Wojna z Iranem ściska gospodarki Zatoki i wystawia sojusz z USA na próbę

Największa gospodarcza stawka wojny z Iranem skupia się w jednym miejscu: w cieśninie Ormuz. Przed konfliktem przechodziła przez nią około jedna piąta światowych przepływów ropy naftowej i skroplonego gazu ziemnego (LNG). Zakłócenia ograniczają możliwość zamiany wydobycia państw Zatoki na realne wpływy z eksportu, choć wzrost cen ropy częściowo łagodzi skutki dla części ich budżetów. 512

To rozróżnienie jest kluczowe. Droższa ropa przynosi korzyść tylko wtedy, gdy można ją wysłać do klienta. Państwo bez alternatywnego szlaku eksportowego traci przychody i może być zmuszone ograniczać wydobycie, gdy zapełniają się magazyny. Kraj mający rurociąg prowadzący do portu poza Ormuz zyskuje większą elastyczność, lecz nie pełną odporność. Wstrząs rozkłada się więc nierówno, ale w całym regionie wywiera presję na budżety, plany rozwojowe i zaufanie do architektury bezpieczeństwa, na której opiera się napływ kapitału.

Dlaczego wyższa cena ropy nie rozwiązuje problemu

Wzrost ceny surowca pomaga baryłkom, które docierają na rynek. Nie rekompensuje jednak w pełni ropy ani ładunków LNG, których nie można wyeksportować. Analiza Reutersa wskazywała, że zamknięcie cieśniny różnicuje sytuację producentów: Arabia Saudyjska korzystała na wyższych cenach i częściowej alternatywnej przepustowości eksportowej, podczas gdy państwa bez porównywalnych tras traciły miliardy dolarów. 12

Im dłużej trwają ograniczenia, tym szerzej rozchodzą się skutki poza sam sektor energetyczny. Problemy z żeglugą mogą wymuszać cięcia wydobycia, a ataki i regionalna niepewność uderzają w porty, lotniska, hotele oraz centra handlowe. 1516 Rządy państw Zatoki przeznaczają też środki na nowe rurociągi, porty i inną infrastrukturę, która ma zmniejszyć zależność od Ormuz. 2

Kto jest najbardziej narażony

Irak: największa podatność budżetu

Irak należy do najbardziej narażonych eksporterów, ponieważ nie dysponuje istotną alternatywną trasą wywozu ropy. Jeśli eksport zostaje zablokowany, natychmiast zagrożone są dochody naftowe finansujące wydatki publiczne. Reuters zaliczył kraje bez alternatywnych dróg wysyłki do głównych przegranych zamknięcia cieśniny. 12

Dla Iraku nie jest to zatem wyłącznie problem słabszej prognozy wzrostu. Długotrwała niemożność eksportu ropy ogranicza zdolność państwa do finansowania wynagrodzeń, usług publicznych, odbudowy i inwestycji.

Arabia Saudyjska: częściowa osłona, nie pełne zabezpieczenie

Arabia Saudyjska może przesyłać część ropy infrastrukturą połączoną z wybrzeżem Morza Czerwonego. Dzięki temu, a także dzięki wyższym cenom ropy, znajduje się w relatywnie lepszej sytuacji niż eksporterzy pozbawieni innego ujścia. 12

Przekierowanie części dostaw nie usuwa jednak kosztów gospodarczych. Ataki i zakłócenia zagrażają transportowi, turystyce oraz aktywności handlowej, a Rijad musi jednocześnie zwiększać wydatki na bezpieczeństwo i odporną infrastrukturę energetyczno-logistyczną. 215 To konkurencja o środki potrzebne do realizacji długofalowych krajowych planów inwestycyjnych.

Katar: LNG wymaga bezpiecznej żeglugi

Szczególnie dotkliwa jest sytuacja Kataru, którego model eksportu LNG zależy od dostępu morskiego przez Ormuz. Reuters opisywał nadmierne uzależnienie eksporterów z Zatoki od tego pojedynczego wąskiego gardła i oceniał, że nawet po trwałym pokoju kolejne zamknięcia pozostaną realnym, stałym ryzykiem. 3

Dla Kataru bezpieczna żegluga nie jest pobocznym problemem logistycznym. Jest warunkiem pewnych dostaw LNG do klientów oraz utrzymania zaufania, od którego zależą wieloletnie inwestycje gazowe. Nawet ponowne otwarcie cieśniny, jeśli pozostanie niepewne lub ograniczone, będzie ciążyć nad gospodarką po ustaniu bezpośrednich działań wojennych.

