Alex Karp: francuska suwerenność cyfrowa może osłabić konkurencyjność Europy w AI

Francuska decyzja o odejściu krajowej służby wywiadu wewnętrznego od Palantira ponownie stawia w centrum europejskiej debaty pytanie o AI: czy suwerenność cyfrowa buduje odporność, czy też staje się kosztowną formą protekcjonizmu?

Podczas spotkania ministerialnego G20 ds. innowacji w Chapel Hill dyrektor generalny Palantira Alex Karp przekonywał, że francuskie ograniczenia wobec amerykańskiego oprogramowania oraz szerzej — europejskie podejście regulacyjne — osłabiają konkurencyjność. Rząd Francji przedstawia to jednak zupełnie inaczej: w wywiadzie i innych krytycznych systemach publicznych ograniczenie zależności od zagranicznych technologii ma być wymogiem bezpieczeństwa strategicznego. 18

Argument Karpa: suwerenność nie powinna oznaczać gorszej technologii

Karp twierdzi, że regulacje i ograniczenia w zamówieniach publicznych mogą przynieść skutek odwrotny od zamierzonego, jeśli odcinają administrację i firmy od sprawdzonych, zaawansowanych narzędzi. W rozmowie z AFP powiedział, że francuskie restrykcje — w tym ograniczanie wykorzystywania przez rząd oprogramowania produkcji amerykańskiej — są przeciwskuteczne, a otoczenie regulacyjne nie pomaga ani Francji, ani Europie. 18

Szczególnie ostro krytykuje pogląd, że system automatycznie staje się suwerenny tylko dlatego, że między odbiorcą a właściwą technologią pojawia się francuska spółka. Według Karpa zależność nie znika, jeśli kluczowe systemy nadal opierają się na modelach AI lub infrastrukturze rozwiniętych gdzie indziej. W takim scenariuszu państwo ponosi koszty i ryzyko migracji, nie zyskując porównywalnie niezależnej bazy technologicznej. 18

To przede wszystkim spór o zdolności operacyjne i tempo. Zdaniem Karpa Europa powinna w okresie zaostrzającej się globalnej rywalizacji w AI stawiać na wdrażanie, skalę i dostęp do najlepszych narzędzi, zamiast najpierw ograniczać dostawców, a dopiero potem liczyć na nadrobienie dystansu przez lokalne alternatywy.

DGSI jako sprawdzian tej polityki

Francuska DGSI, czyli Generalna Dyrekcja Bezpieczeństwa Wewnętrznego, wybrała firmę ChapsVision, aby zastąpiła narzędzia analizy danych Palantira. Kancelaria francuskiego premiera opisała decyzję jako zastąpienie amerykańskiej firmy francuskim konkurentem. Reuters podał jednak, że proces prawdopodobnie potrwa kilka lat, ponieważ długoterminowa umowa Palantira z DGSI została odnowiona pod koniec 2025 r.

To ważny przypadek, bo systemów używanych przez służby nie zastępuje się z dnia na dzień. Są one głęboko wbudowane w wrażliwe operacje, przepływy danych i codzienną pracę funkcjonariuszy. Przejście na rozwiązanie krajowego dostawcy będzie więc praktycznym testem: czy może ono sprostać wysokim wymaganiom operacyjnym, a zarazem dać Francji większą kontrolę nad technologią krytyczną.

Francja przedstawia tę decyzję jako element szerszego zwrotu ku technologiom suwerennym. Ogłaszając wybór ChapsVision dla DGSI, premier Sébastien Lecornu wskazał także na przeniesienie hostingu danych zdrowotnych z Microsoftu do Scaleway.

Francuska odpowiedź: ryzykiem jest sama zależność

Stanowisko Francji nie sprowadza się do tezy, że krajowi dostawcy zasługują na preferencje. Oficjalnie chodzi o zależność strategiczną — o to, czy państwo zachowuje rzeczywistą kontrolę nad technologią wykorzystywaną w newralgicznych funkcjach publicznych.

