Katar kupuje amerykański LNG, gdy jego własny eksport niemal zamarł

Kryzys katarskiego LNG stał się wstrząsem dla całego rynku skroplonego gazu ziemnego. Uszkodzenia kompleksu Ras Laffan, a zarazem bardzo poważne ograniczenie żeglugi przez cieśninę Ormuz, zmusiły QatarEnergy do wyłączenia części instalacji skraplania, zawieszenia eksportu i wielokrotnego powoływania się na klauzulę force majeure wobec odbiorców w Europie i Azji. 214

Skala problemu najlepiej pokazuje niecodzienna sytuacja: jeden z największych eksporterów LNG na świecie sam zaczął kupować ładunki na rynku spot w Stanach Zjednoczonych, aby wesprzeć wybranych zagranicznych klientów. 19

Co stało się z produkcją LNG w Katarze?

Według Oxford Institute for Energy Studies QatarEnergy 2 marca zakończyło produkcję LNG i produktów powiązanych w zakładzie Ras Laffan, a dwa dni później ogłosiło wobec dotkniętych kontrahentów siłę wyższą. 14

Późniejsze relacje wiązały zakłócenia zarówno z uszkodzeniami katarskiej infrastruktury produkcyjnej, jak i z brakiem możliwości normalnego korzystania przez gazowce z cieśniny Ormuz. Reuters informował, że konflikt zmusił firmę do wyłączenia ciągów skraplania, ogłoszenia siły wyższej i zawieszenia eksportu. 2 Al Jazeera podała, że według QatarEnergy irański atak wyłączył około 17% zdolności eksportowych LNG kraju. 15

Są to dwa odrębne, lecz nakładające się problemy:

• uszkodzenia i wyłączenia produkcji ograniczają ilość LNG, którą Katar może wytworzyć;
• niebezpieczny lub zablokowany szlak eksportowy uniemożliwia zwykłe dostawy nawet wtedy, gdy część gazu mogłaby zostać załadowana.

W efekcie nie jest to jedynie krótkotrwała przerwa produkcyjna. Według materiału Bloomberga przedrukowanego przez Energy Connects katarski eksport LNG spadł z około 20 mln ton w porównywalnym kwartale rok wcześniej do mniej niż 2 mln ton między kwietniem a czerwcem 2026 r. 6

Siła wyższa wydłuża się, a odbiorcy tracą kolejne dostawy

Klauzula force majeure zasadniczo zwalnia dostawcę z obowiązku realizacji kontraktu, gdy nadzwyczajne zdarzenia uniemożliwiają wykonanie zobowiązania. QatarEnergy przedłużało takie zawiadomienia, ponieważ perspektywy bezpiecznego wznowienia żeglugi przez Ormuz pozostawały niejasne.

Reuters podał w lipcu, że przedłużono siłę wyższą dla kilku klientów azjatyckich, a część gazowców była wynajmowana do połowy października — co sugerowało, że problemy z eksportem mogą potrwać. 2 Pod koniec sierpnia firma przedłużyła anulowanie dostaw dla klientów w Pakistanie do października, a siłę wyższą dla Bangladeszu — poza wrzesień. 1

Skutki odczuwa również Europa. Włoska spółka Edison poinformowała, że nie otrzyma kolejnych pięciu ładunków zaplanowanych od końca września do początku listopada. 10 Wcześniejsze przedłużenia dotyczyły już 21 ładunków przeznaczonych dla Włoch w okresie od kwietnia do początku września. 12

Często przywoływana informacja o 92-procentowym spadku ruchu LNG przez Ormuz nie znajduje dostatecznego potwierdzenia w udostępnionych materiałach źródłowych. Mocniej udokumentowany jest natomiast wniosek, że komercyjny ruch LNG został w większości zawieszony albo silnie ograniczony, a normalne przepływy nie wróciły. 124

Dlaczego wielki producent kupuje LNG w USA?

QatarEnergy kupiło 33 spotowe ładunki amerykańskiego LNG z dostawą do Korei Południowej, na Tajwan, do Bangladeszu, Indii i Japonii — podał Reuters. To zdecydowanie więcej niż cztery takie ładunki kupione rok wcześniej. 19

To pokazuje różnicę między zdolnością do produkcji gazu a zdolnością do jego dostarczenia. Katarski system produkcji i eksportu jest uzależniony od tego samego regionalnego wąskiego gardła. LNG z USA może natomiast zostać załadowany w terminalach poza Zatoką Perską i wysłany bezpośrednio na rynki importowe.

