Odrzutowe Gerany zmieniają reguły obrony Ukrainy

Rosja coraz szerzej wykorzystuje odrzutowe drony uderzeniowe typu Geran/Shahed, przez co ukraińska obrona powietrzna staje przed innym problemem niż wcześniej. Nie chodzi już wyłącznie o zwalczanie stosunkowo wolnych, jednorazowych dronów, lecz o odpieranie szybszych i liczniejszych nalotów. Najważniejsze są tu dwa czynniki: prędkość oraz skala użycia. W praktyce oznaczają one mniej czasu na wykrycie, rozpoznanie, śledzenie i zniszczenie celu. 1718

Letni wzrost użycia zmienił nową broń w stały element kampanii

Z danych ukraińskiego wojska, które przeanalizował Reuters, wynika, że liczba użytych odrzutowych dronów wzrosła z około 450 w czerwcu 2026 r. do około 2850 w sierpniu — blisko sześciokrotnie w ciągu trzech miesięcy. Ukraińskie władze informowały też o około 1600 takich startach w lipcu. 17

Ta dynamika ma znaczenie, ponieważ Rosja może stosować te maszyny nie jako ograniczoną próbę nowej technologii, ale w kolejnych, gęstych falach ataków. Pod koniec sierpnia Kijów i okolice przez kilka dni znajdowały się pod atakami dronów. Reuters podał, że w ciągu czterech dni Rosja wystrzeliła blisko 1500 dronów, z czego ponad połowa miała napęd odrzutowy. Ataki spowodowały ofiary wśród mieszkańców oraz uszkodzenia domów i magazynów. 20

Szybszy cel oznacza krótsze okno na reakcję

Typowy Shahed z silnikiem tłokowym zwykle porusza się z prędkością poniżej 200 km/h. Reuters podawał, że odmiany odrzutowe rozwijają około 240–500 km/h. Z kolei ukraińskie źródła wskazują, że większy Geran-5 może osiągać około 600 km/h. 1718

Warto rozróżniać te parametry. Stwierdzenie, że każdy rosyjski odrzutowy Geran lata „ponad 600 km/h”, nie znajduje solidnego potwierdzenia w dostępnych informacjach. Taka górna wartość jest wiązana przede wszystkim z Geranem-5. Natomiast ukraiński prototyp odrzutowego drona przechwytującego ma według doniesień przekraczać 600 km/h. 9

Już przy prędkości 400–500 km/h skutki operacyjne są istotne: obrona ma znacznie mniej czasu, by wykryć drona, ustalić jego tor lotu, poderwać przechwytujący bezzałogowiec i doprowadzić do skutecznego zwalczania. Reuters zwracał uwagę, że takie prędkości przewyższają możliwości wielu obecnie używanych ukraińskich dronów przechwytujących. 18

Dlaczego szybkie Gerany obciążają obronę warstwową

Ukraina zbudowała kilka relatywnie tańszych sposobów zwalczania wolniejszych Shahedów: wykorzystuje walkę elektroniczną, mobilne grupy ogniowe i drony przechwytujące. Te środki nadal są potrzebne, ale wyższa prędkość utrudnia ich konsekwentne użycie — zwłaszcza gdy cele nadlatują masowo.

Ukraińskie siły powietrzne oceniają ogólną skuteczność przechwytywania jako wysoką, zarazem zaznaczając, że odrzutowe drony są zestrzeliwane rzadziej niż konwencjonalne Shahedy z silnikami benzynowymi. Brakuje jednak jednolitych, niezależnie potwierdzonych danych ogólnokrajowych pozwalających wskazać dokładny wskaźnik zestrzeleń odrzutowych Geranów.

Presja strategiczna polega na tym, że jeśli tańsze środki nie mogą dosięgnąć szybkiego drona albo nie dają pewności jego zniszczenia, Ukraina może być zmuszona wykorzystywać przeciwko najważniejszym celom zestawy rakiet przeciwlotniczych lub lotnictwo. Nawet udane zestrzelenie w ten sposób zużywa ograniczone zasoby obrony wysokiego szczebla.

O wyniku może zdecydować ekonomia tanich przechwytujących dronów

Drony jednorazowego użytku mają narzucić obrońcy niekorzystną relację kosztów. Ukraińska odpowiedź nie polega więc po prostu na odpalaniu większej liczby drogich rakiet, lecz na budowie masowej warstwy przechwytujących dronów, które będą zdolne zwalczać zagrożenie po niższym koszcie jednostkowym.

