Rosyjski sektor naftowy pod presją: uderzenia w rafinerie ograniczają też wydobycie ropy

Powtarzające się ukraińskie ataki dronowe tworzą dla rosyjskiego sektora naftowego efekt kaskadowy. Uszkodzone instalacje rafineryjne ograniczają podaż paliw, a gdy jednocześnie brakuje swobody w magazynowaniu ropy, przepustowości portów, dostępu do tankowców i możliwościach eksportowych, producenci nie zawsze mogą przekierować niewykorzystany surowiec. Wtedy problem rafinerii zaczyna ograniczać również wydobycie ropy.

Wicepremier Aleksandr Nowak przekonuje, że spadek produkcji jest przejściowy i powinien ustąpić po zakończeniu prac w rafineriach. Może to być trafne w odniesieniu do pojedynczych napraw. Skala kolejnych ataków, niskie tempo przerobu, zakazy eksportu oraz coraz słabsze prognozy produkcji wskazują jednak na ryzyko bardziej trwałego ograniczenia operacyjnego i eksportowego. 145

Najpierw korekta prognozy: 511 mln ton nie było prognozą 17-letniego minimum

Liczba 511 mln ton była majową prognozą rosyjskiego resortu gospodarki na 2026 r. dla ropy i kondensatu gazowego, zakładającą produkcję zasadniczo zbliżoną do poprzedniego roku.

Późniejszy projekt prognozy bazowej obniżył oczekiwane wydobycie ropy do około 494,2 mln ton, czyli o 17,2 mln ton względem wcześniejszego założenia. Byłby to najniższy poziom od 2009 r. 17

Dlaczego przestoje rafinerii mogą uderzać w wydobycie

Rafineria jest odbiorcą ropy. Jeżeli jej instalacje nie pracują, krajowy popyt na surowiec spada. W teorii nadwyżkę można wyeksportować albo zmagazynować, lecz w praktyce możliwości te ograniczają infrastruktura portowa, transport morski, dostępność zbiorników oraz restrykcje dotyczące handlu rosyjską ropą.

Międzynarodowa Agencja Energetyczna oceniła, że rosyjska produkcja ropy może spaść w 2026 r. o około 3%, do 8,9 mln baryłek dziennie, z powodu ataków na infrastrukturę energetyczną. Rystad Energy również obniżył swoją prognozę: średnio do 8,95 mln baryłek dziennie w 2026 r. i około 8,6 mln baryłek dziennie w 2027 r., wskazując na sankcje oraz ataki na rafinerie, porty i tankowce.

Najdotkliwsze są uderzenia w instalacje produkujące paliwa

Sama zdolność destylacji ropy nie oddaje w pełni skali problemu. Szczególnie istotne są uszkodzenia instalacji wtórnego przerobu, które decydują o uzysku diesla, benzyny, paliwa lotniczego i innych bardziej wartościowych produktów.

Według wyliczeń Reutersa, ataki od stycznia do maja wyłączyły około 700 tys. baryłek dziennie mocy przerobowych w 16 rafineriach; część obiektów była atakowana więcej niż raz. 18 W maju niemal wszystkie duże rafinerie w centralnej Rosji miały wstrzymać pracę lub ograniczyć produkcję paliw. Ich łączny udział w rosyjskiej produkcji wynosił ponad 30% dla benzyny i około 25% dla diesla. 19

Diesel: dwa kolejne miesiące silnego spadku

Produkcja diesla w Rosji spadła o około 10% miesiąc do miesiąca w kwietniu, a następnie o kolejne około 10% w maju, gdy rafinerie ograniczały pracę lub ją zatrzymywały. 20 Do końca lata dzienne tempo przerobu ropy w Rosji spadło do wieloletnich minimów. 3

To ważne nie tylko dla kierowców. Diesel jest kluczowy dla transportu, rolnictwa, przemysłu, żeglugi i zaopatrzenia wojskowego. Deficyt tego paliwa szybko przenosi się więc na całą gospodarkę.

Zakaz eksportu jako sygnał napięcia na rynku krajowym

Moskwa zakazała eksportu diesla w lipcu, a Nowak zapowiedział jednocześnie rozpoczęcie importu paliw, aby wesprzeć rynek krajowy. 4 Zakaz został później przedłużony do 30 września i objął także paliwo żeglugowe oraz oleje gazowe. Rząd uzasadniał tę decyzję potrzebą stabilizacji krajowego rynku paliw. 26

Równolegle pojawiały się ograniczenia sprzedaży paliw, wzrost cen, kolejki na stacjach i reglamentacja w części regionów. 53 Oznacza to, że paliwa dostępne w kraju muszą być kierowane przede wszystkim do odbiorców rosyjskich, zamiast trafiać na eksport.

Co to oznacza dla Europy i światowego rynku diesla

Unia Europejska odbiera obecnie znacznie mniej rosyjskiego diesla bezpośrednio niż przed embargiem. Nie oznacza to jednak pełnej odporności na rosyjski deficyt. Mniejsze dostawy do Turcji, Afryki Północnej, Ameryki Łacińskiej i innych rynków zwiększają tam popyt na alternatywne ładunki, także te, które w innym układzie mogłyby trafić do Europy.

Najważniejszym kanałem oddziaływania jest zatem globalna równowaga podaży i popytu na paliwa średnie: diesel, paliwo lotnicze, olej żeglugowy i opałowy. Gdy rosyjskie wolumeny znikają z handlu, rynek tych produktów staje się bardziej napięty. Pierwszy zakaz eksportu rosyjskiego diesla zbiegł się ze wzrostem światowych cen tego paliwa do wieloletnich maksimów. 7

Kluczowe pytanie: czy naprawy wytrzymają tempo kolejnych uderzeń?

Jeżeli rafinerie zostaną skutecznie naprawione, a intensywność ataków spadnie, część produkcji ropy i paliw może zostać odzyskana. Jeżeli jednak ataki będą się powtarzać, Rosja będzie mierzyć się nie z pojedynczymi awariami, lecz z cyklicznym niedoborem paliw, ograniczoną zdolnością przerobu ropy oraz słabszym eksportem.

W takim scenariuszu rosną koszty napraw, ryzyko ponownych uszkodzeń i znaczenie dostępu do części zamiennych. Jednocześnie większa część dostępnych paliw pozostaje na rynku krajowym, a międzynarodowy rynek diesla pozostaje strukturalnie bardziej napięty. 15