USA i Chiny szykują się do rywalizacji w kosmosie

Najważniejsza rywalizacja USA i Chin w kosmosie nie przypomina filmowej bitwy myśliwców na orbicie. Chodzi raczej o to, kto potrafi obserwować, komunikować się, nawigować, wskazywać cele, chronić własne systemy oraz zakłócać lub unieruchamiać systemy przeciwnika. Od satelitów zależą dziś działania wojskowe na Ziemi, ale też łączność, nawigacja i wiele usług cywilnych.

Coraz większe znaczenie mają działania odwracalne i trudne do jednoznacznego przypisania: zagłuszanie sygnałów, oślepianie sensorów, włamania cybernetyczne, bliskie podejścia do satelitów, inspekcje i fizyczne utrudnianie ich pracy. Obok nich pozostaje groźba niszczących broni antysatelitarnych. 34

Co rozwijają obie strony

Chiny łączą szybki rozwój własnej floty satelitarnej z narzędziami służącymi do zwalczania systemów kosmicznych. Według amerykańskiej oceny wywiadowczej operacje tego rodzaju byłyby integralną częścią kampanii wojskowej Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej. Pekin ma już systemy walki elektronicznej, broń wykorzystującą energię skierowaną oraz pociski antysatelitarne, które mogą zakłócać, uszkadzać lub niszczyć satelity USA i ich sojuszników. 3

Chiny demonstrowały również zaawansowane manewry zbliżeniowe na orbicie. Ich statek kosmiczny przechwycił niesprawnego satelitę i przeniósł go na inną orbitę, a według przedstawiciela amerykańskich sił kosmicznych inna misja była prawdopodobnie próbą tankowania na orbicie. 6 Z kolei pięć chińskich satelitów wykonało zsynchronizowane manewry blisko siebie na niskiej orbicie okołoziemskiej.

To technologie podwójnego zastosowania. Ramię robotyczne, dokowanie, tankowanie, usuwanie śmieci kosmicznych czy inspekcja satelity mogą wydłużać jego życie i zwiększać bezpieczeństwo w przestrzeni kosmicznej. Te same rozwiązania mogłyby jednak posłużyć do chwycenia, odholowania, oślepienia, zablokowania lub przesunięcia obcego satelity na orbitę, z której nie będzie w stanie realizować zadania. Z samych publicznie dostępnych danych o ruchu orbitalnym często nie sposób rozstrzygnąć, czy obiekt jest „inspektorem”, czy potencjalnym narzędziem ataku. 14

Niejasność pogłębia tajny, wielokrotnego użytku chiński bezzałogowy samolot kosmiczny. Podczas niedawnej misji wypuścił mały obiekt, który okrążył innego chińskiego satelitę, a następnie wrócił w kierunku samolotu kosmicznego. Taki przebieg jest zgodny z testami autonomicznych manewrów zbliżeniowych, ale sam w sobie nie dowodzi użycia operacyjnej broni. 5

Stany Zjednoczone stawiają przede wszystkim na rozpoznanie sytuacji w kosmosie, manewrowość satelitów, odporność systemów oraz współpracę z sojusznikami. Zamiast opierać się wyłącznie na niewielkiej liczbie bardzo zaawansowanych, ale potencjalnie wrażliwych satelitów, USA dążą do rozproszenia funkcji między konstelacje, lepszego wykrywania zagrożeń i ochrony usług satelitarnych. 12

Jak mogłaby wyglądać konfrontacja

Możliwe środki są zróżnicowane: pociski antysatelitarne wystrzeliwane z Ziemi, satelity zbliżające się do celu na orbicie, lasery naziemne, zagłuszacze radiowe, fałszowanie sygnału GPS, cyberataki na satelity i stacje naziemne, a w przyszłości także kolejne systemy umieszczane w kosmosie. Dowództwo Kosmiczne USA wskazuje wprost na chińskie pociski bezpośredniego wynoszenia, lasery, zagłuszacze, manewrujące systemy współorbitalne oraz satelity podwójnego zastosowania, takie jak Shijian-21. 4

Niszczycielski atak pociskiem byłby najbardziej spektakularny, ale także wyjątkowo ryzykowny. Może stworzyć trwałe chmury odłamków, zagrażające również satelitom strony atakującej. Chiński test antysatelitarny z 2007 r. wytworzył ponad 2700 śledzonych fragmentów śmieci kosmicznych — dlatego mniej destrukcyjne i łatwiejsze do wyparcia metody mogą być dla państw szczególnie atrakcyjne. 11

Określenie „orbitalna walka powietrzna” jest więc tylko częściowo trafne. Satelity nie manewrują jak myśliwce: zmiana orbity zużywa paliwo, a jej skutki rozwijają się w skali godzin lub dni. Bardziej prawdopodobna jest powolna, technicznie złożona i niejednoznaczna rywalizacja: śledzenie, inspekcja, ustawianie się w pozycji umożliwiającej zakłócenie, osłanianie cennych satelitów oraz demonstracja zdolności do działania.

