UE nie widzi bezpośredniego ryzyka braku gazu mimo niskich zapasów

Magazyny gazu w Unii Europejskiej były na początku września wypełnione w około 65% — wyraźnie mniej niż zwykle o tej porze roku. Mimo to Komisja Europejska i państwa członkowskie twierdzą, że nie ma bezpośredniego zagrożenia dla bezpieczeństwa dostaw gazu. To rozróżnienie jest kluczowe: niższe zapasy zwiększają podatność Europy na drogi gaz i niekorzystny przebieg zimy, ale same w sobie nie oznaczają, że gazu fizycznie zabraknie. 14

Dlaczego Bruksela uważa, że system nadal podoła zimie

Na posiedzeniu Grupy Koordynacyjnej ds. Gazu 3 września eksperci Komisji i państw UE podkreślili, że obecna sytuacja znacząco różni się od kryzysu z lat 2021–2022. Unia zdywersyfikowała źródła dostaw, zwiększyła możliwości importu LNG — skroplonego gazu ziemnego — oraz ograniczyła zużycie gazu. Na podstawie historycznych projekcji Komisja uznała, że Wspólnota pozostaje odpowiednio przygotowana na zimę, choć sytuacja na światowym rynku wymaga ścisłego monitorowania. 1

Magazyny są tylko jednym z elementów systemu. Zimą gaz może nadal napływać rurociągami oraz trafiać do Europy przez terminale LNG. Właśnie dlatego niższy poziom zapasów nie musi automatycznie oznaczać kryzysu fizycznej dostępności paliwa.

Skąd tak duże opóźnienie w zapełnianiu magazynów

Sezon zatłaczania gazu rozpoczął się z wyjątkowo niskiego poziomu po zimie. Na początku sierpnia unijne magazyny były wypełnione w niespełna 58% — był to najniższy wynik dla tego momentu roku w danych sięgających 2011 r. 2

Największym zewnętrznym problemem okazało się ograniczenie dostaw LNG z Kataru. Reuters podał pod koniec sierpnia, że katarski eksport LNG spadł o 96% w związku z zakłóceniami wywołanymi konfliktem: w analizowanym okresie wysłano zaledwie 18 ładunków, wobec 509 rok wcześniej. QatarEnergy przedłużył też powiadomienia o sile wyższej dla odbiorców w Europie i Azji, ponieważ utrzymywała się niepewność dotycząca żeglugi przez Cieśninę Ormuz.

Europa musi więc konkurować z odbiorcami azjatyckimi o mniejszą pulę elastycznie kierowanych ładunków LNG. Tankowce z gazem można przekierowywać między rynkami, gdy zmieniają się ceny. Jeśli Europa potrzebuje dodatkowego surowca do odbudowy zapasów, może być zmuszona zapłacić tyle, by przyciągnąć ładunki, które w innym przypadku popłynęłyby do Azji.

Dodatkową przeszkodą była letnia pogoda. Według doniesień silne fale upałów zwiększyły zużycie gazu w elektrowniach, ograniczając ilość paliwa możliwą do wtłoczenia do magazynów w okresie, który zwykle służy ich uzupełnianiu. 6

Mniejszy bufor to główne ryzyko na zimę

Unijna polityka magazynowa miała zapewnić duży zapas przed sezonem grzewczym. UE wprowadziła cel napełnienia magazynów do 90% pojemności do listopada, a później złagodziła go do 80% do grudnia, aby uniknąć gorączkowych zakupów przed zimą, które same mogłyby wywindować ceny. 2

Przy poziomie około 65% system ma znacznie mniejszy margines błędu. Długa i mroźna zima, kolejne przerwy w dostawach LNG, awaria rurociągu lub innej infrastruktury albo wzrost zakupów LNG w Azji mogą wyraźnie podnieść cenę dostępnego gazu — nawet jeśli jego zakup pozostanie możliwy. Reuters wskazywał niski poziom zapasów jako czynnik ryzyka zimowych skoków cen. 2

Stanowiska Komisji nie należy więc odczytywać jako gwarancji. To warunkowa ocena, że obecny system może pokryć zimowy popyt, a nie stwierdzenie, że sytuacja na rynku jest komfortowa.

Co zdecyduje o uniknięciu kryzysu

O przebiegu sezonu zadecyduje kilka zmiennych:

• Dostawy katarskiego LNG i sytuacja w Cieśninie Ormuz: wznowienie eksportu i normalizacja żeglugi złagodziłyby napięcie na rynku globalnym; dalsze zakłócenia utrzymają presję.
• Możliwość pozyskania przez Europę LNG od innych dostawców: większy napływ ładunków spoza Kataru poprawiłby sytuację magazynową i ograniczył zależność od zakupów spotowych.
• Tempo zatłaczania gazu w końcówce sezonu: każda dodatkowa ilość gazu w magazynach zwiększa zapas na okres największego zapotrzebowania na ogrzewanie.
• Temperatury zimą i zapotrzebowanie energetyki: mróz podnosi zużycie gazu przez gospodarstwa domowe, a wysokie zużycie w elektrowniach może jeszcze bardziej napiąć bilans.
• Popyt w Azji i niezawodność infrastruktury: silniejsze zakupy azjatyckie lub nowe zakłócenie dostaw czy awaria infrastruktury zwiększyłyby znaczenie skromniejszych rezerw Europy.

Co robi Komisja Europejska

Na razie Bruksela nie wzywa do nadzwyczajnej interwencji na rynku. Komisja monitoruje wyjątkową sytuację globalną razem z państwami członkowskimi w ramach Grupy Koordynacyjnej ds. Gazu — forum służącego ocenie bezpieczeństwa dostaw i koordynowaniu przygotowań. 1

Wyzwaniem jest utrzymanie gotowości bez wywoływania panicznych zakupów, które dodatkowo podniosłyby ceny. Europa może uniknąć fizycznego niedoboru gazu, ale do zimy przystępuje z mniejszą poduszką bezpieczeństwa — a więc większą wrażliwością na pogodę, dostawy LNG i ceny.