Dlaczego Palantir wywołuje sprzeciw po obu stronach Atlantyku

Sprzeciw wobec Palantir jest coraz lepiej widoczny po obu stronach Atlantyku. Nie chodzi wyłącznie o wykorzystywanie sztucznej inteligencji. Krytycy wskazują przede wszystkim na skupienie wrażliwych danych sektora publicznego w rękach jednej firmy oraz na jej działalność w ochronie zdrowia, egzekwowaniu przepisów imigracyjnych i policji.

Kampanie mają wspólnych uczestników i podobne argumenty, lecz dostępne informacje nie potwierdzają istnienia jednej organizacji koordynującej wszystkie protesty w USA i Wielkiej Brytanii. Trafniej opisywać je jako powiązane ruchy skupione wokół konkretnych problemów: pielęgniarek i innych pracowników ochrony zdrowia, rzeczników praw pacjentów, organizacji broniących prywatności i praw obywatelskich, aktywistów na rzecz praw imigrantów oraz środowisk antywojennych i solidarnościowych z Palestyną.

Amerykańskie pielęgniarki uczyniły z Palantir problem ochrony zdrowia

27 sierpnia związek National Nurses United (NNU) zorganizował akcje obywatelskiego nieposłuszeństwa w ośmiu amerykańskich miastach: Palo Alto, Los Angeles, Chicago, Waszyngtonie, Portland, Asheville, Austin i Nowym Orleanie. Związek podał, że pielęgniarki, pacjenci i lokalni sojusznicy domagali się, by szpitale oraz politycy zerwali współpracę z Palantir; uczestnicy skoordynowanej akcji blokowali ruch uliczny. 6

Protesty połączyły dwa wątki, które często rozpatruje się oddzielnie. Po pierwsze, pielęgniarki podnosiły kwestie automatyzacji pracy w szpitalach, obsady kadrowej, przejrzystości i prywatności pacjentów. Po drugie, wskazywały na wieloletnią współpracę Palantir z administracją USA, w tym na kontrakty z Immigration and Customs Enforcement (ICE), amerykańską służbą imigracyjną. 74

Obawy dotyczące egzekwowania prawa imigracyjnego koncentrują się na konkretnym narzędziu. NPR opisało zeznania agenta ICE na temat aplikacji ELITE firmy Palantir: miała ona działać podobnie do mapy, pokazując miejsca pobytu osób potencjalnie podlegających deportacji oraz prawdopodobieństwo, że mieszkają pod określonymi adresami. Palantir stwierdził, że chodziło o ograniczone dane przekazywane przez inne agencje na podstawie porozumień dopuszczających ich wykorzystanie do egzekwowania przepisów imigracyjnych. 18

Aktywiści wskazują też na udostępnianie danych Medicaid jako ryzyko dla prywatności pacjentów. Relacje z demonstracji w rejonie Waszyngtonu mówiły, że demokratyczni prokuratorzy generalni stanów pozwali administrację federalną w sprawie porozumienia o wymianie danych między Centers for Medicare & Medicaid Services a ICE. Niedawne dokumenty sądowe miały ponadto wskazywać na niewłaściwe udostępnianie przez ICE danych Medicaid. 4 Zarzuty te dotyczą praktyk wymiany danych przez instytucje publiczne; nie są prawnym ustaleniem, że Palantir pozyskał dane pacjentów w sposób niezgodny z prawem.

W Minnesocie aktywiści żądają wycofania inwestycji

W Minnesocie presja wykracza poza same kontrakty i obejmuje publiczne inwestycje. Minnesota Anti-War Committee organizował wydarzenia, na których domagano się, aby Minnesota State Board of Investment wycofała środki z Palantir. Organizatorzy twierdzili, że stan posiadał akcje firmy o wartości około 57 mln dolarów, i łączyli swój postulat z inwigilacją, egzekwowaniem prawa imigracyjnego oraz szerszymi obawami o prawa człowieka. 20

Działacze wiązali kampanię także z Operation Metro Surge — operacją Departamentu Bezpieczeństwa Krajowego USA (DHS), zakwestionowaną w pozwie złożonym przez stan Minnesota oraz miasta Minneapolis i Saint Paul. Stan zarzucił, że operacja naruszała prawo i konstytucję. Twierdzenie aktywistów jest takie, że możliwości analityczne Palantir mogą wspierać tego rodzaju działania egzekucyjne; jest to argument kampanii, a nie sądowe ustalenie dotyczące roli firmy w tej operacji.

