„Kupuj europejskie” w zamówieniach publicznych UE: co może zmienić próg 50% unijnej zawartości

Komisja Europejska chce mocniej wykorzystać zakupy publiczne jako narzędzie polityki przemysłowej i bezpieczeństwa gospodarczego. Projekt Public Procurement Act ma zostać przedstawiony 9 września, po przesunięciu wcześniejszego terminu. Nie jest jednak jeszcze obowiązującym prawem: po publikacji będzie wymagał uzgodnienia i przyjęcia przez Parlament Europejski oraz Radę UE, czyli rządy państw członkowskich. 1719

Jedno rozporządzenie zamiast trzech dyrektyw

Największą zmianą konstrukcyjną ma być zastąpienie trzech głównych dyrektyw z 2014 r. — dotyczących zamówień sektora publicznego, sektorów użyteczności publicznej oraz koncesji — jednym rozporządzeniem.

To ważne rozróżnienie prawne. Dyrektywa wymaga wdrożenia do przepisów krajowych, co może prowadzić do różnic między państwami. Rozporządzenie stosuje się bezpośrednio w całej UE. Komisja wskazuje, że przegląd ram ma uprościć procedury, ujednolicić system i wzmocnić narzędzia służące bezpieczeństwu gospodarczemu oraz suwerenności. 18

Dla firm startujących w przetargach może to oznaczać mniej rozbieżności w krajowych zasadach, ale zarazem większe znaczenie wspólnych, unijnych warunków dostępu do rynku.

Na czym miałaby polegać zasada „Kupuj europejskie”

Z ujawnionych informacji wynika, że nie chodzi o bezwzględny nakaz kupowania wyłącznie towarów wyprodukowanych w UE. Projekt miałby raczej pozwolić zamawiającym preferować europejską podaż przy dużych lub strategicznych zamówieniach.

Wśród opisywanych rozwiązań są:

• możliwość odrzucenia ofert w dużych przetargach, jeśli mniej niż 50% istotnej zawartości pochodzi z UE; 19
• preferencje dla przedsiębiorstw z UE w sektorach strategicznych; 19
• potencjalnie korzystniejsze traktowanie państw partnerskich, które zapewniają firmom z UE wzajemny dostęp do własnych rynków zamówień publicznych;
• mniejsze uzależnienie wyboru oferty od najniższej ceny, gdy kontrakt mógłby tworzyć strategiczną zależność lub ryzyko dla bezpieczeństwa.

Ostateczne znaczenie progu 50% będzie zależeć od definicji „zawartości”, zakresu kontraktów, wyjątków i zasad dotyczących komponentów z państw partnerskich. Tekst projektu może jeszcze wyraźnie zmienić się przed publikacją i w trakcie negocjacji. 19

Chiny niewymienione z nazwy, lecz obecne w tle

W opisywanym lipcowym projekcie nie wskazano Chin wprost. Reforma jest jednak powszechnie postrzegana jako odpowiedź na unijne obawy o zależność od zagranicznych dostawców — w tym dominującą rolę Chin w krytycznych surowcach i łańcuchach przemysłowych. Reuters pisał, że planowane środki mają ograniczać zależność od dostaw z zagranicy i pojawiają się w czasie rosnącej luki handlowej między UE a Chinami. 19

Istnieje już konkretny precedens. W czerwcu 2025 r. Komisja po raz pierwszy zastosowała Instrument Zamówień Międzynarodowych (IPI), ograniczając udział chińskich firm w unijnych przetargach na wyroby medyczne o wartości powyżej 5 mln euro. W zwycięskich ofertach udział wkładów pochodzących z Chin zasadniczo nie może przekroczyć 50%, z wyjątkami, gdy nie ma alternatywnych dostawców. Komisja uzasadniała decyzję stwierdzoną dyskryminacją unijnych producentów wyrobów medycznych na chińskim rynku zamówień publicznych.

Tamte ograniczenia dotyczą określonego sektora i wartości zamówienia. Public Procurement Act ma natomiast zmienić szerzej podstawowe reguły unijnego systemu zakupów publicznych.

