Nieudane rozmowy USA–Rosja znów podbiły cenę pszenicy. Rynek wycenia ryzyko na Morzu Czarnym

Rynek zareagował przede wszystkim na ponowną wycenę ryzyka dla dostaw z basenu Morza Czarnego. Przed weekendowymi rozmowami wysłanników USA z Władimirem Putinem inwestorzy liczyli, że dyplomacja może ograniczyć wojnę i przywrócić bardziej przewidywalny eksport zboża. Spotkania nie dały jednak oznak przełomu. Po ponownym otwarciu rynku po amerykańskim święcie Labor Day kontrakty na pszenicę w Chicago wzrosły we wtorek nawet o 3,1% — najmocniej od 28 sierpnia. 1

Od nadziei na pokój do premii za ryzyko

Mechanizm był prosty: perspektywa porozumienia obniżała premię za ryzyko wojenne, a jej osłabienie podniosło ją z powrotem. Jeszcze 4 września grudniowy kontrakt na pszenicę na giełdzie CBOT spadł o 2,9%, do 7,32¾ dolara za buszel, ponieważ rynek reagował na rozwój inicjatywy pokojowej. 7

Wcześniej, pod koniec sierpnia, ceny mocno rosły z powodu obaw przed eskalacją działań w rejonie Morza Czarnego. Najaktywniejszy kontrakt osiągnął 27 sierpnia śródsesyjne maksimum 7,67½ dolara za buszel. 4 Dzień później notowania sięgnęły nawet 7,90¼ dolara, a sesję zakończyły na poziomie 7,84 dolara. 1014 Oznacza to, że wskazywane 7,67 dolara było jednym z poziomów szczytowych, zależnych od kontraktu i momentu sesji.

Dlaczego Morze Czarne ma znaczenie dla cen na całym świecie

Rosja była największym eksporterem pszenicy na świecie w sezonie 2025/26: wysłała 48 mln ton, czyli 21,1% globalnego eksportu. Ukraina wyeksportowała 14,1 mln ton, co odpowiadało 6,2% światowego handlu. Łącznie oba kraje miały udział 27,3%. 23

To sprawia, że rynek nie potrzebuje trwałego ubytku plonów, aby ceny skoczyły. Wystarczy ryzyko, że zboże nie dotrze z pól do terminali, ze statków do odbiorców albo że armatorzy i ubezpieczyciele ograniczą działalność na zagrożonych trasach. W ostatnich tygodniach wzajemne ataki Rosji i Ukrainy uderzały w porty, terminale oraz statki handlowe. W Noworosyjsku po ukraińskim ataku dronowym wstrzymano działalność trzech dużych terminali zbożowych. Ataki na statki, porty i terminale zakłócają jednocześnie przepływy zboża oraz ropy, czyniąc z regionu istotne wąskie gardło światowego handlu towarowego.

W tej sytuacji głównym ograniczeniem jest nie tylko ilość ziarna w magazynach, ale też dostęp do infrastruktury eksportowej i bezpieczeństwo przewozów.

Importerzy szukają innych kierunków dostaw

Zakłócenia na Morzu Czarnym zmuszają nabywców do poszukiwania alternatywnych dostawców. Azjatyccy przetwórcy mieli zakontraktowane około 2–2,5 mln ton pszenicy z regionu Morza Czarnego z dostawą od lipca do września; część tych ładunków mogła nie przypłynąć na czas. 17

Szczególnie wrażliwi są duzi importerzy, tacy jak Egipt i Indonezja. Zastąpienie rosyjskich lub ukraińskich ładunków dostawami z Australii, Argentyny, Unii Europejskiej czy Ameryki Północnej może złagodzić niedobór, ale nie tworzy nowej podaży. Przesuwa jedynie popyt na inne rynki, zwiększając presję na fracht i ceny dostarczonego zboża.

Co to oznacza dla cen żywności

Wyższe notowania pszenicy nie przekładają się natychmiast wprost na cenę bochenka chleba. Z opóźnieniem wpływają jednak na koszty mąki, pasz, mięsa i nabiału. Najdotkliwsze skutki odczuwają państwa silnie zależne od importu podstawowych zbóż.

Według FAO światowe ceny żywności wzrosły w sierpniu do najwyższego poziomu od końca 2022 r. Organizacja wskazała na niekorzystną pogodę oraz zakłócenia wojenne na Morzu Czarnym jako czynniki zwiększające obawy o podaż żywności. 18

Lepsze zbiory są hamulcem dla wzrostów — ale nie usuwają ryzyka

Nie jest jednak tak, że świat pozostaje bez zboża. FAO podniosła wrześniową prognozę globalnej produkcji pszenicy w 2026 r. o 4,2 mln ton, do 810,7 mln ton. AMIS, system monitorujący rynki rolne przy organizacjach międzynarodowych, również odnotował poprawę perspektyw zbiorów pszenicy m.in. w Kanadzie, Maroku, Rosji i Ukrainie. Jednocześnie wskazał, że ceny pszenicy i kukurydzy wzrosły z powodu słabszego eksportu z Rosji i Ukrainy oraz faktycznego wstrzymania części wysyłek przez Morze Czarne. 20

To ważne rozróżnienie: obecne napięcie jest przede wszystkim szokiem dotyczącym dostępu do eksportu, logistyki i ryzyka, a nie jednoznacznym dowodem na powszechne wyczerpanie światowych zapasów pszenicy, jęczmienia i kukurydzy.

Rozejm mógłby obniżyć ceny, lecz nie musi zakończyć wahań

Wiarygodne, monitorowane zawieszenie broni obejmujące porty i statki mogłoby szybko usunąć część wojennej premii z cen pszenicy. Taki sygnał mógłby wywołać zamykanie długich pozycji przez spekulantów i obniżyć koszty frachtu oraz ubezpieczenia ryzyka wojennego.

Nie oznaczałoby to jednak natychmiastowego powrotu handlu do normy. Uszkodzone terminale trzeba naprawić, armatorzy muszą odzyskać zaufanie do tras, a ubezpieczyciele, banki i eksporterzy potrzebują jasnych warunków działania. Dlatego nawet po ewentualnym rozejmie rynek może pozostać wyjątkowo zmienny.

Polityczne sygnały nadal będą poruszać rynkiem

Władimir Putin mówił, że porozumienie pokojowe jest możliwe, ale równocześnie wskazywał warunki, które je utrudniają. Wołodymyr Zełenski zapowiadał wizyty amerykańskich negocjatorów w Moskwie i Kijowie. Po weekendowych rozmowach wysłannicy USA określili spotkanie w Kijowie jako merytoryczne, lecz nie ogłoszono przełomu.

Dla handlu zbożem każdy taki komunikat jest sygnałem o prawdopodobieństwie trwałego dostępu do czarnomorskiego korytarza eksportowego. To dlatego deklaracje polityczne, nowe ataki, przerwy w pracy portów i wiarygodne ustalenia dotyczące ochrony żeglugi mogą nadal wywoływać gwałtowne ruchy cen — niezależnie od tego, jak dobre okażą się prognozy samych zbiorów.