Reuters podał, że ukraiński dron przechwytujący STING kosztuje około 2000 dolarów lub mniej, podczas gdy koszt Shaheda szacowany jest na 20–50 tys. dolarów. Producent deklarował produkcję ponad 10 tys. STING-ów miesięcznie oraz rozwój drugiej generacji przeznaczonej do zwalczania odrzutowych Shahedów. Są to dane przekazane przez firmę, ale dobrze pokazują, dlaczego tanie przechwytywacze są centralnym elementem ukraińskiej strategii.

Nie wystarczy jednak sam szybki dron. Cel musi zostać szybko wykryty przez sensory i system dowodzenia, przechwytujący dron musi wystartować z odpowiedniego miejsca, a następnie zostać naprowadzony przed uderzeniem zagrożenia w miasto lub obiekt infrastruktury krytycznej. Wraz ze wzrostem prędkości celu każdy etap tego łańcucha staje się trudniejszy.

Produkcja w Rosji i dostawy komponentów podtrzymują zagrożenie

Rosyjski program Shahed/Geran ewoluował od importu irańskich konstrukcji do krajowej współprodukcji i modyfikacji. Jako ważne centrum produkcyjne wskazywana jest specjalna strefa ekonomiczna Ałabuga w Tatarstanie.

Warianty odrzutowe pokazują też znaczenie zagranicznych łańcuchów dostaw. Reuters informował, że Rosja pozyskuje część silników do dronów z Chin, a ukraiński wywiad i inne źródła wskazywały na chińskie silniki turboodrzutowe w nowszych Geranach. 7

Sankcje nie zlikwidowały tych kanałów. Reuters ustalił, że silniki chińskiej produkcji trafiały przez pośredników do powiązanego z państwem rosyjskiego producenta dronów pod oznaczeniem „przemysłowe urządzenia chłodnicze”, zgodnie z dokumentami i relacjami urzędników ds. bezpieczeństwa. Chiny są też opisywane jako najważniejszy dostawca dla Rosji komponentów nieśmiercionośnych, takich jak mikrochipy i przemysłowe części zamienne.

Dokładne rosyjskie dane o produkcji i zapasach trudno niezależnie zweryfikować. Dane o startach pokazują jednak, że latem 2026 r. Rosja była zdolna utrzymać szybko rosnące tempo operacyjne. 17

Ukraina przechodzi do przechwytywania z napędem odrzutowym

Odpowiedzią Ukrainy ma być nowa generacja szybszych dronów przechwytujących, projektowanych z myślą o odrzutowych Geranach. Ministerstwo Obrony Ukrainy przedstawiło Alexa Spatium jako pierwszy krajowy odrzutowy dron przechwytujący, przeznaczony do zwalczania Geranów-3, -4 i -5. 311

Niezależnie od tego ukraiński minister obrony poinformował, że cztery potencjalne systemy przechwytujące przeszły testy poligonowe. Celem jest jak najszybsze doprowadzenie ich do wymaganych parametrów i zwiększenie produkcji do tysięcy egzemplarzy. 26 Ukraińscy przedstawiciele podawali również, że odrzutowy przechwytujący dron zdolny przekroczyć 600 km/h przechodzi testy bojowe. 9

Same nowe konstrukcje nie rozwiązują jednak problemu automatycznie. O ich wartości zdecydują skala produkcji, niezawodność, szkolenie operatorów oraz sieć sensorów i dowodzenia zdolna kierować przechwytywacze na cel w ciągu sekund.

Co to oznacza dla wojny powietrznej

Odrzutowe Gerany nie pozbawiły Ukrainy możliwości obrony, ale podniosły tempo i koszt jej prowadzenia. Są szybsze od wcześniejszych Shahedów, pojawiają się w coraz większej liczbie i mają wykorzystywać krótki czas między wykryciem a uderzeniem. 1718

Najbardziej trwałą odpowiedzią będzie prawdopodobnie obrona warstwowa: walka elektroniczna i mobilne zespoły tam, gdzie pozostają skuteczne; klasyczna obrona przeciwlotnicza wobec zagrożeń o najwyższym ryzyku; oraz masowo produkowane szybkie drony przechwytujące przeciw rosnącej fali odrzutowych bezzałogowców. O wyniku tego wyścigu zdecyduje nie pojedyncza konstrukcja, lecz to, która strona szybciej rozwinie kompletny system wykrywania, dowodzenia i przechwytywania.