W przypadku służby wywiadowczej liczą się nie tylko parametry produktu. Znaczenie ma również to, kto kontroluje relację z dostawcą, gdzie przetwarzane są dane wrażliwe, jak utrzymuje się system oraz czy zagraniczny dostawca lub prawo jego państwa nie tworzą niedopuszczalnego punktu zależności. France24 relacjonowało, że Lecornu mówił o konieczności unikania nowych zależności strategicznych w sferze cyfrowej.

Taka polityka zakłada trudny kompromis. Budowanie własnych zdolności albo migracja do nich może trwać dłużej i początkowo generować koszty operacyjne. Francja zakłada jednak, że koszty te mogą być uzasadnione, jeśli w dłuższej perspektywie ograniczą podatność kluczowych systemów na zewnętrzną zależność.

Akt w sprawie AI nie rozstrzyga sprawy DGSI

Nie należy sprowadzać tego sporu do prostego starcia między francuską polityką suwerenności a unijnym Aktem w sprawie sztucznej inteligencji (AI Act). Akt opiera się na podejściu zależnym od poziomu ryzyka, ale wyłącza systemy używane wyłącznie do celów wojskowych, obronnych lub bezpieczeństwa narodowego. Nie narusza też kompetencji państw członkowskich w dziedzinie bezpieczeństwa narodowego. 13

Oznacza to, że wybór dostawcy dla DGSI może być traktowany przede wszystkim jako kwestia bezpieczeństwa narodowego i strategicznych zamówień publicznych, a nie zwykłe zastosowanie cywilnych regulacji UE dotyczących AI. Wyłączenie zależy przy tym od celu użycia: system pozostaje poza zakresem aktu tylko w takim zakresie, w jakim jest wykorzystywany wyłącznie do celów wojskowych, obronnych lub związanych z bezpieczeństwem narodowym. 3

Szersze napięcie polityczne pozostaje jednak bez zmian. Karp postrzega europejskie regulacje jako hamulec dla wdrażania technologii. Francja uznaje natomiast, że w obszarze technologii szczególnie wrażliwych względy rynkowe i krótkoterminowa wygoda nie mogą być jedynymi kryteriami.

Kontrast z podejściem USA na G20

Debata we Francji toczyła się równolegle z amerykańskim apelem do państw G20, by unikały nowych wyspecjalizowanych organów nadzoru nad AI i szerokich regulacji, które mogłyby spowolnić innowacje. Reuters podał, że doradca technologiczny Białego Domu Michael Kratsios promował proponowane „Carolina Principles”. Zgodnie z tym podejściem nowe regulacje miałyby być tworzone tylko wtedy, gdy pojawia się rzeczywiście nowy problem, a nie automatycznie dla każdej nowej technologii.

To stanowisko jest zbieżne z naciskiem Karpa na szybkie wdrożenia i konkurencyjne tempo. Odzwierciedla też interes Stanów Zjednoczonych w utrzymaniu międzynarodowego otoczenia, które nie tworzy dużych nowych barier dla największych firm AI — w większości amerykańskich.

Stawką jest nie tylko pochodzenie dostawcy

Żadna ze stron nie wykazała jeszcze definitywnie, że ma rację. Karp ostrzega, że polityka suwerenności, która tylko zamienia skutecznego zagranicznego dostawcę na mniej zdolnego pośrednika, może obniżyć europejską konkurencyjność bez zapewnienia realnej niezależności. Francja ostrzega z kolei, że zależność od zagranicznej technologii w wywiadzie, ochronie zdrowia i systemach państwowych może stać się strategiczną słabością, nawet jeśli sam produkt jest bardzo dobry.

Powodzenie francuskiej strategii będzie zależeć nie tyle od narodowości dostawcy, ile od tego, czy krajowe alternatywy zapewnią niezawodne możliwości, trwałe finansowanie i realną kontrolę nad wrażliwymi systemami. Transformacja w DGSI będzie jednym z najważniejszych sprawdzianów tej tezy.