Yara Sluiskil: jak działa największy przemysłowy projekt CCS w Europie

Yara International uruchomiła instalację wychwytywania i składowania dwutlenku węgla (CCS) przy zakładzie amoniaku i nawozów w Sluiskil, w holenderskiej prowincji Zelandia. Komisja Europejska określa ją jako największy komercyjny projekt CCS w Europie. Kluczowe jest jednak nie tylko samo wychwytywanie gazu: projekt łączy holenderską fabrykę z transportem morskim i trwałym składowaniem CO₂ w Norwegii. 1

To istotny sprawdzian dla przemysłu, ale jego wartość klimatyczna będzie zależała od niezawodnej pracy instalacji, rygorystycznego zabezpieczenia trwałości składowania oraz od tego, czy CCS uzupełni redukcję emisji, a nie ją opóźni.

Jak działa instalacja w Sluiskil

Instalację zaprojektowano tak, by wychwytywała i skraplała do 800 tys. ton CO₂ rocznie z produkcji amoniaku w Yara Sluiskil — jednym z największych europejskich zakładów nawozowych. 12

Wychwycony CO₂ nie ma być wykorzystywany na miejscu. Powstaje zamiast tego transgraniczny łańcuch składowania:

1. CO₂ z produkcji amoniaku jest wychwytywany i skraplany w Sluiskil.
2. Northern Lights przewozi skroplony CO₂ statkiem z Holandii do Norwegii.
3. Gaz jest zatłaczany do formacji geologicznej około 2600 metrów pod dnem norweskiego Morza Północnego, gdzie ma pozostać trwale składowany. 23

Yara i Northern Lights zakładają składowanie około 12 mln ton CO₂ w ciągu 15 lat. Jest to wielkość zasadniczo spójna z maksymalnym wolumenem 800 tys. ton rocznie. 310

Dlaczego ten projekt ma znaczenie

W inauguracji uczestniczyli prezes Yary Svein Tore Holsether, premier Norwegii Jonas Gahr Støre, premier Holandii Rob Jetten oraz unijny komisarz ds. klimatu, neutralności emisyjnej i czystego wzrostu Wopke Hoekstra. 4

Znaczenie polityczne nie sprowadza się do urządzeń w jednej fabryce. Projekt pokazuje model komercyjny, w którym zakład przemysłowy bez dostępu do pobliskiego miejsca składowania może transportować CO₂ morzem do podmorskiego magazynu geologicznego w innym kraju. Komisja Europejska określa go jako pierwszy kompletny transgraniczny łańcuch obejmujący wychwytywanie, transport i trwałe składowanie CO₂. 14

Taki model ma szczególne znaczenie dla procesów przemysłowych wytwarzających skoncentrowane strumienie CO₂, których nie da się łatwo zdekarbonizować wyłącznie przez elektryfikację. Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA) wskazuje wychwytywanie, wykorzystanie i składowanie CO₂ jako jedno z narzędzi dla sektorów takich jak cementownictwo czy produkcja niskoemisyjnego wodoru, gdzie ograniczanie emisji jest szczególnie trudne.

Duża redukcja dla zakładu, lecz niepełna odpowiedź na kryzys klimatyczny

Przy maksymalnej planowanej wydajności 800 tys. ton rocznie to znaczący wolumen dla pojedynczego obiektu przemysłowego. Yara podaje, że odpowiada on około 0,5% całkowitych emisji Holandii. 8

W szerszym europejskim wymiarze skala wciąż jest ograniczona. Unijne przepisy zobowiązują producentów ropy i gazu do wsparcia utworzenia 50 mln ton rocznej zdolności zatłaczania CO₂ do 2030 r. W prostym porównaniu 800 tys. ton stanowi około 1,6% tego poziomu.

Wyzwanie wykracza poza Europę. Analiza IEA dotycząca technologii gazów cieplarnianych wskazuje, że globalna zdolność składowania CO₂ musiałaby wzrosnąć do 2030 r. około 20-krotnie — z około 50 mln ton do 1 mld ton.

