Maria Ressa: AI trzeba uregulować, zanim odbierze ludziom sprawczość

Maria Ressa w Oslo postawiła sprawę jasno: rządy powinny już teraz ustanowić prawne granice dla sztucznej inteligencji, zanim jej wpływ stanie się zbyt głęboki, by go skutecznie kontrolować. Jej zdaniem AI już oddziałuje na ludzką uwagę i zachowania społeczne, a kolejny etap może osłabić zdolność do niezależnego wyboru. 2

Dlatego Ressa traktuje zasady dla AI jako kwestię bezpieczeństwa publicznego i ochrony demokracji, a nie próbę ograniczania legalnej wypowiedzi. W jej ujęciu stawką jest to, czy demokratyczne państwa stworzą egzekwowalne zabezpieczenia, zanim systemy o dużej autonomii na stałe pośredniczyć będą między ludźmi a światem. 23

Trzy fale wpływu AI według Ressy

Ressa opisała proces, w którym technologia może stopniowo coraz mocniej kształtować ludzkie zachowania.

1. Media społecznościowe przejęły uwagę. Według niej platformy społecznościowe, optymalizowane pod kątem zaangażowania, przyczyniły się do polaryzacji społeczeństw i izolowania ludzi. 26
2. Chatboty mogą wykorzystywać potrzebę bliskości. Ressa argumentuje, że konwersacyjna AI może oddziaływać na ludzi przez ich potrzebę więzi i intymności. Część chatbotów towarzyszących jest projektowana właśnie po to, by symulować i podtrzymywać relację z użytkownikiem, w tym także relację romantyczną. 212
3. Agentowa AI może działać za człowieka. Trzecia fala to systemy zdolne wykonywać działania w imieniu użytkownika. Obawa Ressy polega na tym, że przekazywanie takim narzędziom kolejnych decyzji i czynności może z czasem wypierać własny osąd i sprawczość człowieka. 25

Nie oznacza to, że każde narzędzie AI musi prowadzić do identycznych skutków. Jest to ostrzeżenie dotyczące kierunku bodźców: systemy zaprojektowane, by maksymalizować zaangażowanie, emocjonalne przywiązanie albo skuteczność wykonania zadania, mogą zyskiwać coraz większy wpływ na to, co użytkownicy widzą, czują i robią.

Dlaczego odrzuca argument o „przewadze Chin”

Ressa nie zgadza się z twierdzeniem, że mocniejsze zasady dla AI w USA lub Europie dałyby Chinom przewagę konkurencyjną. Reuters podał, że uznała ten sposób przedstawiania sporu — stosowany przez krytyków, w tym prezydenta USA Donalda Trumpa — za mylący. 28

Jej argument ma charakter porównawczy: Chiny już stosują wobec technologii znacznie silniejszą kontrolę państwową, niż akceptuje Dolina Krzemowa. Dla demokracji wybór nie sprowadza się więc do alternatywy „regulacje albo wolność”. Chodzi o to, czy państwa demokratyczne ustanowią zasady w interesie publicznym, z poszanowaniem praw obywatelskich, czy też pozostawią potężne systemy głównie pod wpływem korporacyjnych bodźców. 2

Gdzie jej stanowisko spotyka się z propozycją Amodeia

Dario Amodei, dyrektor generalny Anthropic, przedstawił zbliżony postulat spowolnienia tempa rozwoju możliwości najbardziej zaawansowanych modeli AI. We wrześniowym eseju z 2026 r. argumentował, że rozwój tych zdolności należy „pacingować”, czyli świadomie dostosować jego tempo tak, aby badania nad bezpieczeństwem, niezależne oceny i mechanizmy zarządzania mogły nadążyć. 10

Amodei skupia się przede wszystkim na gwałtownym wzroście technicznych możliwości systemów i ryzyku ich nadużyć. Ostrzegał, że coraz sprawniejsi agenci AI mogą zdobyć szeroki wpływ operacyjny w internecie, oraz proponował infrastrukturę do monitorowania modeli podczas ich rzeczywistego użycia i niezależnej oceny. 10

Perspektywa Ressy jest szersza i bardziej obywatelska: dotyczy tego, jak systemy pośredniczone przez AI mogą kształtować uwagę, intymność, zachowania i demokratyczne samostanowienie. Oba stanowiska łączy jednak podstawowa zasada: nie należy odkładać zabezpieczeń do czasu, gdy potężne systemy będą już powszechnie wdrożone.

Jak może wyglądać odpowiedzialność w praktyce

Ressa podkreślała też, że dobrowolne deklaracje nie wystarczą, gdy firmy tworzą produkty z uzależniającymi mechanizmami projektowymi. Jej zdaniem takie rozwiązania powinny zostać usunięte nie tylko z produktów dla nastolatków, lecz także dla dorosłych. 2

Przykładem egzekwowalnej odpowiedzialności jest niedawna ugoda Mety w USA. Firma zgodziła się zapłacić do 18 mld dolarów w ciągu dekady oraz zaostrzyć ograniczenia korzystania z Facebooka i Instagrama przez nastolatków. Ugoda zakończyła spory z niemal wszystkimi stanami USA, które zarzucały, że platformy zaprojektowano tak, by uzależniały młodych użytkowników. Meta nie przyznała się do winy.

Porozumienie obejmuje m.in. domyślne dzienne limity dla nastolatków i ograniczenia korzystania z platform w nocy.

Dla Ressy wniosek nie ogranicza się do mediów społecznościowych ani do ochrony młodych osób. Produkty systematycznie optymalizujące uwagę i zachowania mogą powodować szkody w skali całego społeczeństwa. Jej postulat regulacji AI nie jest więc wezwaniem do zakazu technologii czy ograniczania wypowiedzi, lecz żądaniem jasnej odpowiedzialności prawnej, gdy technologia jest projektowana lub wdrażana w sposób zagrażający bezpieczeństwu, autonomii albo życiu demokratycznemu. 23

Najważniejszy wniosek

Wystąpienie Ressy w Oslo przedstawia nadzór nad AI jako problem wymagający wczesnej interwencji. Gdy systemy głęboko zakorzenią się w sposobie, w jaki ludzie zdobywają informacje, budują relacje i delegują decyzje, odzyskanie skutecznej kontroli będzie znacznie trudniejsze.

Jej recepta to tworzyć prawo przed tym momentem: wymagać rzeczywistej odpowiedzialności od twórców i platform, szczególnie analizować systemy z rosnącą autonomią oraz zapewnić instytucjom publicznym — a nie wyłącznie prywatnym firmom — zdolność do oceny i nadzorowania tej technologii. 210