Fundacja Gatesów przeznaczy co najmniej 1 mld dolarów na bardziej sprawiedliwą AI

Fundacja Gatesów zapowiedziała, że w ciągu dwóch lat wyda co najmniej 1 mld dolarów na poszerzanie dostępu do sztucznej inteligencji w społecznościach, które często nie korzystały z wcześniejszych przełomów technologicznych. Priorytetem są zwłaszcza kraje i środowiska o niższych dochodach. Plan łączy wdrażanie narzędzi w usługach publicznych z inwestycjami w lokalne dane, języki i zasady zarządzania technologią. 112

Założenie jest proste: jeśli o tym, jakie narzędzia AI powstają, na jakich danych są szkolone i komu przynoszą korzyści, zdecyduje wyłącznie rynek, technologia może pogłębić różnicę między bogatszymi a biedniejszymi państwami. Raport Goalkeepers Fundacji Gatesów z 2026 r. proponuje inną drogę — rozwój i wdrażanie AI wokół lokalnych potrzeb oraz dobra publicznego. 112

Na co ma pójść 1 mld dolarów

Fundacja wskazała cztery główne kierunki wydatków w ramach dwuletniego zobowiązania:

• Edukacja — ok. 40%: m.in. tutorzy AI i narzędzia wspierające nauczanie oraz uczenie się.
• Ochrona zdrowia — ok. 40%: zastosowania dla pracowników medycznych i systemów opieki zdrowotnej.
• Rolnictwo — ok. 10%: np. porady i narzędzia dopasowane do warunków, w których działają drobni rolnicy.
• Cyfrowe podstawy — ok. 10%: zbiory danych i inna infrastruktura potrzebna, by AI mogła działać w słabiej obsługiwanych językach i lokalnych realiach. 7811

To podział na poziomie priorytetów, a nie opublikowany wykaz pojedynczych grantów czy kontraktów z dostawcami technologii. Dostępne materiały opisują obszary finansowania, lecz nie przedstawiają pełnego budżetu projekt po projekcie. 112

Dlaczego języki i dane są tak ważne

Jednym z głównych celów jest ograniczenie nierówności językowej i danych, wpisanej w dużą część współczesnej AI. Fundacja wskazuje, że ponad 90% danych wykorzystywanych przez wczesne duże modele językowe pochodziło ze źródeł anglojęzycznych. System oparty na tak nieproporcjonalnym zasobie może być mniej użyteczny lub mniej wiarygodny dla ludzi, których język i doświadczenia prawie nie występują w materiale treningowym. 12

Odpowiedzią ma być wsparcie danych w lokalnych językach oraz narzędzi tworzonych z myślą o miejscowych warunkach. Równocześnie fundacja akcentuje zdolność państw i społeczności do decydowania o zarządzaniu oraz ochronie własnych danych. Nie chodzi więc wyłącznie o przetłumaczenie gotowego czatbota, lecz o to, czy u podstaw systemu leżą dane, potrzeby i priorytety jego rzeczywistych użytkowników. 12

Udokumentowani partnerzy: OpenAI i Anthropic

OpenAI: Horizon 1000 zaczyna w Rwandzie

Fundacja Gatesów i OpenAI odrębnie zobowiązały się przekazać 50 mln dolarów w finansowaniu, technologii i wsparciu technicznym dla programu Horizon 1000. Inicjatywa ma wzmacniać podstawową opiekę zdrowotną w Afryce; zaczyna się w Rwandzie i ma wspierać afrykańskich liderów w określaniu, jak AI może usprawnić ich systemy zdrowotne. 216

Celem jest dotarcie do 1 tys. placówek podstawowej opieki zdrowotnej i obsługiwanych przez nie społeczności do 2028 r. Program ma wspierać pracowników pierwszej linii i wydolność systemów ochrony zdrowia, a nie wprowadzać technologię wyłącznie dla samej technologii. 1316

Reuters podał, że partnerstwo przedstawiano też jako sposób na łagodzenie skutków cięć w międzynarodowej pomocy rozwojowej dla systemów zdrowotnych. 2

Anthropic: osobne zobowiązanie 200 mln dolarów na dobra publiczne

W maju Anthropic i Fundacja Gatesów ogłosiły zobowiązanie w wysokości 200 mln dolarów na cztery lata na dobra publiczne związane z AI, m.in. w globalnym zdrowiu, edukacji, rolnictwie i mobilności ekonomicznej. Współpraca łączy granty, projektowanie programów i wiedzę Fundacji Gatesów z kredytami na korzystanie z Claude’a oraz wsparciem technicznym pracowników Anthropic.

