Skamieniałość sprzed 560 mln lat znaleziona na norweskim pastwisku. Dlaczego Charnia jest tak ważna

Odkrycie z Finnmarku, arktycznego regionu północnej Norwegii, jest ważne z dwóch powodów: okaz ma około 560 mln lat i należy do najstarszych znanych trójwymiarowo zachowanych skamieniałości złożonego organizmu zwierzęcopodobnego. To zarazem pierwsze od dziesięcioleci duże nowe stanowisko skamieniałości ediakarskich w Europie. Dzięki niezwykłemu zachowaniu okaz daje znacznie bardziej bezpośredni wgląd w miękkociałe życie z okresu, gdy na Ziemi zaczynały pojawiać się duże, złożone organizmy. 28

Co okaz mówi o Charnia

Charnia była osiadłym, przypominającym liść organizmem z grupy rangeomorfów. Z wyglądu kojarzy się raczej z paprocią niż ze zwierzęciem, lecz badacze zwykle zaliczają ją do wczesnych organizmów zwierzęcopodobnych. Nie miała ust, widocznych narządów ani oczywistych struktur umożliwiających ruch. 7

Wcześniejsze badania wskazują, że jej ciało tworzyły powtarzalne, wewnętrznie połączone rozgałęzienia. Nowe gałęzie powstawały kolejno na bazie już istniejących. Norweski, trójwymiarowy okaz może pomóc sprawdzić i doprecyzować tę interpretację budowy wewnętrznej. 3

To szczególnie cenne, bo skamieniałości organizmów ediakarskich najczęściej zachowują się jako spłaszczone odlewy lub odciski. W takich przypadkach szczegóły anatomii wewnętrznej pozostają zwykle niepewne. 12

Dlaczego zachowała się tak dobrze i jak ją znaleziono

Zdaniem badaczy organizm został szybko zasypany na dnie morskim przez osady przeniesione przez dawną podmorską lawinę. Takie nagłe pogrzebanie ochroniło jego miękkie ciało i umożliwiło wyjątkowe zachowanie skamieniałości. 6

Okaz znaleziono na owczym pastwisku w Finnmarku. Dostępne relacje wskazują, że skała, która spadła z pobliskiego klifu, rozłupała się po upadku, odsłaniając skamieniałość. 28

Co wiadomo o ekosystemie z tego miejsca

Przekazane źródła potwierdzają obecność Charnia i wyjątkowe warunki jej pogrzebania, ale nie podają wiarygodnego wykazu innych organizmów ediakarskich, tropów biologicznych ani cech osadów znalezionych na stanowisku. Nie można więc rzetelnie wskazać pełnego składu tamtejszego ekosystemu.

Minimum, które można stwierdzić, jest jednak istotne: okaz dokumentuje głębokomorską społeczność dna z ediakaru, w której żyły osiadłe, liściokształtne rangeomorfy i które mogły zostać błyskawicznie przykryte przez przepływy osadowe. 16

Co to zmienia dla poszukiwań najstarszego złożonego życia

Znalezisko poszerza geograficzny zapis złożonego życia ediakarskiego o Finnmark i pokazuje, że odpowiednie skały osadowe w północnej Europie nadal mogą kryć odkrycia dużej wagi. 2

Sugeruje też, że pozorna rzadkość i rozmieszczenie takich organizmów mogą częściowo wynikać z tego, gdzie zaszły sprzyjające warunki zachowania oraz gdzie odpowiednie warstwy zostały później odsłonięte przez procesy geologiczne. Miękkociałe organizmy miały największą szansę przetrwać w zapisie kopalnym tam, gdzie zostały szybko pogrzebane osadem. 16

W praktyce wzmacnia to argument za celowanymi badaniami podobnych skał ediakarskich, zwłaszcza w słabiej rozpoznanych regionach, zamiast zakładać, że najważniejsze stanowiska są już znane. 2