USA chcą, by G20 dopuściło szkolenie AI na utworach chronionych prawem autorskim

Stany Zjednoczone wezwały kraje G20 do opracowania zasad, które pozwoliłyby firmom rozwijającym sztuczną inteligencję szkolić modele na objętych prawem autorskim książkach, muzyce, sztuce i innych utworach. Jednocześnie zasady te miałyby chronić interesy twórców. W centrum tej propozycji znalazła się koncepcja „fair use” — amerykański wyjątek prawa autorskiego dopuszczający w określonych sytuacjach wykorzystanie utworu bez zgody uprawnionego. 1

USA: innowacja bez porzucania ochrony twórców

Podczas technologicznego spotkania G20 w Chapel Hill w Karolinie Północnej sekretarz handlu USA Howard Lutnick przekonywał, że państwa powinny tworzyć ramy umożliwiające trenowanie AI na dorobku twórców. Jego zdaniem trzeba chronić artystów i wynalazców, lecz nie wolno budować barier blokujących innowacje. 1

Lutnick powołał się wprost na zasadę „fair use”. Nie wyjaśnił jednak, jak w praktyce pogodzić swobodę trenowania modeli z ochroną autorów. Otwarte pozostają m.in. pytania o to, kiedy konieczna byłaby zgoda twórcy, czy przysługiwałoby mu wynagrodzenie oraz w jaki sposób te zabezpieczenia miałyby być egzekwowane. 1

To istotne, ponieważ przepisy autorskie różnią się między krajami, a legalność wykorzystywania chronionych treści do trenowania modeli AI jest wciąż przedmiotem sporów.

Spory sądowe o dane treningowe

Anthropic, OpenAI, Google i Meta zostały pozwane przez autorów, wydawców, organizacje medialne oraz innych twórców. Powodowie twierdzą, że ich dzieła wykorzystano przy rozwoju AI bez zezwolenia. Firmy utrzymują natomiast, że proces trenowania modeli jest zgodny z prawem. 1

Amerykański Departament Sprawiedliwości zajął wyraźne stanowisko w sporze OpenAI z dziennikiem The New York Times i innymi gazetami. W piśmie do sądu wskazał, że trenowanie AI co do zasady stanowi dozwolony użytek chronionych prawem autorskim materiałów w rozumieniu „fair use”. 1

Nie przesądza to jednak automatycznie o wyniku wszystkich postępowań. Ocena „fair use” następuje w toku sporów sądowych i może zależeć od konkretnych okoliczności wykorzystania utworów. Dlatego sprawy te pozostają ważne zarówno dla branży AI, jak i dla twórców domagających się kontroli nad użyciem swojej pracy.

Regulować realne szkody, nie hipotetyczne zagrożenia

Debata o prawie autorskim była częścią szerszego amerykańskiego apelu o ostrożność w tworzeniu nowych, szerokich regulacji AI. Prezes Nvidii Jensen Huang powiedział przedstawicielom G20, że rządy powinny unikać przepisów wymierzonych w „teoretyczne szkody”, a zamiast tego reagować na konkretne problemy występujące w rzeczywistym świecie. 1

Takie podejście oznacza preferencję dla regulowania udowodnionych ryzyk, zamiast wprowadzania z góry ogólnych ograniczeń dla całej technologii. Zwolennicy uważają, że chroni to tempo innowacji. Krytycy bardziej powściągliwego modelu regulacyjnego mogą z kolei wskazywać, że oczekiwanie na wystąpienie szkód może pozostawić luki w ochronie. Spotkanie G20 nie rozstrzygnęło tego sporu.

Co zapisano we wspólnym stanowisku G20

Wspólne oświadczenie G20 głosi, że przyszłe przepisy tworzone specjalnie dla AI powinny być ograniczone do „nowych zagadnień”, których nie obejmuje już istniejące prawo. Dokument podpisały także Chiny, mimo że mają już rozbudowane regulacje dotyczące sztucznej inteligencji. 1

Kierunek ten wiązano z obawami, że rozległe wymogi nakładane przez państwa mogą uderzyć w ekonomię sektora i plany rozwoju produktów — na przykład opóźniając premiery nowych modeli albo zmuszając firmy do zmian w działaniu produktów ze względów bezpieczeństwa. 1

Kompromis, którego szczegóły wciąż nie istnieją

Dyskusja G20 wskazuje na możliwy kompromis: pozostawić twórcom AI przestrzeń do korzystania z danych treningowych zgodnie z zasadami „fair use”, a zarazem chronić osoby, których utwory współtworzą zasób wiedzy wykorzystywany przez te systemy.

Najtrudniejsze kwestie pozostają jednak bez odpowiedzi. Dopóki nie zostaną jasno określone zasady licencjonowania, wynagrodzeń, zgody i egzekwowania prawa, równowagę między rozwojem AI a prawami twórców będą wyznaczać krajowe przepisy oraz toczące się postępowania sądowe. 1