stabilny dostęp do najbardziej zaawansowanych systemów poprzez budowanie siły negocjacyjnej: bezpieczeństwo dostaw półprzewodników, lokalizowanie centrów danych w Europie, wykorzystywanie wartościowych danych oraz skoordynowane zakupy i pozycję w całym łańcuchu wartości AI.

Europejski projekt modelu podstawowego pozostaje możliwy, ale strategia ostrzega przed inicjatywą zbyt słabo finansowaną, która pochłonie środki, a nie zlikwiduje zależności. 12

To istotne rozróżnienie. Europa może korzystać z AI bez pełnej kontroli nad każdą warstwą technologicznego stosu, lecz pozostanie podatna na presję, jeśli moce obliczeniowe, przetwarzanie danych i dostawy chipów będą kontrolowane poza kontynentem. Dlatego infrastruktura i zasady zarządzania danymi są tu jednocześnie aktywami gospodarczymi i elementem zabezpieczenia suwerenności. 1214

Wspólny front w sprawie chipów i łańcuchów dostaw

Jednym z postulatów jest powołanie Sojuszu Państw Członkowskich na rzecz Bezpieczeństwa Łańcuchów Dostaw, koordynowanego z Komisją Europejską. Według strategii poszczególne państwa europejskie zajmują ważne pozycje w łańcuchach dostaw półprzewodników i AI, ale działając osobno nie potrafią przekuć ich w wspólną przewagę strategiczną. 14

Sojusz miałby koordynować podejście do dostaw chipów, inwestycji oraz ewentualnych ograniczeń eksportowych. Dotyczy to także europejskich atutów przemysłu półprzewodnikowego, w tym technologii litografii związanych z ASML. Nie chodzi o autarkię, czyli odcięcie się od światowej gospodarki, lecz o większą odporność i lepszą pozycję negocjacyjną w sprawie długoterminowego dostępu do kluczowych komponentów oraz usług AI. 14

Cel: 15% światowej mocy obliczeniowej AI w UE do 2030 r.

Najbardziej konkretny cel infrastrukturalny zakłada, że do 2030 r. na terenie UE ma znajdować się co najmniej 15% globalnej mocy obliczeniowej wykorzystywanej przez AI. Obecny udział szacowany jest na około 5%. Według projekcji strategii oznaczałoby to około 45 gigawatów łącznej mocy zasilania obiektów w Unii, przy przewidywanych 300 GW globalnie. 1415

To nie jest wyłącznie projekt polityki cyfrowej. Jego realizacja wymagałaby finansowania na ogromną skalę, szybszych pozwoleń, przyłączeń do sieci, stabilnych dostaw energii oraz budowy centrów danych akceptowanej przez lokalne społeczności. Autorzy wyraźnie podkreślają, że rozbudowa infrastruktury powinna przynosić korzyści mieszkańcom, zamiast przerzucać na nich koszty, gdy wartość ekonomiczna trafia gdzie indziej. 14

Komisja Europejska prowadzi już działania o podobnym kierunku w ramach agendy AI Continent, obejmującej Fabryki AI i planowane Gigafabryki AI. Komisja wskazuje, że program ma zapewnić startupom, przemysłowi i naukowcom dostęp do wielkoskalowych zasobów obliczeniowych. 15

Suwerenność bez zamykania rynku

W tej koncepcji suwerenność nie oznacza zastąpienia zagranicznej zależności szczelnie zamkniętym rynkiem europejskim. Strategia postuluje rozwiązania zapewniające przenośność, dostęp do wielu dostawców oraz konkurencyjność usług obliczeniowych i danych. 12

Ta logika jest zbieżna z ostrzeżeniem Maria Draghiego: Europa nie powinna zamienić koncentracji w Dolinie Krzemowej na europejski oligopol. Wspólne agregowanie europejskiego popytu może pomóc sfinansować potrzebną infrastrukturę, lecz powstała w ten sposób moc obliczeniowa powinna pozostać szeroko dostępna i konkurencyjna, a nie zostać zamknięta u jednego chronionego dostawcy. 1315

W praktyce kluczowe stają się zakupy publiczne i zasady zarządzania: Europa potrzebuje wspólnej skali, aby finansować infrastrukturę i negocjować z dostawcami, ale musi równocześnie zapobiec trwałemu blokowaniu rynku.

Infrastruktura ma zwiększać produktywność, a nie być celem samym w sobie

Strategia przedstawia kontrolę nad mocą obliczeniową i danymi jako narzędzie do szerszego celu — upowszechnienia AI w europejskim przemyśle i usługach. Jej szacunki wskazują, że szerokie wdrożenie sztucznej inteligencji mogłoby zwiększać roczny wzrost produktywności całkowitej o około 0,3–0,4 punktu procentowego. 12

Jest to spójne z szerszym kierunkiem polityki UE. Strategia Apply AI koncentruje się na wykorzystaniu AI w kluczowych sektorach przemysłowych i administracji publicznej, a także na wsparciu małych i średnich przedsiębiorstw, przygotowaniu pracowników oraz budowaniu zaufania do rynku. 6

Same centra danych nie są więc metą. Zwrot gospodarczy zależy od tego, czy europejskie firmy, urzędy i pracownicy będą faktycznie potrafili wykorzystywać możliwości AI w codziennych procesach.

Najtrudniejsze będzie wykonanie planu

Autorzy uznają, że okno możliwości szybko się zamyka, i wzywają do zdecydowanego rozpoczęcia wdrażania od 2026 r. 12 Liczby pokazują jednak skalę zadania. Zbudowanie kontrolowanej w Europie infrastruktury na proponowanym poziomie wymagałoby zgodnych decyzji inwestycyjnych, rozwoju produkcji energii i sieci, sprawniejszych procedur administracyjnych, wykonalnych zasad pomocy państwa, skoordynowanych zakupów oraz wiarygodnych zabezpieczeń dla społeczności lokalnych.

Najważniejsza myśl strategii wykracza zatem poza hasło „zbudujmy więcej centrów danych”. Droga Europy do ograniczenia trwałej zależności od AI ma prowadzić przez połączenie fizycznej infrastruktury, wspólnej siły negocjacyjnej, kontroli nad strategicznymi danymi i powszechnego wdrażania technologii — przy jednoczesnym utrzymaniu rynku na tyle otwartego, by nie stworzyć nowej zależności już wewnątrz Europy. 121415