Europa płaci coraz więcej za gaz przed zimą. Problemem są LNG, niskie zapasy i ryzyko dostaw

Europa znalazła się przed zimą w trudniejszej sytuacji gazowej z trzech powodów: mniejszej dostępności LNG, niższych zapasów w magazynach oraz rosnącej premii za ryzyko dostaw. Ograniczenia żeglugi przez Cieśninę Ormuz uszczupliły globalną podaż skroplonego gazu ziemnego dokładnie wtedy, gdy europejskie państwa uzupełniają zapasy przed sezonem grzewczym. Przy mniejszej ilości gazu pod ziemią importerzy muszą płacić więcej, by przyciągnąć elastyczne dostawy LNG drogą morską. 12

Główny wstrząs: mniej LNG dostępnego dla Europy

W normalnych warunkach przez Cieśninę Ormuz przepływa około jedna piąta światowego handlu LNG. Jej faktyczne zamknięcie ograniczyło eksport z regionu Zatoki Perskiej i zaostrzyło napięcie na globalnym rynku gazu skroplonego — wynika z doniesień Reutersa i Bloomberga. 12

Europa nie jest uzależniona wyłącznie od LNG z Zatoki, lecz przy ograniczonej podaży musi rywalizować z nabywcami z Azji o alternatywne ładunki. Szczególnie ważne jest to na rynku spot, gdzie dostawy mogą być przekierowywane między regionami. Wyższa cena gazu w Europie nie jest więc tylko skutkiem kryzysu: to mechanizm, który ma skłonić sprzedawców LNG do wysłania ładunków właśnie do Europy.

Niższe zapasy oznaczają słabszą osłonę na zimę

Na początku września europejskie magazyny gazu były wypełnione w około 66–67%. Był to najniższy poziom dla tej pory roku od 15 lat i o około 12 punktów procentowych niższy niż rok wcześniej — podał Reuters. Zapasy zwykle osiągają sezonowy szczyt tuż przed rozpoczęciem sezonu grzewczego; w 2025 r. sięgnęły 83%. 1

To istotne, ponieważ magazyny są dla Europy formą zimowego ubezpieczenia. Niższy stan zapasów nie oznacza, że UE z pewnością pozostanie bez gazu. Oznacza jednak większą zależność od bieżącego importu przez całą zimę. Przedłużające się zakłócenia żeglugi, silny mróz albo większy popyt na LNG w Azji byłyby wówczas znacznie bardziej dotkliwe.

W Niemczech, które dysponują największymi magazynami gazu w Europie, poziom zapełnienia wynosił na początku września około połowy pojemności. To pokazuje, że ryzyko nie rozkłada się równomiernie w całym regionie. 14

Dlaczego holenderski TTF przekroczył 80 euro za MWh

Dutch TTF, czyli holenderski hub Title Transfer Facility, jest kluczowym europejskim punktem odniesienia dla hurtowych cen gazu. We wrześniu jego notowania przekroczyły 80 euro za megawatogodzinę — najwyższy poziom od 2022 r. — w reakcji na niskie zapasy w UE i ograniczenia w transporcie LNG. 3

Ten wzrost odzwierciedla koszt zdobycia dodatkowej, marginalnej dostawy na napiętym rynku. Cena w Europie musi być wystarczająco wysoka, by odciągnąć ładunki od konkurencyjnych odbiorców. Jednocześnie podnosi to koszty dla przedsiębiorstw zużywających gaz, rynku energii elektrycznej, a z czasem także odbiorców detalicznych.

