Wysoki poziom ksylitolu we krwi powiązano z ryzykiem sercowo-naczyniowym. To nie dowód, że ksylitol je powoduje

Wysokie zmierzone stężenie ksylitolu we krwi wiązało się z większym późniejszym ryzykiem poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych — zawału, udaru lub zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych — w analizie przedstawionej podczas Kongresu Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) w 2026 r. Nie jest to jednak dowód, że zjedzenie gumy, miętówki czy innego produktu z ksylitolem wywołuje chorobę sercowo-naczyniową. 810

Co wykazała analiza ESC 2026

Zespół pod kierownictwem dr. Marco Witkowskiego ze szpitala uniwersyteckiego Charité w Berlinie przeanalizował dane 17 710 osób z dwóch prospektywnych kohort populacyjnych: Canadian Longitudinal Study on Aging (CLSA) oraz brytyjskiego badania EPIC-Norfolk. 1015

W kohorcie CLSA, obserwowanej przez sześć lat, u uczestników z najwyższego kwartylu stężenia ksylitolu we krwi ryzyko łącznego punktu końcowego było o 57% wyższe niż u osób z najniższego kwartylu. Wynik podano po uwzględnieniu znanych czynników ryzyka sercowo-naczyniowego. 8

W badaniu EPIC-Norfolk, w którym obserwacja trwała do 30 lat, grupa o najwyższym stężeniu ksylitolu miała o 18% wyższe ryzyko niż grupa o najniższym stężeniu. Badacze opisali także zależność dawka–odpowiedź: częstość zdarzeń sercowo-naczyniowych rosła wraz ze wzrostem stężenia ksylitolu w kolejnych grupach, a nie tylko przy porównaniu dwóch skrajnych kategorii.

Zgłaszane zależności utrzymywały się po korekcie o takie czynniki jak wiek, płeć, palenie tytoniu, wskaźnik masy ciała (BMI), stężenie lipidów we krwi, cukrzyca i nadciśnienie. Korekta statystyczna może ograniczać wpływ znanych różnic między grupami, ale nie usuwa wszystkich możliwych czynników zakłócających. 8

Jak rozumieć liczbę 57%

Wynik 57% to względne porównanie osób z najwyższym i najniższym zmierzonym stężeniem ksylitolu we krwi w kanadyjskiej kohorcie. Nie oznacza, że 57% osób używających ksylitolu dozna zawału, udaru czy innego zdarzenia, ani nie określa indywidualnego ryzyka bezwzględnego. 8

Nie przesądza też, że to spożycie ksylitolu z produktów dietetycznych było przyczyną zarówno wyższego stężenia we krwi, jak i częstszych zdarzeń. Pojedynczy pomiar we krwi nie jest bezpośrednim zapisem ilości ksylitolu spożytej w diecie.

Dlaczego naukowcy sprawdzają możliwy mechanizm

Prezentacja kongresowa nawiązuje do opublikowanego w 2024 r. badania tej samej grupy. Wykazało ono związek wyższego krążącego stężenia ksylitolu z wystąpieniem poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych; w kohorcie walidacyjnej skorygowany iloraz hazardu dla najwyższego wobec najniższego tercyla wynosił 1,57. W badaniach eksperymentalnych ksylitol zwiększał również kilka wskaźników reaktywności płytek krwi i nasilał zakrzepicę. 1

Wyniki dotyczące płytek stanowią możliwe biologiczne wyjaśnienie związku ze zdarzeniami zakrzepowymi, takimi jak zawał i udar. Same w sobie nie dowodzą jednak, że ten efekt tłumaczy długoterminowe obserwacje kohortowe ani że typowe spożycie ksylitolu prowadzi do zdarzeń klinicznych. 1

Najważniejsze ograniczenia

Analiza ESC 2026 miała charakter obserwacyjny. Może wykazać, że wyższe stężenie ksylitolu we krwi i późniejsze zdarzenia sercowo-naczyniowe współwystępowały częściej, niż można byłoby oczekiwać po korekcie statystycznej, ale nie pozwala rozstrzygnąć, czy ksylitol był ich przyczyną. 89

Badanie przedstawiono na kongresie naukowym, a relacje dotyczące prezentacji opisywały je jako nieopublikowane lub jeszcze niepoddane recenzji naukowej. Przed wyciąganiem stanowczych wniosków żywieniowych szczególnie istotne są więc niezależna ocena, pełny opis metod i powtórzenie wyników. 915

Pozostaje też kluczowa niewiadoma: stężenie ksylitolu w krwiobiegu może odzwierciedlać więcej niż spożycie produktów bez cukru. Ksylitol jest metabolitem, dlatego na jego poziom mogą wpływać również procesy metaboliczne zachodzące w organizmie. Nie można zatem wykluczyć resztkowego wpływu czynników zakłócających lub odwróconej przyczynowości — na przykład sytuacji, w której różnice metaboliczne albo stan zdrowia wpływają jednocześnie na poziom ksylitolu i ryzyko sercowo-naczyniowe.

Co z tym zrobić teraz

Dane uzasadniają ostrożność i dalsze badania, a nie panikę czy natychmiastowy wniosek, że każdy produkt zawierający ksylitol jest niebezpieczny. ESC wskazało, że potrzebne są kolejne badania bezpieczeństwa ksylitolu i innych słodzików.

Dla zdrowia serca bardziej użyteczny jest szerszy kierunek zmian w diecie niż prosta zamiana jednego słodzika na drugi: w miarę możliwości warto ograniczać częste sięganie po wysoko przetworzone słodkie produkty i napoje. To badanie nie pokazuje, że zastąpienie ksylitolu dużą ilością dodanego cukru poprawiłoby zdrowie serca.

Osoby z chorobą sercowo-naczyniową, cukrzycą lub chorobą nerek, a także osoby regularnie stosujące zamienniki cukru i mające wątpliwości co do diety, powinny omówić całościowy sposób żywienia oraz własne czynniki ryzyka z lekarzem lub dietetykiem. Kolejne badania powinny wyjaśnić, skąd bierze się ksylitol we krwi, potwierdzić obserwacje kohortowe i sprawdzić, czy samo spożycie ksylitolu zmienia ryzyko sercowo-naczyniowe.