W Wielkiej Brytanii spór dotyczy danych NHS i zamówień policyjnych

W Anglii głównym celem krytyki w sektorze zdrowia stał się kontrakt o wartości 330 mln funtów na dostarczenie NHS Federated Data Platform (FDP). Platforma ma łączyć i zarządzać istniejącymi danymi brytyjskiej publicznej służby zdrowia NHS. Jej wdrażanie przez NHS England wywołało jednak obawy o prywatność, zasady nadzoru, zaufanie społeczne i uzależnienie od amerykańskiego dostawcy technologii. 15

Koalicja organizacji zdrowotnych, pacjenckich, praw człowieka, związkowych i konsumenckich zaapelowała, by instytucje NHS nie stosowały się do dyrektywy nakazującej wdrażanie oprogramowania Palantir. Według „BMJ” grupy prosiły szpitale NHS, by nie podpisywały memorandum dotyczącego FDP. Wzrosła również presja polityczna: Reuters informował, że Wielka Brytania dokonuje pełnego przeglądu kontraktu NHS, a rząd jest naciskany, by skorzystać z klauzuli umożliwiającej zerwanie umowy na początku 2027 r., po tym jak komisja parlamentarna wezwała ministrów do jej zakończenia. 1

Kampania znana jako No Palantir in Our NHS skupia m.in. Amnesty International UK, Medact i Healthcare Workers for a Free Palestine. Ich zastrzeżenia łączą kwestie danych pacjentów i sposobu zarządzania systemem ochrony zdrowia z szerszą krytyką działalności Palantir w obszarze bezpieczeństwa i wojska.

Osobną głośną kontrowersją było planowane zamówienie Metropolitan Police o wartości 50 mln funtów. Mayor’s Office for Policing and Crime, urząd odpowiedzialny za nadzór nad londyńską policją, zablokował transakcję, wskazując na „wyraźne i poważne naruszenie” procedur zamówień publicznych. Policji pozwolono później przedłużyć dotychczasowy pilotaż z Palantir maksymalnie o 12 miesięcy — z możliwością wcześniejszego zakończenia i limitem kosztów 2 mln funtów — podczas gdy trwa nowe postępowanie na wybór długoterminowego dostawcy. Palantir zakwestionował decyzję o zablokowaniu większej umowy.

Ten przypadek pokazuje, że presja wobec Palantir w Wielkiej Brytanii ma różne źródła. Część krytyki dotyczy praw, etyki i zaufania publicznego, natomiast spór z londyńską policją obejmuje również procedury zakupowe, konkurencję oraz wymóg wykazania opłacalności wydatków publicznych.

Kto stoi za tym sprzeciwem?

To ruch z wyraźnymi ośrodkami organizacyjnymi, a nie z jednym centrum dowodzenia:

• National Nurses United było głównym organizatorem amerykańskich, szpitalnych akcji z 27 sierpnia. 6
• Minnesota Anti-War Committee odgrywa widoczną rolę w kampanii na rzecz wycofania stanowych inwestycji w Minnesocie. 20
• Medact, Amnesty International UK i Healthcare Workers for a Free Palestine należą do najważniejszych wymienianych uczestników brytyjskiej kampanii przeciw umowie z NHS.
• Szerokie grono uczestników obejmuje pacjentów, lokalnych sojuszników, związki zawodowe, obrońców prywatności, organizacje praw człowieka i środowiska antywojenne. 6

Sedno sprawy

Sprzeciw ma wymiar transatlantycki, ponieważ transatlantycka jest obecność Palantir w sektorze publicznym. Krytycy dostrzegają wspólny wzorzec w działalności firmy związanej z danymi medycznymi, policją i egzekwowaniem prawa imigracyjnego. Odpowiadają na niego protestami, podważaniem kontraktów, kampaniami publicznymi oraz żądaniami wycofania inwestycji.

Ważne jest jednak rozróżnienie: są to nakładające się kampanie o wspólnych obawach, a nie dowiedziony jeden sojusz kierujący wszystkimi działaniami. Ich skuteczność będzie zależeć od tego, czy przełożą społeczne zaniepokojenie na zmiany w zamówieniach publicznych, zabezpieczeniach dotyczących zarządzania danymi, decyzjach szpitali o wdrożeniach oraz polityce inwestycyjnej.