Do premii za ryzyko dokładają się inne ograniczenia podaży. Bloomberg wskazywał na prace konserwacyjne wpływające na część dostaw norweskimi gazociągami oraz niższe przepływy algierskiego gazu do Włoch. 2

Cele magazynowe są bardziej elastyczne, ale wybór pozostaje trudny

Komisja Europejska informowała w kwietniu, że unijna infrastruktura może pozwolić na napełnienie magazynów co najmniej do 80% do 1 listopada — pod warunkiem dostępności LNG. Zachęciła państwa do korzystania z elastyczności przewidzianej w przepisach o magazynowaniu gazu oraz do rozważenia celu 80%, aby ograniczyć presję na rynek. 2

Holandia później obniżyła krajowy cel zapełnienia magazynów do 64%, czyli o 10 punktów procentowych względem wcześniejszego założenia. Rząd wskazał, że ma to złagodzić presję wzrostową na hurtowe ceny gazu. 3

To dobrze pokazuje dylemat polityki energetycznej. Obowiązkowe, intensywne zakupy poprawiają fizyczny poziom rezerw, ale gdy LNG jest mało, mogą również nasilać licytację i podnosić ceny. Łagodniejsze cele ograniczają presję cenową, lecz pozostawiają mniejszy margines bezpieczeństwa, jeśli warunki zimą się pogorszą.

Co to oznacza dla przemysłu

Najszybciej skutki odczują sektory energochłonne. Przemysł chemiczny, hutnictwo stali i aluminium, produkcja nawozów, szkła czy papieru zużywają duże ilości gazu bezpośrednio albo energii elektrycznej, której cena jest silnie związana z ceną gazu.

Jeżeli ceny hurtowe pozostaną wysokie, firmy mogą ograniczać produkcję, wstrzymywać inwestycje lub czasowo zamykać najmniej konkurencyjne zakłady. Szerszym zagrożeniem jest utrata konkurencyjności europejskiego przemysłu: przedsiębiorstwa mogą albo pochłaniać wyższe koszty kosztem marż, albo przerzucać je na klientów i ryzykować utratę zamówień.

Rachunki i inflacja: skutki dla gospodarstw domowych pojawiają się później

Gospodarstwa domowe zwykle odczuwają szok na rynku hurtowym z opóźnieniem — w taryfach za ogrzewanie i prąd. Skala oraz tempo przeniesienia kosztów zależą od krajowych zasad regulacji cen detalicznych, rodzaju umów i ewentualnego wsparcia państwa.

Droższy gaz może też wpływać na ceny znacznie szerzej niż tylko na rachunki za energię. Jest on kosztem w transporcie, produkcji żywności, materiałów budowlanych i towarów przemysłowych, przez co rośnie ryzyko ponownej inflacji napędzanej energią. Rządy mogą łagodzić ten efekt dopłatami, obniżkami podatków lub innymi interwencjami, lecz wiąże się to z kosztami dla finansów publicznych.

Kluczowym ryzykiem nie jest przesądzony niedobór, lecz mniejsza odporność

Najtrafniej byłoby opisać sytuację nie jako pewność, że Europa zabraknie gazu, lecz jako wejście w zimę z mniejszym ubezpieczeniem i znacznie wyższą ceną bezpieczeństwa dostaw.

Reuters szacował, że poziom zapasów może osiągnąć w tym roku około 70–75%, poniżej 83% odnotowanych w 2025 r. Ostateczny wynik będzie zależał od dostępności LNG i warunków rynkowych. 1 Scenariusze pozostają bardzo różne: powrót stabilnej żeglugi i regularnego importu mógłby szybko zmniejszyć presję, natomiast dalsze zakłócenia w Ormuz oraz silny popyt na LNG mogą utrzymać wysokie ceny i zwiększyć wrażliwość Europy na zimową pogodę.

Dla rządów i odbiorców energii priorytetem jest dziś zabezpieczanie dostaw bez wzmacniania panicznych zakupów, ograniczanie możliwego do uniknięcia zużycia, sprawne wykorzystanie infrastruktury transgranicznej oraz ochrona najbardziej narażonych odbiorców i strategicznych gałęzi przemysłu. Żadne z tych działań nie jest bezkosztowe, ale każde może zmniejszyć ryzyko, że napięty rynek gazu przerodzi się w szerszy kryzys gospodarczy.