Presja przemysłu: odporność kontra koszty

Europejskie organizacje przemysłowe domagają się mocniejszej reakcji Brukseli. Eurometal, organizacja reprezentująca interesy dystrybucji i przetwórstwa metali, prognozuje utratę 300 tys. miejsc pracy w unijnym przemyśle w pozostałej części 2026 r. w związku z silniejszą konkurencją chińskich dostawców komponentów. To prognoza organizacji branżowej, a nie oficjalny szacunek faktycznie ogłoszonych zwolnień. 616

7 września Eurometal zorganizował w Brukseli protest z dziesięcioma symbolicznymi trumnami, zwracając uwagę na konkurencyjność, miejsca pracy w przemyśle i przyszłość europejskich fabryk. 21

Zwolennicy ostrzejszych warunków w przetargach argumentują, że producenci w Europie ponoszą wysokie koszty energii, obowiązki związane z emisjami CO₂ i inne koszty regulacyjne, konkurując z tańszym importem. Nie przesądza to jednak, że preferencje zakupowe same w sobie ochronią zatrudnienie albo podniosą konkurencyjność. Sednem sporu pozostaje równowaga między budową odpornych europejskich zdolności produkcyjnych a utrzymaniem konkurencji i niskich cen dla instytucji publicznych.

Wzajemność w dostępie do rynku — i ryzyko odwetu

Komisja przedstawia ograniczenia w zamówieniach nie jako zamykanie rynku UE, lecz narzędzie uzyskiwania uczciwego i wzajemnego dostępu do rynków. Działanie wobec chińskich wyrobów medycznych miało zachęcić Chiny do zaprzestania dyskryminacyjnego traktowania firm i produktów z UE.

Podobną logikę ma możliwość lepszego traktowania państw, które oferują europejskim firmom porównywalny dostęp do własnych zamówień publicznych.

Komentatorzy powiązani z Chinami krytykują planowaną reformę jako protekcjonistyczną, argumentując, że wykluczanie tańszych chińskich dostawców może podnieść koszty zakupów publicznych i ograniczyć konkurencję w Europie. To pokazuje również ryzyko dyplomatyczne: szerszy system preferencji może prowadzić do sporów prawnych, działań odwetowych lub nowych barier dla europejskich eksporterów.

Co wydarzy się po przedstawieniu projektu

Publikacja przez Komisję będzie początkiem, a nie końcem procesu. Parlament Europejski i Rada UE będą musiały wynegocjować oraz zatwierdzić finalną wersję przepisów. Harmonogram legislacyjny Parlamentu wskazuje IV kwartał 2027 r. jako docelowy termin zakończenia negocjacji, ale nie jest to termin gwarantowany. 17

Najtrudniejsze pytania najpewniej będą dotyczyć:

• których kontraktów i sektorów mają dotyczyć warunki związane z pochodzeniem;
• jak liczyć i weryfikować udział unijnej oraz partnerskiej zawartości;
• jakie wyjątki są potrzebne dla konkurencji, dostępności cenowej i ciągłości dostaw;
• jak nowe zasady pogodzić z międzynarodowymi zobowiązaniami w dziedzinie zamówień publicznych;
• czy państwa członkowskie zaakceptują bardziej scentralizowany system stosowany bezpośrednio.

Zamówienia publiczne jako element polityki „de-riskingu”

Public Procurement Act wpisuje się w szerszy zwrot UE ku kryteriom lokalnej produkcji, niskoemisyjności i odporności w strategicznych branżach. Osobny Industrial Accelerator Act zakłada wymogi dotyczące produkcji w UE i niskiej emisyjności przy wybranych wydatkach publicznych na przemysł i technologie. 20

Kierunek jest więc widoczny jeszcze przed finalizacją reformy: Bruksela chce, by zamówienia publiczne służyły nie tylko zakupowi najtańszej oferty, ale też wzmacnianiu odporności łańcuchów dostaw, wzajemności w handlu i europejskich zdolności przemysłowych. To, czy uda się osiągnąć te cele bez wzrostu kosztów, ograniczenia konkurencji i ryzyka odwetu, rozstrzygną nadchodzące negocjacje. 171819