Rubio: Iran „będzie tracił tankowce” za ataki na amerykańskie okręty

Sednem najnowszej eskalacji jest amerykańska próba podniesienia ekonomicznej ceny ataków na własne siły morskie. Dowództwo Centralne USA (CENTCOM) podało, że irański Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej dwukrotnie w ciągu dwóch dni wycelował w okręt US Navy pociski balistyczne. Według CENTCOM okręt uniknął ataków, a żaden amerykański żołnierz nie odniósł obrażeń. Następnie USA poinformowały o zniszczeniu pięciu irańskich tankowców z ropą: czterech w Zatoce Omańskiej i jednego w pobliżu wyspy Chark, głównego irańskiego ośrodka eksportu ropy. 1520

Sekretarz stanu Marco Rubio przedstawił tę sekwencję jako prostą formułę odstraszania: za każdą próbę uderzenia w amerykański okręt Iran ma „tracić tankowce”. W późniejszych wypowiedziach zapowiedział dalszą presję gospodarczą na Teheran, używając sformułowania o „duszeniu ich gospodarczo”.

Dlaczego celem są tankowce

Logika takich uderzeń jest jasna: transport ropy jest jednocześnie wrażliwym punktem infrastruktury i źródłem dochodów Iranu. Atakując tankowce powiązane z Korpusem Strażników Rewolucji Islamskiej, Waszyngton chce odpowiedzieć na działania przeciw własnym okrętom, nie ograniczając odwetu wyłącznie do bezpośredniej wymiany ognia na morzu lub ataków na bazy.

Nie był to odosobniony incydent. Reuters podał, że kilka dni wcześniej siły USA uderzyły w trzy irańskie tankowce, w tym jeden w pobliżu wyspy Chark. Późniejsza operacja przeciw pięciu jednostkom była więc kolejnym etapem nasilającej się kampanii na morzu. 4

Często przywoływana liczba 10 irańskich tankowców wymaga jednak zastrzeżenia. Jeden z materiałów, powołując się na amerykańskie twierdzenia wojskowe, podał, że w poprzednim tygodniu unieruchomiono 10 jednostek, wliczając pięć zaatakowanych w najnowszej operacji. Inne relacje koncentrują się na potwierdzonym przez USA komunikacie o pięciu statkach oraz wcześniejszych atakach na trzy. 420 Na podstawie dostępnych relacji nie można niezależnie potwierdzić dokładnej sumy ani stanu wszystkich jednostek.

Iran deklaruje odwet — także wobec żeglugi i baz

Po atakach na tankowce Iran zgłaszał działania i groźby wymierzone w siły USA, terytorium ich partnerów oraz statki handlowe:

• Iran oświadczył, że po amerykańskich uderzeniach na tankowce wystrzelił pociski w kierunku sił USA w bazie Al-Azraq w Jordanii. 620
• Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej twierdził, że zaatakował w pobliżu cieśniny Ormuz 10 statków, w tym dwa amerykańskie i osiem tankowców. Reuters opisał to jako irańskie twierdzenie; nie jest ono niezależnym potwierdzeniem powodzenia ataków.
• Marynarka Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej ostrzegła załogi tankowców w pobliżu portów Kuwejtu i Bahrajnu, by opuściły swoje jednostki; według komunikatu statki mogą zostać zaatakowane w odwecie za działania USA. 12
• Teheran ostrzegł, że infrastruktura energetyczna państw Zatoki Perskiej — w tym amerykańskie interesy naftowe i gazowe — pozostaje narażona na kolejne ataki. 3

Stawką nie jest już wyłącznie bezpośrednia konfrontacja USA z Iranem. Zagrożone są państwa, porty i szlaki morskie podtrzymujące eksport energii z Zatoki Perskiej. Bahrajn, Kuwejt i Jordania goszczą lub wspierają aktywność wojskową USA, przez co są szczególnie wystawione na ryzyko ataków rakietowych, dronowych i morskich.

Sankcje na lotnictwo jako drugi element presji

Kampanii przeciw tankowcom towarzyszy szersza próba ograniczenia irańskich sieci handlowych i logistycznych.

8 września Departament Skarbu USA objął sankcjami 36 podmiotów, które — według Waszyngtonu — wspierają irański sektor lotniczy. Wśród nich wskazano domniemane firmy fasadowe, zagranicznych pośredników i trasy przeładunkowe wykorzystywane do pozyskiwania samolotów amerykańskiego pochodzenia oraz wrażliwych technologii. Resort stwierdził, że Iran używa tego sektora do transportu broni, personelu i nielegalnych ładunków.

Departament Skarbu zawiesił też irańską licencję generalną J-1, która zezwalała na czasowy reeksport określonych samolotów cywilnych do Iranu, oraz wydał upoważnienie do wygaszania niektórych wcześniej dopuszczonych transakcji w lotnictwie cywilnym. Wcześniejsze działania rozszerzyły zakres aktywności związanej z Iranem, która może w przyszłości wiązać się z ryzykiem sankcji wtórnych, m.in. w lotnictwie i żegludze.

To gospodarczy wymiar przekazu Rubia: ataki na tankowce bezpośrednio uderzają w aktywa związane z ropą, a sankcje mają utrudnić Iranowi finansowanie, przemieszczanie i podtrzymywanie kluczowych sieci.

Cieśnina Ormuz i ropa: skutki odczuwalne globalnie

Najważniejszym punktem nacisku pozostaje cieśnina Ormuz — wąski szlak łączący Zatokę Perską z Oceanem Indyjskim, strategiczny dla światowych dostaw ropy i gazu. Relacje wskazywały na poważne utrudnienia w tranzycie paliw przez tę drogę wodną, a kolejne ataki i groźby zwiększyły obawy przed długotrwałymi zakłóceniami. 11

Rynek zareagował wzrostem cen. Według CNBC 1 września ropa Brent kosztowała około 94,52 dolara za baryłkę, a późniejsze relacje wskazywały na poziom bliski 100 dolarów lub wyższy w miarę zaostrzania się sporu o żeglugę. 51113 Ceny odzwierciedlają nie tylko faktyczne przerwy w dostawach, lecz także ryzyko ataków na statki, porty, infrastrukturę eksportową i sam tranzyt przez cieśninę.

Dodatkową presję w regionie wywierają Huti. Reuters opisał ich twierdzenia o atakach dronami i pociskami na saudyjską bazę lotniczą oraz kilka celów naftowych w Arabii Saudyjskiej. To rozszerza potencjalne skutki kryzysu poza bezpośrednią wymianę uderzeń między USA a Iranem. 1

Coraz mniej miejsca na dyplomację

Obecny schemat to eskalacja oparta na przymusie, a nie widoczna droga do negocjacji. Waszyngton próbuje odbudować odstraszanie, wiążąc próby ataków na swoje siły ze stratami irańskich aktywów naftowych i z pogłębianiem izolacji ekonomicznej. Teheran z kolei stara się pokazać, że może narzucać koszty partnerom USA, obiektom wojskowym i żegludze handlowej w całej Zatoce Perskiej.

Powstaje przez to niebezpieczna spirala: próba ataku rakietowego może prowadzić do uderzeń w tankowce; te zaś do odwetu na bazach lub statkach; każda kolejna odsłona podnosi ryzyko dla żeglugi przez Ormuz i regionalnej infrastruktury energetycznej. Dostępne relacje nie wskazują na aktywny kanał dyplomatyczny, który mógłby wiarygodnie powstrzymać ten cykl. 3