Cieśnina Ormuz podnosi koszty energii w Europie

Zakłócenia transportu energii przez Cieśninę Ormuz szybko przełożyły się na problem kosztowy w Europie. Ropa i gaz są przedmiotem globalnego handlu, dlatego wzrost niepewności lub ograniczenie żeglugi w Zatoce Perskiej podnosi ceny hurtowe również w państwach, które nie kupują surowców bezpośrednio od producentów z regionu.

Europa dysponuje mechanizmami, które mogą złagodzić skutki nagłego kryzysu podażowego ropy. Nie zmienia to jednak faktu, że gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa już płacą wysoki geopolityczny dodatek do ceny diesla, benzyny i gazu ziemnego.

Na stacjach paliw najmocniej drożeje diesel

Według wrześniowego raportu odwołującego się do cotygodniowego biuletynu paliwowego Komisji Europejskiej średnia cena benzyny Euro-super 95 w UE wzrosła z 1,64 euro za litr 23 lutego do 2,04 euro 7 września — o około 24%. W tym samym czasie cena diesla poszła z 1,59 euro do 2,11 euro za litr, czyli o około 33%.3

Ta różnica ma znaczenie dla całej gospodarki. Olej napędowy jest podstawowym paliwem transportu drogowego i przewozów komercyjnych, więc jego szybszy wzrost cen może podnosić koszty w łańcuchach dostaw, a nie tylko rachunek przy dystrybutorze. Biuletyn Komisji Europejskiej umożliwia cotygodniowe porównywanie cen detalicznych produktów naftowych w państwach UE.1

Skala podwyżek nie była jednakowa w całej Europie. Największe wzrosty cen benzyny — po około 36% — odnotowano w Danii i Finlandii, natomiast największy wzrost ceny diesla, około 47%, miał miejsce w Bułgarii.3 Same zmiany procentowe nie przesądzają jeszcze o rzeczywistym obciążeniu budżetów rodzinnych i firm, ale pokazują, że skutki szoku są bardzo nierównomierne.

Rynek ropy wycenia ryzyko dla tras dostaw

Mniejszy ruch przez Cieśninę Ormuz zwiększył obawy inwestorów o dostęp do ropy naftowej i paliw gotowych. Reuters podał, że jednego z wrześniowych dni przez cieśninę przepłynęły tylko cztery statki przewożące towary, wobec średnio około 15 w poprzednich 10 dniach.3

10 września ropa Brent zakończyła sesję na poziomie 107,63 dolara za baryłkę, po wzroście o 6,34% w ciągu jednego dnia. Amerykańska ropa WTI osiągnęła 102,48 dolara.18 Droższy surowiec podnosi koszty europejskich rafinerii, a z czasem wpływa na ceny benzyny, diesla i paliwa lotniczego. Przeniesienie tej presji na ceny detaliczne nie jest jednak ani natychmiastowe, ani identyczne we wszystkich krajach.

Gaz: osobny wstrząs związany z LNG

Problem Europy nie ogranicza się do ropy. Holenderski TTF, kluczowy punkt odniesienia dla cen gazu w Europie, wzrósł 7 września do 75,2 euro za megawatogodzinę — najwyżej od końca 2022 r., według jednego z raportów rynkowych.13

Mechanizm jest prosty: zakłócenia żeglugi w Zatoce Perskiej dotyczą także skroplonego gazu ziemnego, czyli LNG. Gdy ładunki LNG trudniej przemieścić, Europa musi silniej konkurować o dostępne dostawy od innych eksporterów. To podnosi koszt uzupełniania magazynów i zwiększa wrażliwość rynku na chłodną zimę lub kolejne przerwy w dostawach.

Wysokie ceny nie oznaczają automatycznie natychmiastowego niedoboru

Europejski system bezpieczeństwa naftowego obejmuje zabezpieczenia, które mogą złagodzić krótkotrwałe zakłócenie. Państwa członkowskie Międzynarodowej Agencji Energetycznej muszą utrzymywać zapasy awaryjne odpowiadające co najmniej 90 dniom importu netto ropy.1 Rezerwy nie zatrzymują wzrostu cen rynkowych, ale mogą zwiększyć dostępność surowca podczas kryzysu i ograniczyć ryzyko, że przejściowy problem żeglugowy szybko przerodzi się w fizyczny brak paliwa.

Najbliższe miesiące warto więc opisywać przez pryzmat dostępności i przystępności cenowej. Rezerwy awaryjne oraz alternatywne kierunki dostaw mogą pomóc utrzymać dostęp do ropy, ale gospodarstwa domowe, przewoźnicy, linie lotnicze i energochłonne zakłady nadal muszą liczyć się z wyraźnie wyższymi i bardziej zmiennymi kosztami.

Co będzie decydujące

Kluczowe pozostaną: czas trwania i skala zakłóceń żeglugi, dostępność zastępczych dostaw ropy i LNG oraz moment nadejścia sezonowego wzrostu popytu zimą. Długotrwałe ograniczenia prawdopodobnie utrzymałyby napiętą sytuację na rynkach diesla i paliwa lotniczego, wspierały wysokie ceny gazu i zwiększały presję inflacyjną w transporcie oraz produktach energochłonnych.

Na razie skutki kryzysu najłatwiej dostrzec na stacjach paliw. Benzyna i diesel wyraźnie podrożały, przy czym szybszy wzrost ceny diesla stanowi większe ryzyko dla szerokiej gospodarki. Równoczesny skok notowań Brent i TTF pokazuje, że Europa mierzy się z połączonym szokiem cenowym na rynku ropy i gazu, a nie z problemem jednego paliwa.31318