Bruksela szykuje narzędzia ograniczające zależność od Chin

Komisja Europejska chce przejść od dobrowolnego „de-riskingu”, czyli ograniczania ryzyka w łańcuchach dostaw, do narzędzi, które mogłyby nakładać na przedsiębiorstwa konkretne wymogi odporności. Równocześnie zamierza wykorzystywać siłę unijnych zamówień publicznych i programów wsparcia, aby zwiększać popyt na produkcję ulokowaną w Europie. Bezpośrednim celem jest zmniejszenie koncentracji dostaw związanej z Chinami; w szerszej perspektywie chodzi o ochronę europejskiej bazy przemysłowej wobec rosnącego deficytu handlowego i coraz silniejszej konkurencji w zaawansowanej produkcji. 134

Na czym miałby polegać instrument dywersyfikacji?

Komisja opracowuje tak zwany instrument dywersyfikacji. Według informacji przedstawionych przez jej urzędników miałby on zobowiązywać firmy działające w sektorach krytycznych do poszerzania grona dostawców, aby ograniczyć nadmierne uzależnienie od Chin. 17

To istotne rozróżnienie: nie chodzi automatycznie o pełny powrót produkcji do Europy ani o ogólny zakaz importu z Chin. Chodzi raczej o to, by przedsiębiorstwo nie było uzależnione od jednego kraju lub wąskiej grupy źródeł w odniesieniu do kluczowych komponentów, surowców bądź technologii.

Najważniejsze szczegóły nie zostały jeszcze publicznie określone. Nie wiadomo zatem, które branże zostaną formalnie uznane za krytyczne, jakie progi zależności miałyby uruchamiać obowiązki, ani jak wyglądałoby egzekwowanie przepisów. 17

Industrial Accelerator Act: preferencja dla europejskiej produkcji

Drugą częścią strategii jest proponowany Industrial Accelerator Act. Ma on pobudzać popyt na niskoemisyjne produkty, technologie neutralne emisyjnie i wyroby wytwarzane w Europie, wykorzystując do tego zamówienia publiczne oraz publiczne zachęty finansowe. 13

W praktyce oznacza to, że gdy wykorzystywane są środki publiczne, w wybranych strategicznych sektorach mogą obowiązywać wymogi dotyczące europejskiego wkładu produkcyjnego i/lub niskoemisyjności. Komisja przedstawia te rozwiązania jako sposób na wzmacnianie europejskich zdolności wytwórczych, tworzenie miejsc pracy i przyspieszenie dekarbonizacji przemysłu. 13

Nie jest to jednak uniwersalny zakaz dla chińskich produktów. Mechanizm ma przede wszystkim faworyzować produkcję europejską tam, gdzie o zakupie lub wsparciu decydują publiczne pieniądze, a zarazem wspierać strategiczne moce przemysłowe w UE. 135

Dlaczego stanowisko Brukseli staje się ostrzejsze?

W tle są jednocześnie ryzyka dla łańcuchów dostaw i pogłębiająca się nierównowaga w handlu z Chinami. W Niemczech deficyt handlowy z Chinami wzrósł do 89,3 mld euro pod koniec sierpnia. W pierwszej połowie 2026 r. niemiecki eksport do Chin spadł o ponad 12% rok do roku, do niespełna 37 mld euro. 67

Dla niemieckiego, a pośrednio także europejskiego przemysłu problem nie sprowadza się już do konkurencji z tańszym dostawcą. Chińskie firmy rywalizują z europejskimi producentami samochodów, maszyn przemysłowych oraz coraz bardziej zaawansowanych wyrobów, w tym technologii medycznych. To uderza w segmenty, w których niemieccy producenci przez lata opierali swoją przewagę na jakości, technologii i eksporcie.

Szczególnie wymowny jest rynek motoryzacyjny. Mimo unijnych ceł wyrównawczych na chińskie samochody elektryczne zasilane bateriami, obowiązujących od 30 października 2024 r., bilans handlu UE z Chinami w kategorii samochodów osobowych stał się ujemny w pierwszej połowie 2025 r. i wyniósł minus 1,2 mld euro. 2

Presję zwiększają też zapowiadane redukcje zatrudnienia. Volkswagen wskazał, że w warunkach ostrej konkurencji z Chin i napięć handlowych po obu stronach Atlantyku może potrzebować kolejnych około 50 tys. cięć etatów. 9

Rozmowy w Pekinie i październikowy sprawdzian

Unia nie ogranicza się do działań regulacyjnych. Delegacja Komisji pod kierownictwem Denisa Redonneta prowadziła w Pekinie rozmowy z chińskimi władzami handlowymi, w tym z wiceministrem Ling Ji. Celem jest uzyskanie konkretnych kroków, które ograniczyłyby nierównowagę w handlu i odpowiedziały na wzrost chińskiego eksportu do UE. 1856

Bruksela oczekuje „wymiernych rezultatów” do października, gdy komisarz UE ds. handlu Maroš Šefčovič ma udać się do Chin. Jeśli postępu nie będzie, UE sygnalizuje możliwość częstszego używania jednostronnych instrumentów ochrony handlu. 1956

Trwała zmiana byłaby jednak trudna. Rzeczywiste zrównoważenie relacji handlowych wymagałoby zmian w polityce, która wspiera nadwyżki mocy produkcyjnych, subsydiowaną produkcję i wzrost napędzany eksportem. Takie korekty wykraczają daleko poza pojedyncze zakupy europejskich towarów czy sam mechanizm monitorowania wymiany.

Dlatego negocjacje należy rozumieć także jako element nacisku. Komisja sprawdza, czy Pekin przedstawi wiarygodne ustępstwa przed październikiem, jednocześnie rozwijając własne instrumenty przemysłowe, odpornościowe i handlowe na wypadek braku porozumienia.