Zakupy najpewniej miały ograniczyć problemy najważniejszych klientów i chronić reputację QatarEnergy jako wiarygodnego dostawcy długoterminowego — choć ogłoszenie siły wyższej ogranicza jego bieżące obowiązki kontraktowe. 19 To jednak rozwiązanie pomostowe, a nie pełnowymiarowy zamiennik: dostępne ładunki spot są ograniczone, konkurują o nie inni kupujący, a ich skala i koszt nie zastąpią zwykłego katarskiego eksportu.

Udostępnione relacje potwierdzają zakupy spotowe, lecz nie zawierają wystarczająco wiarygodnych szczegółów, by uznać za potwierdzone proponowane długoterminowe umowy z konkretnymi działającymi lub budowanymi projektami LNG w USA.

Europa i Azja walczą o mniejszą pulę elastycznych dostaw

Przed wojną Katar odpowiadał za około jedną piątą światowego eksportu LNG. 614 Tak szybkie ograniczenie dostaw od tak dużego producenta natychmiast napina rynek. Alternatywna podaż jest ograniczona przez moce skraplania, wcześniej zawarte kontrakty długoterminowe, dostępność gazowców oraz czas rejsów.

Dla odbiorców w Europie i Azji realne możliwości są ograniczone:

• zakup zastępczych ładunków na rynku spot, zwykle po wyższym koszcie krańcowym;
• korzystanie z zapasów lub ograniczanie zużycia;
• przechodzenie części przemysłu albo energetyki na inne paliwa, tam gdzie jest to technicznie możliwe;
• akceptowanie mniejszej liczby dostaw lub zmienionych harmonogramów.

Według relacji dotyczących przedłużonych anulowań dostaw europejscy i azjatyccy odbiorcy pozyskują ładunki zastępcze, ograniczają zużycie gazu albo zmieniają paliwo. 4 Przedłużający się kryzys utrudniałby Europie utrzymywanie lub odbudowę zapasów gazu przed sezonami zwiększonego popytu, a większa rywalizacja o LNG z basenu Atlantyku podnosiłaby presję na wszystkich importerów. Jest to ryzyko rynkowe, a nie potwierdzona prognoza poziomu unijnych magazynów.

Indie, Japonia i Chiny: doraźne rozwiązania nie przywracają normalnego handlu

Indie znalazły się wśród rynków, do których skierowano amerykańskie zakupy spotowe QatarEnergy. 19 Reuters informował też o trzech ładunkach LNG załadowanych w Katarze i Zjednoczonych Emiratach Arabskich, które zostały przeładowane między statkami poza cieśniną Ormuz z przeznaczeniem dla Indii i Japonii. 17

Takie przeładunki statek–statek pokazują, że pojedyncze dostawy można czasem przekierować lub uratować. Są jednak złożonymi operacyjnie wyjątkami, a nie substytutem regularnego ruchu gazowców przez Ormuz.

Chiny są narażone nie tylko przez rynek LNG, lecz także przez koszty energii i surowców wykorzystywanych w przemyśle. Wyższe ceny gazu, LPG, nafty i frachtu mogą obciążać marże petrochemiczne oraz decyzje o poziomie pracy instalacji. Dostarczone źródła nie pozwalają jednak potwierdzić ilościowo spadku produkcji petrochemicznej w całych Chinach, który można byłoby przypisać temu kryzysowi.

Najważniejszy wniosek: LNG nie jest łatwo wymienialne

Kryzys pokazuje, że bezpieczeństwo dostaw LNG zależy od czegoś więcej niż wielkość złóż i zdolności produkcyjnych. Kraj może dysponować ogromnymi zasobami gazu, a mimo to nie być w stanie obsłużyć klientów, jeśli jego infrastruktura jest uszkodzona, a jedyny praktyczny szlak żeglugowy zostaje zakłócony.

Zakupy LNG w USA pomogły QatarEnergy skierować część ładunków do kluczowych rynków azjatyckich, lecz nie zlikwidowały szerszej luki podażowej. Dopóki nie zostaną przywrócone operacje w Ras Laffan i bezpieczny, regularny tranzyt przez cieśninę Ormuz, Europa i Azja będą konkurować o ograniczoną pulę zastępczego LNG. Rola Kataru pozostanie przy tym częściowo rolą awaryjnego zarządcy portfelem dostaw, a nie wyłącznie globalnego eksportera. 21419