Administracja Trumpa po stronie OpenAI w sprawie praw autorskich

Administracja Donalda Trumpa przedstawiła sądowi na Manhattanie stanowisko popierające OpenAI w sporze z „The New York Times” o wykorzystanie artykułów do trenowania modeli stojących za ChatGPT. Departament Sprawiedliwości USA (DOJ) uznał, że taki trening co do zasady może być objęty amerykańską doktryną fair use — wyjątkiem od prawa autorskiego pozwalającym w określonych warunkach korzystać z chronionych utworów bez zgody właściciela praw. Nie jest to jednak wyrok ani instrukcja wiążąca dla innych sądów. 3

Co dokładnie argumentuje rząd USA

DOJ twierdzi, że duże modele językowe (LLM) wykorzystują chronione teksty, aby uczyć się statystycznych zależności w języku i tworzyć nowe odpowiedzi, a nie po to, by po prostu ponownie publikować źródłowe artykuły. Z tej perspektywy jest to użycie o nowym, przekształcającym charakterze — a właśnie „transformacyjność” jest ważnym elementem analizy fair use. 3

Rząd zaznaczył zarazem, że są to odrębne kwestie od sytuacji, w której model generuje odpowiedź naruszającą prawa autorskie, albo gdy materiał treningowy został pozyskany nielegalnie. Sam argument o dopuszczalności treningu nie ma automatycznie usprawiedliwiać takich przypadków. 3

Dlaczego Waszyngton uważa to za ważne

W piśmie podkreślono, że silny amerykański sektor AI ma znaczenie dla postępu naukowego, możliwości gospodarczych, dobrobytu i bezpieczeństwa narodowego. Zdaniem administracji wymóg uzyskiwania zgody lub zapłaty za każdy utwór wykorzystany podczas treningu mógłby utrudnić rozwój amerykańskich firm w porównaniu z zagranicznymi konkurentami. 3

Zastępca prokuratora generalnego Stanley Woodward przedstawił ten kierunek polityki jako dążenie do utrzymania konkurencyjnego sektora AI w USA. 13 Zbliżone stanowisko wyraził sekretarz handlu Howard Lutnick: państwa powinny pozwalać firmom AI trenować na twórczości autorów, jednocześnie szukając sposobów ochrony artystów. 25

To nie jest jeszcze rozstrzygnięcie

Stanowisko DOJ ma formę tzw. statement of interest, czyli przedstawienia sądowi poglądu rządu federalnego. Nie wiąże sędziego Sidneya Steina, który będzie musiał sam zastosować prawo autorskie i ocenić cztery czynniki fair use. 13

Mimo to interwencja rządu ma znaczenie w szerszej fali procesów przeciw twórcom AI, obejmującej m.in. OpenAI i Microsoft, a także Anthropic oraz Metę. Wiążące reguły prawne ukształtują dopiero przyszłe orzeczenia sądów apelacyjnych, nie samo pismo administracji. 13

Na czym polega zarzut „The New York Times”

„The New York Times” twierdzi, że OpenAI i Microsoft bez zezwolenia skopiowały oraz wykorzystały miliony artykułów gazety do treningu modeli. Według wydawcy produkty tych firm mogą konkurować z jego materiałami lub odtwarzać treści „Timesa”, co podważa wartość dziennikarstwa i rynku licencjonowania treści. 36

OpenAI publicznie odpowiada, że jego modele są trenowane na publicznie dostępnych danych, a praktyka ta jest chroniona przez fair use. Firma zawierała też niektóre dobrowolne umowy licencyjne dotyczące treści. 6

„Transformacyjne” nie znaczy: sprawa jest przesądzona

Pierwsze amerykańskie orzeczenia merytoryczne nie stworzyły jednej, prostej zasady. Sędzia William Alsup w sprawie dotyczącej Anthropic uznał trening na legalnie nabytych książkach za użycie „w sposób wzorcowo transformacyjny”. Jednocześnie oddzielił tę ocenę od kwestii pobrania i przechowywania pirackich kopii, które może stanowić niezależne naruszenie. 114

Inne decyzje mocniej akcentowały potrzebę wykazania zastępowania rynku lub szkody dla rynku. Sąd może więc uznać samą analityczną funkcję treningu za transformacyjną, a zarazem badać, czy praktyka narusza istniejące bądź powstające rynki licencjonowania. 112

Ostateczny spór nie sprowadza się zatem do pytania, czy AI jest innowacyjna. Kluczowe będzie to, czy masowe kopiowanie na potrzeby treningu — oraz ewentualne wyniki modeli i ich wpływ na rynek — spełnia przesłanki fair use w świetle dowodów w konkretnej sprawie. 13