Sojusznicy i firmy prywatne wchodzą do gry

USA próbują zamienić współpracę sojuszniczą w przewagę operacyjną. We wrześniu 2025 r. siły USA i Wielkiej Brytanii przeprowadziły pierwszą wspólną wojskową operację orbitalną. Amerykański satelita wykonał manewr w pobliżu brytyjskiego, gdy podejrzewany chiński satelita Shiyan-12-01 przelatywał około 83 km niżej. Operacja pokazała zdolność do wspólnego dowodzenia i koordynacji manewrów w sąsiedztwie chińskiego obiektu. 515

Współpraca nie ogranicza się do Wielkiej Brytanii: USA i Francja również rozwijają zsynchronizowane operacje wojskowych satelitów. Takie działania ułatwiają obserwację, rozkładają ryzyko i komplikują kalkulacje przeciwnika, ponieważ atak na usługę kosmiczną może dotknąć więcej niż jedno państwo. 7

Rosnące znaczenie mają też komercyjne konstelacje satelitarne. Mogą zapewniać łączność, obserwację Ziemi, wsparcie nawigacyjne i szybsze zastępowanie utraconych obiektów. Duża liczba satelitów utrudnia skuteczne przeprowadzenie pojedynczego, paraliżującego ataku. Zarazem ich cywilny status, prywatna własność, łańcuchy dostaw, stacje naziemne i współdzielone częstotliwości radiowe rodzą problemy prawne i zwiększają ryzyko eskalacji. Satelita komercyjny bezpośrednio wspierający działania wojskowe może zostać uznany przez przeciwnika za cel.

Spór dotyczy przede wszystkim intencji

Pekin może wiarygodnie przedstawiać tankowanie na orbicie, inspekcje, robotyczne serwisowanie, samoloty kosmiczne wielokrotnego użytku i usuwanie śmieci jako technologie pokojowe lub komercyjne. Jest to technicznie uzasadnione, ponieważ rozwiązania te rzeczywiście mają cywilne zastosowania. 1

Argument Waszyngtonu również ma podstawy: według amerykańskich ocen Chiny rozwijają wiele zdolności przeciwsatelitarnych, a satelita, który potrafi podejść do innego obiektu, zadokować z nim lub go przemieścić, zyskuje potencjalną funkcję przymusu albo ataku. 34

Kluczowym problemem nie jest zatem wyłącznie sprzęt, lecz intencje i przejrzystość. Dostępne publicznie informacje pokazują wzrost możliwości technicznych, ale nie dowodzą, że każde bliskie podejście lub test serwisowy jest przygotowaniem do natychmiastowego użycia broni. Jednocześnie brak jawnej deklaracji uzbrojenia nie oznacza braku wojskowej użyteczności.

Co to oznacza na przyszłość

Kosmos staje się przede wszystkim kluczowym zapleczem konfliktu na Ziemi — zwłaszcza regionalnego starcia, w którym liczą się dalekosiężne uderzenia precyzyjne, ostrzeganie przed pociskami, operacje morskie, rozpoznanie oraz dowodzenie i łączność. 3

W krótkiej perspektywie większym zagrożeniem niż otwarte niszczenie satelitów może być kampania działań „szarej strefy”: zakłócanie GPS lub łączności, cyberataki, czasowe oślepianie sensorów, podejrzane manewry zbliżeniowe czy ataki na infrastrukturę naziemną. Takie działania mogą być odwracalne, ale nadal grożą błędną interpretacją ruchów przeciwnika i zakłóceniami odczuwalnymi także przez cywilów.

Paradoks polega na tym, że środki zwiększające odporność — rozproszone konstelacje, manewrujące satelity, serwisowanie na orbicie, operacje sojusznicze i szybsze starty zastępcze — zmniejszają podatność na atak. Równocześnie upowszechniają technologie, które mogą ułatwić presję i walkę przeciwsatelitarną.

O tym, czy ryzyko będzie rosło, zdecyduje m.in. zdolność USA, Chin i innych państw kosmicznych do ustanowienia czytelniejszych zasad powiadamiania, bezpiecznych odległości, odpowiedzialnych manewrów zbliżeniowych oraz testów broni antysatelitarnej tworzących odłamki. Bez takich norm każdy niejasny manewr w pobliżu cennego satelity może być coraz częściej odczytywany jako przygotowanie do ataku — i stać się zarzewiem eskalacji.