Drugi wybuch w magazynie EMCO w Bułgarii. Co wiadomo o pożarze i śledztwie

W nocy z 11 na 12 września w składzie amunicji firmy EMCO w rejonie wsi Gorni Wyrpiszte, niedaleko Carewej Liwady w obwodzie gabrowskim w środkowej Bułgarii, wybuchł pożar, a następnie doszło do eksplozji. Był to drugi poważny incydent w obiekcie EMCO w ciągu niewiele ponad miesiąca, po podobnym zdarzeniu koło Belicy. Nie odnotowano ofiar śmiertelnych ani rannych, ale przyczyna pozostaje nieustalona. Władze badają m.in. możliwość podpalenia, sabotażu oraz zewnętrznej ingerencji. 1267

Jak przebiegał pożar

Na terenie bazy było 11 magazynów. Ogień pojawił się w jednym z nich, a następnie przeniósł się na dwa sąsiednie budynki. Przechowywana tam amunicja zaczęła detonować, co wywołało serię eksplozji. 7

EMCO podało, że w magazynie znajdowały się amunicja i proch strzelniczy. Dwaj strażnicy opuścili teren bezpiecznie. Władze przekazały, że nie było bezpośredniego zagrożenia dla okolicznych mieszkańców, innych nieruchomości ani terenów leśnych. 26

Nie ustalono dotąd źródła zapłonu ani osób odpowiedzialnych za zdarzenie. Bułgarskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych zapowiedziało sprawdzenie hipotezy sabotażu i możliwego związku z sierpniowym pożarem w innym zakładzie spółki. Śledczy nie wykluczyli też udziału podmiotów zewnętrznych. 12

Wcześniejszy wybuch koło Belicy

10 sierpnia pożar i eksplozje dotknęły inny obiekt amunicyjny EMCO w pobliżu Belicy, w gminie Triavna. Na początku września śledztwo nadal trwało: do postępowania włączyła się bułgarska agencja bezpieczeństwa, a przesłuchano co najmniej 11 świadków. 4

Po tym incydencie wojskowe zespoły oczyszczały teren z niewybuchów i odłamków. W relacjach informowano o znalezieniu 53 niewybuchów oraz około 1070 kg metalowych fragmentów. 3

Nowy pożar w innym obiekcie EMCO nastąpił zaledwie 33 dni później. Właśnie ta powtarzalność sprawia, że zdarzenie traktowane jest nie tylko jako możliwy wypadek przemysłowy. 27

Dlaczego pojawił się wątek sabotażu

Incydenty wpisują się w szerszy europejski kontekst podejrzeń dotyczących pożarów, eksplozji i zakłóceń w obiektach oraz łańcuchach dostaw sektora obronnego, zwłaszcza tych związanych ze wsparciem Ukrainy. Dostępne informacje nie dowodzą jednak, że wrześniowy pożar EMCO należał do tego samego wzorca ani że stoi za nim państwowy sprawca.

EMCO kieruje handlarz bronią Emilian Gebrew. Bułgarska prokuratura już wcześniej twierdziła, że rosyjscy operacyjni mogli brać na cel jego samego i należące do niego obiekty. Sofia wiązała podejrzenie otrucia Gebrewa w 2015 r. z rosyjskim wywiadem wojskowym GRU. 28

W 2024 r. Bułgaria wydała nakazy aresztowania wobec sześciu obywateli Rosji oskarżanych o udział w zniszczeniu magazynów EMCO w latach 2011–2020. Składowano w nich amunicję przeznaczoną na eksport do Ukrainy i Gruzji. Prokuratorzy ocenili wówczas, że istnieją uzasadnione podstawy, by dostrzegać związki między tymi wybuchami, próbą otrucia Gebrewa w 2015 r. oraz eksplozjami w składzie amunicji we Vrběticach w Czechach w 2014 r. 2

Moskwa odrzuciła te oskarżenia. 2

Co jest potwierdzone, a co pozostaje hipotezą

Dwa incydenty w obiektach EMCO w niewiele ponad miesiąc, wcześniejsze podejrzenia o ataki na infrastrukturę spółki oraz nierozstrzygnięte sprawy z przeszłości uzasadniają wzmożoną ostrożność. Nie stanowią jednak potwierdzonego przypisania odpowiedzialności.

Ani śledczy, ani bułgarski rząd nie potwierdzili publicznie podpalenia, nie wskazali sprawców i nie udowodnili rosyjskiego związku z wrześniowym pożarem. To właśnie brak wyjaśnionej przyczyny — a nie rozstrzygający dowód sabotażu — wzmacnia obawy, że bułgarski przemysł zbrojeniowy może być celowo atakowany. 124