Około 240 tys. kierowców Ubera pozywa firmę za algorytmiczne ustalanie wynagrodzeń

Kierowcy Ubera z Wielkiej Brytanii, Francji, Niemiec, Niderlandów, Belgii, Polski i Rumunii wszczęli w Amsterdamie postępowanie zbiorowe dotyczące opartego na AI systemu „Upfront Pricing”. Organizacja Worker Info Exchange International (WIE) podaje, że sprawa obejmuje około 240 tys. kierowców. Zarzuca Uberowi stosowanie zautomatyzowanego podejmowania decyzji i profilowania do ustalania wynagrodzeń oraz przydzielania pracy. Są to twierdzenia przedstawione w pozwie, a nie ustalenia sądu. 34

Co według kierowców zmieniło się w rozliczeniach

Powodowie twierdzą, że Uber odszedł od bardziej przejrzystego modelu opartego na czasie i dystansie oraz standardowej prowizji. Zastąpił go ofertami przedstawianymi przed każdym kursem, których wartość firma ustala z góry. Według kierowców system wykorzystuje ich dane historyczne i behawioralne, aby dopasowywać oferty — także poprzez wnioskowanie, jaką kwotę dana osoba może być skłonna zaakceptować. 46

Istotą sprawy opartej na RODO nie jest wyłącznie zmienność stawek. Kierowcy utrzymują, że oparty na danych proces stojący za ofertą jest zbyt nieprzejrzysty i może oznaczać niedozwolone zautomatyzowane podejmowanie decyzji oraz profilowanie. WIE zarzuca też, że dane kierowców wykorzystywano do trenowania modeli AI i uczenia maszynowego. 3

Amsterdam wybrano jako miejsce postępowania, ponieważ mieści się tam europejska siedziba Ubera. Wcześniejsze spory w tym mieście doprowadziły już do nakazu wyjaśnienia przez firmę, jak dane kierowców i profilowanie są wykorzystywane w systemach stawek, cen oraz przydzielania pracy. 15

Jakie dane i straty przywołują powodowie

Badanie Uniwersytetu Oksfordzkiego przeanalizowało dane udostępnione przez 258 brytyjskich kierowców Ubera i objęło ponad 1,5 mln kursów z lat 2016–2024. Naukowcy stwierdzili, że po wprowadzeniu dynamicznych cen opłaty pasażerów wzrosły, zarobki kierowców spadły, a udział Ubera w przychodzie z przejazdów się zwiększył. 1819

W roku po wprowadzeniu dynamicznych cen w Londynie średnie godzinowe wynagrodzenie kierowców, po uwzględnieniu inflacji, wyniosło 19,06 funta wobec 22,20 funta rok wcześniej — według badania. Mediana tzw. take rate, czyli części opłaty pasażera zatrzymywanej przez platformę, wzrosła z 25% do 29%, a przy niektórych kursach przekraczała 50%. 1719

WIE szacuje, że kierowcy w Wielkiej Brytanii tracili po zmianie średnio ponad 5 tys. funtów rocznie w ujęciu realnym. To wyliczenie organizacji reprezentującej powodów, a nie kwota szkody potwierdzona przez sąd. 3

Wyższy take rate nie jest jednak automatycznie dowodem wyższego zysku przedsiębiorstwa. Wskaźnik pokazuje udział Ubera w opłacie za kurs przed uwzględnieniem kosztów, takich jak ubezpieczenia, zachęty dla użytkowników, obsługa, technologia czy podatki. Badanie uzasadnia węższy wniosek: w analizowanych przejazdach Uber zatrzymywał większą część przychodu z opłaty za kurs. 1718

Czego domagają się kierowcy

Pozew dotyczy odszkodowań dla objętych sprawą kierowców oraz nakazu zaprzestania działań, które — zdaniem powodów — naruszają RODO. Kierowcy chcą również uzyskać rzeczywisty dostęp do informacji o danych, profilowaniu i zautomatyzowanych systemach używanych przy ustalaniu płac i przydziale zleceń. 3

Przywoływane publiczne doniesienia nie wskazują łącznej, zweryfikowanej przez sąd wartości roszczeń. Ewentualna rekompensata będzie zależeć od ustaleń prawnych sądu, w tym od oceny związku między działaniem systemu a poniesioną szkodą.

Odpowiedź Ubera

Uber odrzuca zarzut, że zmienia oferowaną za kurs stawkę na podstawie zachowania konkretnego kierowcy. Firma oświadczyła, że historia przyjmowania lub odrzucania przejazdów przez kierowcę nie jest wykorzystywana do zmiany ceny proponowanej za dany kurs.

To właśnie jest sednem sporu. Kierowcy twierdzą, że oferty są indywidualnie optymalizowane przez profilowanie oparte na danych. Uber odpowiada, że opisywane indywidualne dostosowywanie stawki do zachowania kierowcy nie występuje. Sąd będzie musiał ocenić działanie systemu oraz zakres informacji, które firma powinna ujawnić.

Dlaczego znaczenie mają wcześniejsze sprawy RODO w Niderlandach

Sprawa dotycząca wynagrodzeń jest odrębna od wcześniejszych działań holenderskich organów, ale tamte decyzje poddały sposób przetwarzania danych kierowców i zautomatyzowane zarządzanie pracą przez Ubera szczególnej kontroli prawnej.

W 2024 r. holenderski organ ochrony danych nałożył na Ubera karę 290 mln euro za przekazywanie danych osobowych europejskich kierowców do USA bez odpowiednich zabezpieczeń. Regulator przekazał, że firma zakończyła naruszenie.

W sierpniu 2026 r. organ nałożył kolejną karę w wysokości 824,99 mln euro za zautomatyzowane decyzje dotyczące kont kierowców, w tym ich dezaktywacje. Z relacji o decyzji wynika, że regulator uznał informowanie kierowców o automatycznych zawieszeniach za niewystarczające; Uber zapowiedział odwołanie.

Żadna z tych kar nie przesądza, że system wynagradzania Ubera jest niezgodny z prawem. Pokazują jednak, dlaczego obecny spór koncentruje się na przejrzystości, skutkach automatycznych decyzji oraz możliwości zrozumienia i zakwestionowania systemów, od których zależą źródła utrzymania kierowców.

Jaki precedens może stworzyć sprawa w Amsterdamie?

Wygrana kierowców mogłaby wzmocnić argument, że platforma nie może uniknąć kontroli na podstawie RODO tylko dlatego, że algorytmicznie wygenerowaną ofertę pracy przedstawia jako opcjonalną propozycję handlową. Wyrok mógłby wymagać bardziej użytecznego ujawniania danych wejściowych, profilowania i skutków automatycznych systemów płacowych oraz przydziału zleceń. Mógłby też otworzyć drogę do roszczeń odszkodowawczych, gdy bezprawne przetwarzanie danych spowodowało szkodę.

Rozstrzygnięcie korzystne dla Ubera pozostawiłoby platformom większą swobodę w przedstawianiu pojedynczych ofert przejazdu jako wyboru niezależnego wykonawcy, a nie automatycznej decyzji dotyczącej tej osoby. Każdy z wariantów byłby istotny dla przewozów osób, dostaw i innych form pracy pośredniczonej przez aplikacje. Wyrok sądu okręgowego w Amsterdamie nie wiązałby jednak sądów w całej Europie tak jak orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości UE.

Na razie stawka sporu jest bardziej konkretna: czy algorytmiczne zarządzanie może ustalać ekonomiczne warunki pracy bez przekazania pracownikom jasnego wyjaśnienia, które mogą skutecznie zakwestionować.