Wniosek jest prosty: Sluiskil to wartościowy dowód, że da się realizować duże przedsięwzięcie przemysłowe ponad granicami, a nie dowód, że samo CCS może skierować Europę lub świat na ścieżkę zgodną z Porozumieniem paryskim. Scenariusz IEA „Net Zero Emissions by 2050” jest ścieżką dla sektora energii spójną z dążeniem do ograniczenia ocieplenia do 1,5°C; zakłada działania w całym systemie energetycznym, a nie oparcie się na pojedynczej technologii.

Dlaczego wychwytywanie CO₂ budzi spory

CCS od lat dzieli ekspertów zajmujących się polityką klimatyczną i energetyczną.

Argumenty zwolenników

Zwolennicy twierdzą, że trwałe składowanie może ograniczać emisje z istniejących procesów przemysłowych tam, gdzie niskoemisyjne alternatywy są ograniczone, kosztowne albo jeszcze niedostępne na dużą skalę. W przypadku produkcji nawozów i amoniaku projekt w Sluiskil ma umożliwić obniżenie emisji przy utrzymaniu ważnego zakładu przemysłowego w Europie. 12

Podkreślają też docelowy sposób postępowania z gazem: trwałe składowanie geologiczne, a nie rutynowe komercyjne wykorzystanie CO₂. 12

Zastrzeżenia krytyków

Krytycy obawiają się, że wychwytywanie CO₂ może stać się uzasadnieniem dla dalszego wydobycia i wykorzystywania paliw kopalnych zamiast szybkiego ograniczania ich produkcji. Kwestionują również, czy kosztowne inwestycje w CCS nie odciągają kapitału i uwagi politycznej od energetyki odnawialnej, efektywności energetycznej i bezpośredniej elektryfikacji. Reuters informował, że sceptycy wskazują na historię wysokich kosztów i słabych wyników komercyjnych CCS, podczas gdy zwolennicy przypisują tej technologii węższą, lecz ważną rolę w sektorach o trudno redukowalnych emisjach. 2

Osobna kwestia dotyczy wspomaganego wydobycia ropy naftowej (enhanced oil recovery), czyli wtłaczania wychwyconego CO₂ do złóż w celu wydobycia dodatkowej ropy. Taki sposób wykorzystania może podważać klimatyczny sens przedsięwzięcia, jeśli prowadzi do dodatkowego spalania paliw kopalnych. Dostępne informacje o projekcie wskazują jednak, że CO₂ z Yary ma być przewożony do trwałego składowania pod norweskim szelfem kontynentalnym; nie wynika z nich, aby te ilości miały służyć wspomaganemu wydobyciu ropy. 12

Co z tego wynika

Yara Sluiskil to ważny test tego, czy Europa potrafi budować działającą, komercyjną infrastrukturę CO₂ ponad granicami państw. Projekt łączy relatywnie duże przemysłowe źródło emisji z konkretną trasą transportu morskiego i trwałym miejscem składowania, co może stać się wzorem dla innych emitentów bez lokalnego dostępu do magazynów geologicznych. 13

Ograniczenia projektu są równie istotne jak jego osiągnięcie. Wychwytywanie do 800 tys. ton rocznie może wyraźnie zmienić bilans emisji jednego zakładu produkującego amoniak, ale to wciąż jedynie ułamek emisji Holandii oraz zdolności składowania CO₂, których potrzebę deklaruje Europa. Najmocniejszy argument za Sluiskil nie brzmi więc: CCS zastąpi szybkie wdrażanie czystej energii i redukcję emisji w innych obszarach. Chodzi raczej o to, że precyzyjnie ukierunkowane, trwałe składowanie może być jednym z narzędzi dla tych emisji przemysłowych, których nadal nie da się łatwo wyeliminować. 8