To zobowiązanie jest odrębne od dwuletniej deklaracji 1 mld dolarów, choć służy podobnemu celowi: wykorzystaniu AI tam, gdzie same bodźce komercyjne mogą nie wystarczyć do stworzenia użytecznych narzędzi dla społeczności niedostatecznie obsługiwanych przez rynek.

Co wiadomo o Google i Microsoft

Dostępne materiały nie potwierdzają nowych, formalnych partnerstw z Google ani Microsoftem w ramach ogłoszenia planu o wartości 1 mld dolarów. Związek Billa Gatesa z Microsoftem sam w sobie nie jest dowodem uczestnictwa tej firmy w inicjatywie. Źródła nie dokumentują również partnerstwa z Google powiązanego z tym zobowiązaniem. 112

Dostęp do AI nie wystarczy bez bezpieczeństwa i lokalnej kontroli

Bill Gates ostrzegał, że AI może pomóc zmniejszać nierówności albo stać się nowym źródłem niesprawiedliwości — zależnie od tego, jak będzie rozwijana i wdrażana. Według fundacji rynek ma naturalną skłonność do dostarczania najsilniejszych narzędzi najpierw osobom i instytucjom, które już mogą za nie zapłacić. 112

Nie oznacza to jednak, że fundacja traktuje szybsze upowszechnianie AI jako dobro bez zastrzeżeń. Gates wymieniał zagrożenia takie jak oszustwa wykorzystujące AI, dezinformacja, deepfake’i, inwigilacja i cyberataki. Zwrócił uwagę, że atakujący szybciej zyskują nowe możliwości AI, niż obrońcy są w stanie usuwać słabości systemów.

Z dostępnych informacji wynika więc podejście oparte na dwóch równoległych warunkach:

1. Praktyczny dostęp do systemów, które odpowiadają na potrzeby w zdrowiu, edukacji i źródłach utrzymania.
2. Zabezpieczenia oraz lokalna sprawczość w testowaniu, zarządzaniu, ochronie i użyciu tych systemów.

Źródła potwierdzają takie łączenie dostępności z ochroną przed ryzykiem. Nie uzasadniają natomiast tezy, że deklaracja 1 mld dolarów stanowi pełną odpowiedź na problem bezpieczeństwa najbardziej zaawansowanych modeli AI ani że jest zobowiązaniem do konkretnej polityki spowalniania rozwoju AI. 12

Dlaczego moment ogłoszenia ma znaczenie

Plan ogłoszono w czasie presji na globalne budżety pomocowe i debat rządów o zasadach zarządzania AI. Gates ostrzegał, że 20-procentowy spadek finansowania zdrowia mógłby do 2045 r. oznaczać 12 mln dodatkowych zgonów dzieci. Horizon 1000 wprost ma pomagać afrykańskim systemom zdrowotnym reagować na ograniczanie międzynarodowej pomocy. 2

Znaczenie inicjatywy polega na próbie włączenia potrzeb państw o niskich i średnich dochodach — lokalnych języków, świadczenia usług publicznych, zarządzania danymi i lokalnego podejmowania decyzji — do agendy AI w momencie, gdy zasoby technologiczne i wpływ pozostają skupione gdzie indziej. Skala programu nie dorównuje wydatkom prywatnych firm na najbardziej zaawansowaną AI, ale jest dużą próbą filantropijną wpłynięcia na to, kto będzie kształtował te systemy i czerpał z nich korzyści. 112

Najważniejszy wniosek

Plan Fundacji Gatesów to dwuletni program o wartości co najmniej 1 mld dolarów, mający sprawić, by AI była użyteczna także dla ludzi i miejsc, które w przeciwnym razie mogłyby zostać pominięte. Najwięcej środków ma trafić do ochrony zdrowia i edukacji, a część została przeznaczona na rolnictwo oraz dane i infrastrukturę potrzebne dla słabiej reprezentowanych języków. 178

Najbardziej konkretne przykłady realizacji to rozpoczynający się w Rwandzie pilotaż Horizon 1000 z OpenAI oraz osobne partnerstwo Anthropic dotyczące dóbr publicznych. Otwarte pozostaje pytanie, jak fundacja przełoży ogólne proporcje finansowania na projekty prowadzone lokalnie — i czy projekty te pokażą poprawę rzeczywistych rezultatów bez pogorszenia prywatności, bezpieczeństwa czy nierówności. 16