ZEA: trasa omijająca Ormuz, ale także ryzyko dla gospodarki usługowej

Zjednoczone Emiraty Arabskie mogą częściowo omijać cieśninę dzięki rurociągom i portom położonym poza nią, w tym terminalowi w Fudżajrze. Zmniejsza to skalę zagrożenia w porównaniu z państwami zależnymi od jednego szlaku, lecz go nie eliminuje. 12

Ryzyko dla ZEA dotyczy też handlu, portów, lotnictwa, finansów i rynku nieruchomości. Ataki w regionie i ograniczenia żeglugi uderzają w gospodarkę zbudowaną nie tylko na ropie, lecz także na międzynarodowej łączności. Inwestowanie w alternatywną infrastrukturę może z czasem zwiększyć odporność, ale obecnie oznacza dodatkowy koszt. 215

Presja na wzrost i finanse publiczne wzajemnie się wzmacnia

Perspektywy wzrostu pogarszały się wraz z przedłużaniem zakłóceń eksportu. Sondaż Reutersa z lipca wskazywał, że większość gospodarek Zatoki może skurczyć się w 2026 r. mocniej, niż przewidywano trzy miesiące wcześniej, z możliwością odbicia w 2027 r. Największe obniżki prognoz dotyczyły Kataru i Kuwejtu: w obu przypadkach mediana prognoz zakładała spadek PKB o 8,1% w 2026 r. 6

Problem budżetowy działa z dwóch stron:

• ograniczone są wolumeny eksportu i powiązana z nim aktywność gospodarcza;
• rosną nakłady na obronę, naprawy i zwiększanie odporności infrastruktury;
• rządy są pod presją, by chronić inwestycje krajowe i programy dywersyfikacji gospodarki;
• długotrwała niepewność osłabia handel, lotnictwo i zaufanie sektora prywatnego. 2615

Arabia Saudyjska i ZEA mają większe bufory oraz więcej tras alternatywnych niż Irak czy Katar. Konflikt pokazuje jednak, że nawet bardziej zdywersyfikowane gospodarki Zatoki pozostają zależne od bezpieczeństwa regionalnych korytarzy energetycznych i handlowych.

Próba dla amerykańskiego „parasola bezpieczeństwa”

Gospodarczy wstrząs zaostrzył pytanie, które w stolicach państw Zatoki ma znaczenie polityczne: czy amerykański parasol bezpieczeństwa zapewnia ochronę współmierną do ryzyka, jakie niesie regionalna eskalacja. Reuters informował o rosnącym niepokoju wśród źródeł i analityków z regionu po irańskich uderzeniach, które uszkodziły infrastrukturę i ujawniły słabości krajów polegających na ochronie USA. 1415

Natychmiastowym postulatem nie jest wyłącznie zawieszenie broni. Państwa Zatoki naciskają na Waszyngton, by ewentualne porozumienie trwale ograniczało zagrożenie dla infrastruktury energetycznej i nie pozwalało ponownie wykorzystywać dostaw energii jako narzędzia presji. Wśród ich priorytetów są egzekwowalne ograniczenia ataków rakietowych i dronowych oraz trwałe zabezpieczenie żeglugi przez Ormuz. 11

Nie przesądza to o zerwaniu relacji USA z państwami Zatoki. Oznacza jednak, że przyszła współpraca gospodarcza, wojskowa i dyplomatyczna będzie oceniana według bardziej praktycznego kryterium: czy rzeczywiście zwiększa bezpieczeństwo eksportowego „krwiobiegu” regionu i jego infrastruktury handlowej.

Co dla Waszyngtonu oznacza niemal 4 bln dolarów zobowiązań

Analiza przywołana przez Al Jazeerę szacowała ogłoszone zobowiązania gospodarcze Arabii Saudyjskiej, Kataru i ZEA wobec Stanów Zjednoczonych na niemal 4 bln dolarów. Zastrzegała zarazem, że wojna może utrudnić ich realizację, ponieważ rządy tych trzech państw priorytetowo traktują obronę, infrastrukturę energetyczną i odporność handlową. 18

Nie należy automatycznie traktować tych deklaracji jako w pełni zakontraktowanych i natychmiastowych wydatków. Polityczne ryzyko jest jednak realne: niższe wpływy z eksportu i wyższe potrzeby krajowe mogą spowolnić, zmniejszyć albo przekierować planowane inwestycje, zakupy i partnerstwa.

Dla Waszyngtonu opóźnienia mogą zamienić harmonogram gospodarczy w element negocjacji bezpieczeństwa. Rządy Zatoki mają silny bodziec, by przed utrzymaniem dotychczasowego tempa inwestowania za granicą uzyskać twardsze gwarancje obrony powietrznej i przeciwrakietowej, bezpiecznej żeglugi oraz wiarygodnej ochrony infrastruktury krytycznej. Im częściej Ormuz będzie postrzegany jako słaby punkt, tym silniejsza stanie się zachęta do dywersyfikowania infrastruktury, handlu i relacji zewnętrznych poza jednym partnerem bezpieczeństwa. 21114

Najważniejszy wniosek

Wojna ujawniła strukturalną słabość modeli gospodarczych państw Zatoki: ogromne bogactwo energetyczne i zdolność do globalnego inwestowania nadal zależą od wąskiego, podatnego na zakłócenia wyjścia morskiego. Irak jest najbardziej narażony pod względem dochodów z ropy, Katar szczególnie bezpośrednio odczuwa ograniczenia w eksporcie LNG, a Arabia Saudyjska i ZEA mają użyteczne, lecz ograniczone alternatywy.

Trwałe konsekwencje mogą być równie polityczne jak ekonomiczne. Ponowne otwarcie Ormuz przywróci handel, ale tylko trwałe zaufanie do bezpieczeństwa tej trasy może odbudować pewność inwestorów — i układ między USA a państwami Zatoki — nadwyrężony przez konflikt. 31114